Literarishe bleter · 1927-11-04 · 44 (4.11.1927) · p. Seite 863

863 ליטערארישע בלעטער 44 זא װעגו דער װענדונג פון די לערער צו דער צ. י. ש. א.*> ק*פף—דאן איז אופסארמײדלעך אײך די טענדענץ סין עקסיאנסיע, םון באהערשן, םון גובר זײן. דערװײלע איז ןיװישן די דעימאנסע 3 ריכטונגען גו קײן גרויםע גוזאמענשטויםן אין שול גוםא נישט געקומען: א סימן, אז די שול״ארגאגיזאציע לעבט נאך. דער בריװ בארירט אבער די באציונג עו די ״לינקע*, א ריכטונג, װאס איז אין דער שול־א־גאנױאציע נישם רעםרעזענסירט. די דאזיקע ריכטוננ שםילט א טרויעריקע, ביז םראגיזם סרויעריקע, ראלע אין אינזער קולטור־קאםף. דער קאםף םון דער ״לינקער׳ ריכםונג — קולטורעל פרוכטלאז, צעשטערעריש. אדרבה, װאם האבן זײ אויסצוװײזן סארע אויםטוען אין פרט םון ײדישער שול׳ ארבעטז א שטענדיקע םארביסענע קןןמפאניע קעגן דער שול, דאס ארונטעררײםן זי מאטעריעל (פרעםע־קאמפאניע אין אמעריקע; זע אויך ח׳ זדבבלם אינטערװױ אין ״ליס.~בל.״ פכוח זײן ארגענסי־ נער נסיעה); דאס אידעישע סארמיאוםן די שול בײ די ארבעטער־ םאםן; שסערן די אקציעם לטובת דער שול. א. א. ,װ. אט די דא־ זיקע ריכטונג האט עטלעכע זײערע םיפפאטיקער צװישןי דער לע־ רערשאפט םון די צ. י. ש. א.־שולן. איר פרעגם רי דאזיקע ״אנ־ דערש־דענקענדיקע״: װי האבן זײ עס םוט צו ארבעטן אין די זעלביקע שולן, װאם װערן םון זײערע אידעע־סרײנט אזוי באש פיגן און אינטערגעגראבןז ענסםערן זײ אײך: םען קעמפט םיט צ. י. ש. א.; םען קעמסט םיט די פארטײען, װאס זיצן אין צ. י. ש. א.; צו דער שול האט עס נישט א. א. װ.' און דאס אגיטירן קענן דער שולז דאס שעדיקן איר נעבעכדיקע םאטעריעלע עקזים־ טענץ? איז עם אלץ נאך צ. י. ש. א.ז צי האבן זײ פראטעםסירט קעגן אט די אכזרױתן םון זײערע חברים? דאס איז שוין א םין פםיכא־פאליטיש געזעץ, אז אן אנהענגער םון א ריכטונג גיט זײן הסכםה אויף אלע אירע פעשיפ. זענען זײ יאים אין ערשטן מאםענס שװער צו םארדײען, געװוינט זיך זײן םאראלישער מאגן *יםלעכ- װײז צו. שפעטער געםיגט מען שוין ״באנרינדונגען*. װאם־זשע באםת קאן מען האבן צו דער צ. י. ש. א״ אויב זי שטרעבט אסצושװאכן די השפעה פון די שול־פײנטלעכע כוחותז צי װירקס נישם צ.י.ש זן. אזוי־ארום דװקא אין די אינטערעםן פון דער שולז און דערםיט אויך םון דער מאדערנער ײדישער קילטורז די םחברים םונם פראטעסט־בריװ אסעלירן צו דער לערערשאםם, צו דער נעזעלשאסט. בײדע אסעלן קאנען קײן דערםאלג נישט האבן: סײ די לערערשאםט, םײ דער טײל םון געזעלשאםט, װעלכע איז סרײנטלעך צו אונזער שול, װעט זיך װעלן קודם־כל אפגעבן א דין־וחשבון—װעלכע כוחות זענען געקומען דא צום צוזאםענשטוים (װײל סײ די צ. י. ש. א., םײ די בעעװלהטע לערער זענען נישט םתם אינסטיסוציעס און פערזאנען, נאר אין דעם פאםענט רעסרע- זענסאנטן סון שיטות). און ם׳װעלן זיך װארםן אין די אויגן די צװײ םחנות: אײנע סון טיכטיקע שול־פרײנם, די צװײטע םון םאר־ ביםענע שול־שונאים דער םשפט םון דער לערערשאםם און םון דער געזעלשאפט איז קלאי: םען װעס אםשר אביםל דעקלאפירן װעגן אביעםטיװקײט, טאלעראנץ, אבער אין תוך גענופען, װעט מען אפעטעםען םיט םארלײבטערוננ און זיך אינערלעך םרײען םיטן םוט סון צ. י. ש. א. סריער װײוט, או איר טויגט צו םיטארבעט, צום מיטשאםן, באקימס דאס בירגער־רעכט אין לאגער סון שול-קעמםער, — דאן ערשט װעס איר מעגן סאדערן א דעהי א• רײנהארץ וויינע, 9: *קט$נ7ר 1927. פארלאג ב. קלעצקין, װארשע מאקם נארדוי . צ ו ו י י װעידטן (ד ״ ר ס א ן) דראםן אץ 4 אקםן, *דיש מ. עלקין — *ר־יז 1,50 גילדן — אדדןס: פ2 1ז1ז<ו6|פ3) פזװפכבזפ^ ,*זפ6ם81״ צו צװײםן פאל האט זיך אין די ״לים. בלעט׳. באװיזן א בריװ םון עסלעכע לערער םכח דעם ענין פון באזײטיקן ״לינ־ קע׳ לערער פון די װארשעװער צ. י. ש. א ־שילן. איך װײס זײער װינציק װעגן די פערזאנען פין די בא• עולהטע, װעגן די םאקטן גופא, װאס האבן דעם בריװ ארויםגע־ רוםן. אבער דער בריװ באהאנדלס די 'םראגע פרינציפיעל: װי דארף זײן די באצױננ צו .