Literarishe bleter · 1927-11-04 · 44 (4.11.1927) · p. Seite 851

851 ליטורןריוז נלזסןר 44 •וא ריש קרײזל, אין ןןנהויב זענען ארײן אין אינזער חכרהןןןןגןןטיןןבער. לערנער. סלאנימקי. םיכאםטאװער אין אנדערע). מענדעלעס אלסע באקאנטע — בן׳עמי און ראװניעקי. אין שפע *1 װאס מ?ן ײןןלס זײ געקאנס אדײנשטעלן אין דער רײ םון זײנע בעסטע װערק. ןןט גײען מיר איבער די בערגלעך און גריבער ארום ים. אין סענדעלע שפרינגט מיט זײנע לאגגע םיס אין קלעטערט װי מען דארף, נישט ערגער םאר אינזערע יינגע ל־יס. מיר גײען ארײן אין גרויםן גןןרסן םין אינזער קןןלאניע,-דער בארימטער ,שילבע נארטעך,-םרינקען סײ און װײן. עםן װײנטרויבן און אנדערע פרוכטן,-און דער שמועס גיכ זיך װײטער. איך געדענק באזונדערס א שײנע זומער׳נאכט אין אלול. נאך אזא שפאצירן. בײ מיר אין הויף םון דער דאטשע. מיר זענען אלע געזעםן אין דער ,בעםעדקע״. בײ דעם ליכט םון די אלול-שטערן, אין האבן געזונגען ײדישע פאלקס׳לידער. פרוג האט װינדערלעך שײן געזונגען דאס ליד: ,װאס װעט זײן אז משיח װעט קומעןי״ מיט אזא םרימען פנים און אזעלכע חסידישע העויות. אז קײנער װןןלט נישם געזןןגט, אז מיר האבן דא גי טון מיט א נןןכגעמאכטע פאראדיע סון א מתנגד: .דו בויד װןם ז־ן םין םארםעס און די רןדןר *ין ע*י-נו<ר און דר *ײםש װעם זײן *'*•ת *ינעבינדן םי א שיםר*. האט זיך בעגאסן דןןס לירל אין דער שטילקײט סון דער נאכס, אין דער שטילער דײסשער קאלאניע. גי אמתע דביקות און התלהבות האט אונז געבראכם א חםידישער ניגון אן װער■ טער, װאס בן׳עמי האט געזונגען. אלע האבן דאם אינטער• געכאפט און עס האט זיך ןןנגעהויבן א כאר׳געזאנג, מיט םאר׳ גלאבן די אויגן בום היםל, מיט בוקלאפן מיט די סינגער. מיר זענען געזעםן אזוי װי די חםידים בײם רבין בו שלוש׳ סעודות. און עם האבן זיך געטראגן װײט בום ברעג ים די טדויעריקע ניגונים, עפעס װי פארטראגן אהער מיס א װינט םון די סעלדער םון װאלין ןןדער פאדאליע, און דער ים האט עפעס פון דער װײסן בוגעברומס... מענדעלע איז געזעסן םארטראכס. אים האט זיך אסשר געחלומט דןןס בײדל, אין װעלכער דאס יונגל סון קאפוליע איז ארומגעסארן, װ$לין, די השבלה׳מיםיע און דער קאמף מיט חםידים אין קאםעניץ און בערדיטשעװ... 25 יאר זענען אריבער סון יענער זומער׳נאכט, און בלויז די לעבטע בװײ יןןר האבן אװעקנענומען סון אונז דרײ םון יענע, װןןם זענען געזעסן בײ שלוש־סעודות אין לוסטדןןרף — שלום־עליכמען, סרוגן און מענדעלען. _ זהםשך קוםם) קאאפ• ״ביכער/ װארשע, נאלעװקי ם2 ביכעו װעגן יי פאגואפען איז אמואינע בערנארד לעהאש װען דןןס סאלק ישראל שסארבט 7.20 ל. כאזאבאװיטש דער ײדישער חורבן אין אוקראינע 3.30 א. רעװוצהי אין די שװערע טעג אויף אוקראינע 7.20 רחל פײגענבערג -חורבן דובאװע 3.30 א• טשעריהאװער אין דער תקיסה סון רעװאלוביע 8.10 הויסט־םארקײף: •2 1:ו1*ום1<1^ גויײסעעיזס^ ,"זםגזסזס, *ןזד נעלם. 13-196 0 .א .