Literarishe bleter · 1927-11-04 · 44 (4.11.1927) · p. Seite 856

44 זא י ליסערארישעי נלעסןר 856 שטעט. אויך קלײנע האבן גוגעשיקט םןדעלן, װןם װײון, אז אויך אין די סארװאיםנםטע העקן ראנגלט פען זיך ערנםט םים סצענישע פראבלעסען. םאראן צװישן אנדערע םינף םאדעלן, בא< לויכטענע און דרײבארע, צ■ אן אויםסירונג םון.פער גינט־ אין— זאנדערהאוזן. איך האג װענן אזא םקום קײנמאל נישם געהערט, די דײטשן, װאס זענען געװען םיט פיר, הןןגן פיר אויך נישס גע■ קאנט זאגן, װו דאס ליגט און איך האב פורא, אז די לעזער פון ״ליט. בלעטעך׳ װײסן אויך נאדנישט *װעגן דער דאזיקער שטאט. א גאנצע רײ םון זאלן איז אפגעגעבן דער קולסור-אפטײ׳ לונג פ-ן דײטשן טעאטער: די ארגאניזאציעס סון דירעקםארן, בינע-איגעהעריקע, באזוכער און סעאטערן. אין יאר 1925 האם דאס דייסשע טעאטער באשעפטיקס 1885 דירעקםארן און אנפי• רער, 15.824 אקטיארן. 3.111 םוזיקער, 2.157, בױראזאנגעשטעלסע, 5.246 טעכנישע אנגעשםעלטע, 4.028 גארדעראב־אנגעשטעלטע. די דירעקטארן זענען פארײניקט אין ,ד ײ ט ש ן ב י נ ע ם א ר ײ ן*, װאס עקזיסטירט זינט 846 1 און צײלט הײנט 410 מיטגלידער. ער האט קןןלעקטיװ־אפפאכן פיט די םארײנען םון ארםיםטן, כאר• מיטגלידער, מוזיקער״ קאמפאניסטן, דראמאטורגן. די ״נ ע נ א סנ ■ שאפט פון דײטשע בינע׳אנגעהעריקע״ נעםס גמעטארום אלע אנגעשסעלסע אין טעאטער םון ארםיסט ביז צום בילעטער. זי איז געגרינדעס גע• װארן אין 1871 דורך דעם בא־ ריפטן ארטיםס ל ו ד װ י ג ב א ר• נײ (א ױן םון דעם םעקרעסאר סון דער בודאפעשטער קהלה) און צײלט הײנם 12.000 םיסגלי■ דער. זי אח קארטעלירס פיט דער .אםא* (אלגעפײנער פארבאנד םון אנגעשסעלטע) און םיט דעם װעלס״קארםעל םון פרןןפ. םארײנען און איז א םיטגליד אין דער אינ• סערנאציאנאלער ארטיסםן־אוניע. םון די באזוכער־ארגאניזאציעם זענען די פעכסיקסםע צװײ: דער .פארבאנד פון די פ א ל ק ס ב י נ ע ם*, װןןס נעםס ארײן םאציאליםטישע און ביר- גערלעך-ראדיקאלע עלעפענסן און דער .ב י נ ע-פ א ל ק ם־ב ו ג ד״, אן ארגאניזאציע םץ קריםטלעך-נאציאנאלע. דערי ״סארבאנד פון די פאלקס־בינעם״ האט 260 אפטײלונגען אין די פארשידענע שטעט מיט 550.000 םיטגלידער. אין בערלק גופא האלט ער אוים צװײ שטענדיקע גרױסע סעאסערן, איז א שװנף צו א דריסן און קויפט אפ גאנצע פארשטעלונגען בײ זיבן אנדערע, ער האט דרײ אײגענע װאנדער־טעאטערן און איז באטײליקט בײ א גרויםער צאל אונ- טערנעמונגען אין דער פראװינץ. ער האט אן אײגענעםי גרויסן פארלאג, א דראםאטורגישע אפםײלונג, א באראטונגם*שטעל פאר דראםאטישע קרײון. ער גיט' ארויל א צענטראל.ארגאן און 50 פארשידענע זשורנאלן אין די שטעט. דער בינע־פאלקם־בונד איז םעסיק אויף סס9 ערטער, ער װערט שטארק געשטיצט דורך דער מלוכה און די לענדער, צײלט אײגענע מיטגלידער בלויז 6000, אבער די צאל פון די באזוכער באטרעפט 300.000 און די צאל פון די םיטגלידער פון די אנגע• שלאסענע ארגאניזאציעס װערט אנגעגעבן אויף 2.500.000. ער איז אויך א שותף צו פראװינצער טעאסערן, האלס*אויס װאנדער■ טרופעס, האס 100 באראטונגס׳שטעלן, אפטײלוגגען םאר אפאטארן, ױגנט, קינדער, םאריאנעטן־שפיל ער האט אויך א רײכן םארלאג אין גיט ארויס צװײ צענטראלע זשורנאלן .רײכסבלעטער םון בינע• פאלקס־בונד* און ״בלעטער סאר אמאםארן און ױגנט-שפילך. פון אנדערע טעאטער״ארגאניזאציעם האבז זיך באטײליקם אין אויסשםעלונג די״פארײניקונג פון דײטשע גע זעלשאפטלעכע לאנד״און װאנדער־טעאטער״. דער ״דײסשער מוזיקער־פארײן־ און די .