Literarishe bleter · 1927-11-04 · 44 (4.11.1927) · p. Seite 853

853 ליסזרןוריטע נלעטער 44 זא סיבהלער לואים (דער מערקװירדיקער אמעריקאבער ראמאניםט) ז י י <ר נ ע מיס איר זשארגןןן און מנהגים, #וססע םארװײלונגען אין ארעסע, פרימיטיװע אידעען, און גלײך לײגס זי זיך םונאנדער אויף טיםישע געשטאלטן און שיקזאלן) זןט איז שוין דער העלד א שסעטלדיקער דןןקסןןר, און ם־גײען גענדליקער גלענגנדע זײטן מיט אוםשטערבלעכע שילדערונגען םון צביעות, עיפושדיקן םוריטאניזם און םרןןטעסטאנטישער אומסענטשלעכער עקלדיקער לאנגװײליקײם. די משפחה םאוזער — דןןס איז א קינםסלערישע דערגרײכונג נישט קלענער םון ״בעביט״. אין װײטערדיקן גאנג םון לעם ראמאן איז ערראאוםמיט א מין מלוכישער קרײז־ארבט אין א מיטעלער שטאס, א ממונה אויף היגיענע און םאניטארישקײס — װידער (א נײע סביבה, זײער ענלעך גו דעד בעביט-סביבה. נןןך שפעטער ארבעט ער אין א מאדערנער קליניק אין טשיקאגא. װו מען הײלט מיט א סך סײערע מכשירים און שװערע, א םך דאלארדיקע חשבונות גע־ זונסע און םארלאנגװײליקטע דאמען. ענדלעך קומען מיר אן בום בענטער םון דעם ראמאן•. עררןןאוסמיט װערס אײנגעלאדן אין א מאדערנעם, זײער חשובן באקטעריאלאגישן אינםטיטוט, און ם׳עםענען זיך םאר אונז די הינטערקוליםן םון דער מןן■ דערנער ױיסנשאםטלעכער םןןדשונג... דער ראמאן איז אלזןן א מין גראנדיעזער איבערבליק איבער דעם מאדערנעם מעדי־ בינישן לעבן. רזןם איז דער ראםאן — דאם האט ער אבער נישט געזאלט זײן. דער מחבר האט געהאט גאר אן אנדער כװנה, בוטרעטנדיק בום נײעם װערק. עס האט געזאלט זײן א פרןן■ בלעם־ראמאן, א ראמאן. װןןם דארף םארענטםערן א באשטימטע שאלה: די שאלה איז נוגע דער באבױנג פון װיסנשאםטלעכער פארשונג בום פראקטישן לעבן. םינקלער לואיס הןןט געװאלט דא אויםברענגען אזא מין געדאנק: די װיסנשאםטלעכע פןןר־ שונג האט קײן שום שײכות נישט בום פראקםישן לעבן. מען םארשט, נישס טראכטנדיק װעגן דער פראקסישער אנװענדונג, און םאראן אםילו פאלן, װען די אינטערעסן פון דער װיםנ־ שאסט און די םון דער פראקטישער ןנװענדונג שטײען אין א 'שארפער םתירד״ םינקלער לואים טראכמ אםילו אויס א םאל, בשעת אן עפידעמיע, װען די װיסנשאםט סאדערט א קאלט־ בלוסיק אויססארשן סון א סעדום אין א באגרענעבסן און איזא■ לירטן קרײז, און דאס לעבן— אין דעם םאל טויזנסער מענער, םרויען, אומשולדיקע קינדער, רײסן זיך בום םארשער, בעטן מיט תחנונים דעם סערום, און װען ער גיט זיך אונטער אט רעם געװײן םון טויזנטער אומגליקלעכע, םארלירט שוין זײן עקםפערימענט דעם װיםנשאפטלעכן װערט. דער אויסגעטראכטער קאנםליקט בװישן לעבן און -װיסנ־ שאםט האט געז$לס װערן דער סקעלעט סון דעם רןןמאן. עס איז דעם מחבר נישס זײער געלונגען, דאס שלעפן סון פרא בלעמען סאר די האר איז באשטימט נישט דןןם ,מעטיע• םון סינקלער לואיס. ער װעס שוין בלײבן נישט מער װי א באא באכטער, — נישט מער, אבער אויך נישט װײניקער: א געניא־ לער באןןבאכטער, מיט אן אײגענעם קוק, מיט א סך בארטער םאטירע און ןןסט אסילו דינעם הופאר. בײ א פרוװ סון חקירה בלײבס ער אפהענטיק און נאיװ, און