Literarishe bleter · 1927-11-04 · 44 (4.11.1927) · p. Seite 858

44 זא ליסזוזריען בלעםער 858 בארער ארבעט. .מײן באזונדער םארגײן װעט מיט״םיר שטארבן, אבער לעבעדיקער, װי װען עם איז, איז דער עקסםערימענטא• לער מעטאדי, — דאם דריקס אוים אכסונג נישס נאר פאר די פאקטן, נאר אויך פאר דעם עטישן, װאס קומט פון זײ ער האט געזאגט: ״עס דארף זײן אונזער אלעמענס אמביביע צו שרײבן אײן זײט פון אונזער סאגיאלער געשיכסע׳, און ער האט שײן אלם יונגל פארגעזאגט: .דער ראמאן האט דעם ביל נישט נאר גו מאלן, ער דארף אויך בעסער מאכן׳. דאם זעלבע האט אויך פאר אים געװאלט װיקסאר הוגא מיט די ״מיזעראבל׳ און בכלל מיט זײן שרײבן און טון דורך זײן גאנץ לעבן. עם איז נישט פעםטגעשסעלט אויף װי װײס דער טיפער שמערץ פון פלאבערן איז נאענט דער שרעק נישט גו קאנען פארבעסערן און גו מוזן פאראכטן. נאר די מאס פון גלױבן איז בײ זײ פארשײדן. װיקטאי הוגא, אין מיטן יאר הונדערט, באװײזס דעם גלויבן אממײסטי פולקאם און שטענדיק. ער האט נישט געמוזס זיך בעטן װי זאלא: .פערביק יאר לאנג האב איך אנאליזירט, ערלויבט מיר אויף דער עלטער בו חלומען״. ער האט געמוזט גײן מיט אפענע אויגן דורך די שרעקלעכע לעבנם-באדינגונגען און נישט פארלירן דעם גלױבן, װײל ער איז געװען שםארק און שעפעריש. דאס הארץ פון שטארבנדיקן איז יונג געװען, װײל עס האט געשלאגן פאר אזוי פיל און נישט פאר זיך אלײן. עם איז אמאל געקומען אויף דער װעלט פרײ און נישט באפלעקט און עס דארף טאקע אזוי פון איר זיך שײדן. א דאנק זײן שעפע• רישן װילן. װעט אמאל מער ליבע זײן. .דאס אױפנעםען ד>ןם לעבן אין זײן הארטקײס און ארעמקײס, אבער אדורכגע- נומען מיט א רײנעם געפיל״. דאס איז געװען אין דער ױגנט. ,בװאנביק יאר נאך מײן טויט װעט מען מיך אנטדעקן*.—האס ער גערעדט אויף דער עלטער. בװישן זײ בײדן זענען געװען מעשים. פון דײטש נ, 3. װארשע פארלאג ב. קלעבקין, ערשס דערשינען פוך־ י. אפאטאשום א נײ י ר י י י נ ט ש 9 ל פױייז 6 נילדן און *ור. דערצײלונגןן אדדעס; ס8232־ו3 פארד־יאג ב. קלעצהיז שוין ערשינען מ• בארײשא (םנחם) דער גלגול ןדיאלןןג אין בװײ באנעגענישן) *־ײז 3.50 נירי־ז 6ארלאנ ב. קלעבקי , שוין רעישינען ד־ז• ל״װיין 1 ו מ ע מ ל ו כ א ר ע .3 נילדן אקטן גו—ז 50 זרראסן אלן 4 .82)סק5 .י־! ,■2 11|*ו4816'],*'זס11:זו8״ £. 0. 13-196 פאר אבראטעװען אן אומשולדיק־פאראורטײלטן*), דאם ענדערט דעם לעבנסגעפיל. דער םקעפטיביזם איז באזיגט, און דאס אײגענע באדערפניש בו װירקן, װירקט שוין נישט אלײן. ער טראכט שוין נישס װעגן זײן אײגענעם נובן, ער טראכם נישט װעגן דעם אפילו זײן דער אײדלססער פארם. און װײל די ארבעס האס אים אלײן געהאלפן, זאל זי אויך אנדערע העלפן. זי האט ארויסגעבראכט פון אן אומעטיק װעזן רי טיף־ אינערלעכע פרײלעכקײט. זי האס אים