אנדערש דענקנדיקע״. די םראגע איז זײער אװיכטיקע םאר אונזער לערערשאםט, רער בריװ האט אן שום םסק ארױםגערופן א דעבאסע אין די ברײטע לערער־קרײזן, און ס׳איז באםת א םעלער, װןןס די צ. י. ש. א. האט דעם בריװ איגנארירם. " דערלויבם־זשע פיר, אלם לעזער פון ״ליט. בלעט.״ און לערער אין די צ. י. ש. א ־שולן, צו נעפען א װארט אין רער דאױקער סראגע. דער ענין פארםײאישקײם איז דעם רוב פנין און רוב בנין פון דער לערערשאסס שסארק נישט צום הארצן. םען װאלם גע־ װאלם זיך אפצויםען םון דער ״נאס׳ און װערן דיהײםםון רײנער פעדאגאגיק. די ״נאס* שפארט זיך אבער ארײן אין שול דורך טירן און םענםטער. און אנב, האם אוגזער שול, לויט איר מהות, סײנט םארקלאפסע טירן און פארםאכסע לאדנס. םוז מען זיך, װילנדיק נישט װילגדיק, סארנעפען אויך םים אזעלכע ״נישט־ פעדאגןןגישע״ זאכן, און באמיען זיך צו םאכן עם דוקא פעדא• נאגיש. װי אזוי—דאס איז שוין די םראגע פין געוןיםן אין װעלט• ןןנשויאונג פונם לערער. און אינסערעסאנס. אין דעם פרס םילן זיך םרײער פון יעסװעדע פעדאנןןגישע צויםען דוקא די .אנדערש־דענקנדיקע•; זײ רעפרעזענטירן זײערע אנשױאונגען זײער גראךליניק אין דער שול. אויב שוין ןןבער יןן פארטײאישע השפעות אין שול,—איז עס נןןך א םראגע, צי עם דארף דןן הערשן א פרינציפ םון אומ־ *אנרענעצםער טאלעראנץ (צי האלט מען טאקע אומעטום םון אזעלכע םענטיםענטאלע ״קלײנבירגערלעכקײםן?*). ם׳איז דןןך םאר קײנעם גישט קײן סוד, אז די ײדישע שול איז נישט אומסארטײאיש: ױ איז צװישן־פארסײאיש. 3 ריכסונגען שטיצן זי: ״בונד״, ס׳צ אוז די ײדישיםטישע אינטעליגענץ(כפעט א פארטײ). די דןןזיקע ריכסוננען גיבן אפ אסך םי דעם שול־בנין, קעפפן םאר א*ם פאליפיש, זארנן מאטעריעל, זײ הןןבן ארײנגע־ נומען אים אין זײער פראנראם, און האבן דןןס רעכט צו שטרעבן דערצו, דער דאזיקער בנין זןןל װאס נענטער אנטשפרעכן זײער װעלט־באנעם. נישט זײענדיק בכוח צו בויען שולן גאנץ־גענוי צוגעפאםסע צו דער אײגענער אידעאלאניע, הןןבן זײ אויסגעשײלט דןןם שותסישע, װןןס םארײניקס זײ: דעם באנריף םון פאדערנער ײדישער קולטור, און אויםגעשריבן עס אויף דער שול־םאן. דןןרט, װי זײ זענען עס יא בכוח, דיםעדענצירן זײ בולטער די שול: באקוםט זי די באסארבונג םון דער ןןדער יענער ריכטונג. צי איז עם ױשרדיקז צי ליגט עם אין די אינטערעסן םון אונזער קולטור־אין שול־באװעגזננז איך האלט, אז — ין}. װײל יושרדיק איז, אז אײב פען ארבעט םאר א זאך, מעג םען הןןבן אויך א דעה אין איר. און אויב דער אידעען־קאםף םון די דערםאנסע 3 ריכסוננען האס געשאםן דןןם שול־װעזן, סא געבענטשט זאל זײן דער דןןזיקער סרוכטבארער קאמף. און אויב •) סיר הןנן גםפיגען 1ןר נױםיק ני נזנן *ין וי .לים. 1יעסיר• ײ נײרם ןםםנם נרית סין ן רײ ***ויהםם יםרער םין ר*ר 1. י. ש. ן 1 םיר ם*ר*#נםי*נן *ינס רעם *רםיקל םון *. רײנהןרץ, * יערער, ידענן ןם דעם זנין. חי *. דײנהןרץ נןדירם נ*ר *ײן סײי-ײנס קןפף קעגן רי .*נדעדש־ דענקנריק*״ י*ר*ר, *ין ר*דס יחײסין נישס װ*גן רעם •*רניסערסן ק*סף, תןס ײ רינםיננסן, תןו ז*נ*ן םןרםרןסן *ין ר*ר נ י *. *., סית *ין יי *וין *ין *רום ײ םוין *ום גױיסן ש*רן םין ד*ם *ינ*סײנ*ם ײריסן סיי- ת*זן. יײ■