ס׳איז שװעו/ אין אזא בושטאנד בו דערגרײכן גרעםערע קינסטלערישע נבחונות. מ * ה ם ע ר י ה 111 אין ,ערראוםםיס״ הץס סינקלעל לואיס געמאכט דעם פרוב ארויםבוגײן אויף א נײעם שאםונגס־װעג. משמעות, ם׳איז אים נמאס געװןןרן דער פארםרעט. װןןרום ״בעביט״ איז א פןןרסרעט, א נראנדיאזער האריזאנםאלער שניס דורך א פענטשלעכער נשמה. אויך דןןם ױגנס־װערק ״אונזער מר. רען״ איז געװען א פןןרטרעט — אן ןןםטמןןל אומפאהןןלסענער רןן־ םאן, געשריבן נןןך פאר דער מלחמה. אין װעלכן ם׳איז אבער שוין בולס דעם מחפרם נסיה בו דער שילדערונג םון קלײנע מענטשעלעך. די שפעטערדיקע װערק םון םינקלער לואים זענען אויסגעםילט םיט א ספעביפישן געדיכסן שטאף, יעדע םבענקע איז אנגעזאפט מיט א סך מענסשלעכן שװײם, מיט א םך ןןטעמם. אויף יעדער שורה זענען געטרןןטן בענדליקער פיס. ןןטןן דןןם מאםן־לעבן םעלט אין ,אונזער מר. רען• די לוםט איז דןן שיטערער, רויקער, אײנזאמער, קוים בװײ העלדן זע־ נען םאראן אין דעם שטארק לאנגװײליקן רןןמאן, װײל א םך םיסור־המעשה איז אויך דא נישטןן. און ם׳פעלט דער דראמא־ טיזם םון קןןנבענסרירםן לעבן. די מאגערע געשעענישן אנט־ װיקלען זיך מיס א פוראדיקער לאנגזאמקײטן װײזט אוים. רעכט דערבײלן און רעכט אויםטראכטן װעט שוין דער דאזיקער גרױםער רעאליסט קײנמאל נישט קאנען: םינקלער לואים ד ע ר ב ײ ל ט ק ײ נ מ ןן ל נישט, בעםעראיזשוין בוזאגן, אזערגים אפ אבאריכט. בענדליקער םבענעס אין זײנע ראסאנען װערן איבערגעגעבן שיער נישס אין דער פארם םון א פראטאקאל, טרוקן און זײער ניכטער.— ןןבער שוין די בװײ העלדן פון .אונזער מר. רען״ זענען זײער כאדאקטעריםטיש םאר דעם שפעטערדיקן גאנג פון לואים שאפן. דער קלערק, םר. רען גוםא, איז אן אמעריקאנער אקאקי אקא־ קיעװיםש, מיט אן ארעמער שפראך, מים שטאמלענדיקע געדאנ־ קעןז עס װערט אין אים בולט די שפעטערדיקע טיפיזירונגם- םטיכיע פון דעם פחבר. די העלדין איז גרןןד נישט םיפיש, , נישס דורכשניםלעך. עם לוינט שוין בײ דער געלעגנהײם אויפ־ מערקזאם בו םאכן, אז די רןןמאנען פון סינקלער לואים זענען םענער־רןןםאנעןז םרויען דערשײנען עפיזאדיש, װערן געשילדערס פלאחר־יד, נאכלעסיק,—אין .בעביט״ װערן זײ ב״ב אינגאנבן בסל בששים. די טיפישע םרוי אינטערעסירט קנאפ דעם מחבר, און זײן אויםמערקזאמקײס בו איר איז װײט נישט אזא גרינט־ לעכע און ערנםסע, װי בו די מענער. זײן דיכטערישע סים־ פאטיע בים בו דער םרוי, װאם טײלם זיך אויס פון דער םביבה, און ער שילדערט זי דאן מיט א סך בארטקײט און ליבע. אזוי איז םינקלער לואיס דער דיכטער םון דורכשניס־ לעכע מענער און םון נישט דורכשניטלעכע, וןריגינעלע און אוםןןפהענגיקע םרויען. ,עררןןאוםמיט׳ איז ןןן א םארגלײך דינאמישער םון .בע־ ביס״• אין ״בעביס״ דרײען מיר זיך כםדר אין אײן םביבהז דןן. אין .עררזןוםמים׳, בײטן זיך די סביכות װי אין א קאלײ־ דןןסקןןפ. אםת, אויך דןן ארבעט דער טיפיזירונג־אפאראט מיט אן אוםהײמלעכער קראםט: יעדע םביבה בעםאלט זיך באלד אין מינים און אונסערמיניס, קאטעגאריעס... ס־איז די לעבנסגעשיכטע פון א םעדיבינישן םןןרשער! אם איז די ססודענסישע םביבה