פארבעסערט. דאס זעלבע קאן זי אױך בײ אנדערע טון. זי האט אים פעיק געמאכט בו א קאמף םאר אמת און גערעכטיקײט. אזוי װעלן אויך אנדערע, װאס ארבעסן געװיםנהאפט, רײף װערן פאר דער גערעכטיקײט און אםת. זײ װעלן מער אנהױבן בו פארשטײן. אין טאנ־ טעגלעכן לעבן פון דער געזעלשאסט, און אפילו אין זײערע אומגליקן װעלן זײ זיך סארהאלטן מיט מער אנשםענדיקײס, װען זײ װעלן ארבעטן און םארשסײן דעם װערט פון ארבעט. פארשטײ אז דײן ארבעט. אפילו די אממײסטן־אוסנוביקע און מי־פולע. איז דאם אײנביקע אמתע גוטע און איז דײן גרױסקײס, אלץ איבעריקע איז, װי אין דער געשיכטע פון רוגזןן מאקארס. א טעות און א דורכפאל. נאך א לײכטן און גיכן געװינס קומען זינד, חרטה און אומגליק. דער קראפט ענטפערם א קראסס. דיר בלײבט נישט מער גארנישט, װי בו טון דײן ארבעס, װעלכע דו האםט אנגעהויבן בוליב נויט און אנדערע פינסטערע פניות. פאר דײן האפנונג און גלייבן. אױב די ליבע װעט אמאל קומען אויף דער װעלס. איז עס נאר דורך איר. אזױ האט ער געענדיקט. ער האט געענדיקט מיט עװאנגעליע װעגן ארבעט, ײעגן פרוכטבארקײט, װעגן אמת. זײן פערטע עװאנגעליע װעגן גע־ רעכטיקײט איז נישס געענדיקט אויף אזוי פיל. אױף װיפיל זי םרעפם נישט אויף דער װעלט איר סארװירקלעכונג. איבעריקנס האט מען געהאלטן זײנע עװאנגעליעם סאר נודנע. דער עיקר — אין דײטשלאנד, װו מ׳האט זײן אקביע פאר דרײפוסן נןןכגעםאלגט מיט גרויסער אויסרעגונג. די טוגנט מוז זיך בא• נובן מיט פראבעסן און גרוילע װירקונגען, כדי בו מאכן אן אײנדרוק. אױב נישט — איז די זינד שסארקער. די רוגאן מאקארס. װעלכע זענען בארימט נישט אזױ בוליב זײערע פויסטן, װי בוליב זײער נאקעטן מהות, שפילן ווײסער אין װירקלעכן לעבן מער, װי פריער. ער האט, נאטירלעך, געװוסט, אז עם װעט דערבו קוםען. דאס קײזערטום, װעמענס סאביאלע לעבן ער האס באשריבן, האט געקןןנט פונקט אזוי גוט נאך לענגער דויערן. בום בא• װונדערן איז נישט דאס, װאס אין יאר 1860 האט געהערשט נאפאלעאן און אין 1900 װירער װילהעלם. בום באװונדערן איז דאם, װאס אײן יארהונדערם. דאס נײנבנטע. האט גענומען ערנםט די געדאנקען װעגן אמת און גערעכטיקײט, הגם בכלל איז עם מוראדיק בוריקגעגאנגען און דװקא בנוגע בו די בװײ זאכן. און װײל עס איז אײנמאל אזוי געװען. קאן עם זיך װידער איבערחזרן. גוטע ארבעטער, װי זאלא, האבן געגעבן דעם שטארקן בײשפיל. װי אזוי מיר דארפן בו זײ שטרעבן. עס האנדלט זיך אין דעם, אז מיר דארפן כסדר אין פעסטערע רײען אהין סןןרויסגײן. דאס. װןןס ער האט געטון, האט ער גערופן—״פאקעמסן דעם לעבטן סרויער׳-^אלץ װאס די װירקלעכקײט האט אים געלערנט װעגן אבסערװאביע, אנאליז און ביטערן װיסן, איז געװארן יהעל און םריידיק, יא, עם איז געװארן א געבײ. א װערק, ערשט דורך דעם אײנעם גרויסן םאקט פון סרוכט• מזנ״ה-דרײוי• — אי**רז.