צענטראלע פון סאלקם״שפיל קונסט־פארבאנדן*, א צעגסראלע פון דראמאטישע קרײזן, װאס עקזיםטירט 6 יאר, און נעםטיארום זעקס לאנד־פארבאנדן. זי האט געצײלם 1400 'קרײזן, האמ ׳אלײן אים — זײנע באגלײטער און די פרויען, װןןס ער האם גענופען אין געםאנגנשאסט פיט דער נביאה קאסאנדרא בראש. דורך אן אסענער טיר זעם םען א שפעטערדיקע סצענע פון דער םראגעדיע, װען די פאלשע קליטעמנעםטרא שטײט מיט אן אויפגעהויבענע־ האק איבער דעם נאר וו&ס. דערהרגסן אגאסעמנאן. אויף דעם פלאץ פאר דער בינע, — די אזוי׳גערופענע ארכעסטרא — שטײען די צװעלף זקנים און דער פלײט־שפילער. פאד דער ארכעססרא הויבן זיך אפםיטעאסראליש די בענק, געדיכס באזעצט סון טויזנ• טער צוקוקער. דאס גאנצע גיט א פולששענדיקע רעקאנסטרוקציע סון דעם גריכישן טעאטער. אץ דער דײטשער היםטארישער אפטײלונג פארנעםען די םאדעלן אן אננעזעען ארט, צװישן אנרערע דער םאדעל פון פורפעננאך• טעאטער פון יאר 1640, 5 פעטער 5נ' די לעננ און דער ביז־גאר אינשערעםאנטער םאדעל פון א װינקל־דעקארא• ציע פון באריםטן אין 16־םן יארהונדערט דעקאראטאר סערליא, 4 מעטער הױך, 2 םעטער ברײט,' װאם איז באלויכטן אויף דעם פריםיטיװן אויפן פון יענע צײטן: פאר שװיפענדיקע נאכש־־נײטלעך זענען אװעקגעשטעלט כלים םיט פא־ב־קע פליסיקײטן. נישט װײ■ ניקער אינסערעסאנס זענען צװײ סא־־ילן פץ דער ענגלישער בינע אין שעקספירס צײטן, יענע בינע-םארם, װןןס האט שטארק סשפיע געװען די בינע-ארכיטעק• טור אין די לעצטע יארן. דער טשװאק פון דער דאזי קער אפסײלונג איז די דעקןןרא• ציע, װאס איז געפאכט געװארן צו דער פרעםיערע פון שילערם ״רויבער* אין םאנהײםער נאציןן■ נאל-טעאטער אין יאר 1782. זי איז אזיםגעהיט געװארן ביזן הײנ• טיק1 טאג און זי 'שטעלס פאר דעם ״בילדער-זאל׳ אין פארם• שלאס (פערטער אקט). זי 'בא• שטײט פון אגעםאלטן הינטער■ גרונט (8,50 די הויך, 12,50 די ברײט) און צו 4 באםאלטע קוליסן אויף בײדע זײטן (ס4*6 די הויך) די ראזיקע דעקאראציע צײכנט זיך אוים םיט אסענאסענאלער סערספעקטיװ. די ליניעס פון די קיליסן ניסן זיך צענױף אויף אן אידעאלן אופן םיט די ליניעס פון דעם הינטערגרונט. די בילדער אין די רעפען, טירן אץ םענםשער, און אםילו דאס ארײנסאלנדיקע ליכט זענען אויסנעמאלט און םאכן דעם אײנדרוק סון פלאסטישע זאכן און פון אמתן ליכטששראל. אין דער אסשײלוננ סין םאדערנעם סעאםער האבן די גרע• סערע שטעס אײגענע זאלן, אזױ ב ע ר ל י ן (װו בײדע םלוכה• שעאטערן: דראםע און אסערע םארנעמען אז אײגענעם זאל), לײפציג, םראנקםורט, דיסעלדארף, דרעזדען א. א באזונדערם צײכענען זיך אויס די םאדעלן פון דעם בערלי■ נער פראפ. ע פ י ל פ י ר כ א ן און םון דעם םראנקפורטער פראפ. לודװיג זיװערט. דער לעצטער האט דערפירט די קונסט פ־ן םצענישער פלאםטיק צו איר העכסשן אויסדרוק. יעדער פרא• יעקט זײנער — דאם רוב צו די אינסצעניזאציעס פץ אינטענדאנט ריכארד װײכערט — דריקט אויס בולט אין ליניעס און פארבן די אידעע פון דער אינסצעניזאציע. בײ זיװערטן האט דאס סצענישע בילד אויפנעה־זרט צו זײן א ציל פאר זיך—װי בײ אםך פאדערנע בינע־מאלער, װאס זינדיקן שטארק אין דעם דאזיקן פרט—און עס איז געװארן דאס בעסטע מיטל צו םארשטארקן לינעאר, קאלאריסשיש'און פלאסטיש די גרונט-אידעע םון דער אויםפירונג. צװישן די בינע־םאלער פון די סארגאנגענע יארן שטאפען די באדײטנדיקםטע פראיעקטן פון דעם שװײצער אדאלף אפסיא, װעס האט געשפילט אזא װיכטיקע ראלע אין סעאסער םון פאר דער םלחםה. פירכאן, זיװערט, אספיא — דאס זענען די ה־יכסטע דער• גרײכונגען פון בינע־פלאסטישער קונסט. אבער מען טאר נישט םארשװײגן אן אנדערע ערשײנונג, װאם װארפש זיך אין די אוינן דעם כאזוכער פץ דער אויםשסעלוננ. נישט בלויז די נרעסערע די .זוסןם-ה*?ע״, וני־סנעכויט ווין מעך 6ין זנםיעכזנ חרשיס *1יסן *י*ץ סון דעד *ויססטעליננ. * ז*י *1יף 6*רז*סיונגען, ק*נ*ערסן, ס*עקס*יען. נעםס *ריין 5000 מענסשן. 1וי*■*■! א-א״ורלו! ־׳: < ■