י) סער זענען ביםלעכװײז בוגעקומען נןןך שרײבער און גלאט אינטעליגענטן. דערהויפט הןןבן מיר געםירט שמועסן און ויכוחים װעגן אונזער ליטעראטור. נאר ארום פסח־בײט. םון יאר 1891 האבן בײ אונז דעם ערשטן ןןרס סארנומען פןןליטישע ענינים. ד$ס איז געװען יענער שרעקלעכער פסח-די בײט םון גירושי מאסקװע און אנדערע גזירות, װען אלעקםאנדער דער דריטער און זײן רעגירונג הןןבן אונז אנגעמאכט אזוי םיל ןןפיביעלע פאגראמען, עפעם װי א זכר לחורבן — בום בעניזןריקן יובל פון די ערשטע גאסן׳פאגדאםען אין די דדום׳קאנסן אין די 80׳ער יןןרן. א טיפער שמערץ חאט אונז אלעמען ארומגענומען. מיר הזןבן געםירט הײסע ויכוחים. יעדערער לויס זײן שםאנד פונקט: אײנער הןןט געזען די ישועה אין פארשטארקן ישוב ארץ׳ישראל, דער אנדערער-אין עמיגראביע נאך אמעריקע. װןןם האט אנגענומען בקרוב א גראנדיעזן כאראקטער, דער דריטער הןןס פזןרגעשלןןגן אן אגיטאביע־רײזע אין אײראפע אויםבוהױבן די װעלט קעגן דעם דעספןןסישן רוםלאנד (מײן םןןרשלאג); אײן מענדעלע נאר האט זיך נישט געשטעלט אויף קײן פרינביפיעלן שטאנדפונקט און האט יעדעס מןןל ארויםגע־ זןןגט א מײנונג לויט דער שטימונג, װןןס האט דאן געהערשט בײ אים. סאדשטײט זיך, אז פון אײן מןןל בו דעם אנדעדן הןןט זיך בײ אים די מײנונג געביטן אזוי װי די שטימונג. נןןר יעדעס מאל זענען זיינע װערסער נעתען קלוג און ןןרי• גינעל, און האבן געגעבן שטאף בום טיפן נןןכדענקען. אין יענער בײט האט םען זיך געריכט אויף א פאגרןןם אין אדעם און איך געדענק. װי מענדעלע הןןט אמןןל א זאג געטאן: ,סײן װײב האט שוין אײנגעפאקט די זאכן אין די גרויסע קאםסנם אויף רעדלעך. מיר זענען שוין מוכן ומזומן מקײם בו זײן די מבוה םון ויברח*. א ואעטיש טרויעריקער זומער איז אנגעקומען נאך יענעם סרילינג. איך הןןב זיך באזעבט אין דער דײטשער קאלאניע לוססדןןרף, אױםן שײגעם ברעג פון ים, א פןןר שעה גאנג סון אדעסז דער ,בורחי שלום־עליכם הןןט זיך אומגעקערט םון אויסלאנד, נאך זײן געשעםטס׳אומגליק, און האט זיך באזעבט הינטערן שטאט, אויפן ,גרויםן פאנטאך אויסן װעג קײן לוסטדןןרף. אינגיכן איז בו אונז געקומען םרוג, װאס פןןליבײ האט אים ארויסגעשיקט םון פעטערבורג, ער האט געבלןןנקעס דעם גאנבן זומער בװישן ןןדעם און לוסטדארף•). אין לוססדארף הןןט אויך געװוינט בן׳עמי. דער זײדע מיס ראװניבקין פלעגן אסס אנםןןרן בו אונז פון שטןןט, םארכאפנ׳ דיק אמאל אויפן מעג דעם ,אײניקל׳—שלוםיעליכמען. יענעם זומער איז שװער בו םארגעסן. יעדן פון אונז איז געװען שװער אויפן הארבן, הן פון אײגענע ברות, ד,ן פון ברות הבלל, און דערפאר טאקע זענען מיר געװען בוגעבונדן אײנער בום אנדערן. ןןט בולײגן מיר זיך אלע אויםן װײםן זאמד סון ברעג ים, קוקן שעהן לאנג אויף דעם געװאלריקן װאסער־ םעלד, װןןס בים זיך העט־װײם ביז סטאםבול און מען רעדט. מענדעלע איז באזונדערס גום געשטימט. עם שיטן זיך בײ אים פערל םון מויל: אנעקדאטן, גלײכװערטלעך, און אפטמאל ערנםטע דערבײלונגען םון זײן לעבן, קינםטלערישע שילדע־ רונגען מיט טיפישע געשטאלטן סון זײנע באקאנטע (באזונדערס פון דעם לערער׳קרײז אין זשיטאמירער ראבינער׳שול: בװײסל, •) זע םײנע זנרונית װענן עיום-ײינםען *ין *־יגן *ין .יימרעיסק*'* םםןרינן׳ 1916 *ון *ין ז*סינוך .עים ןנדענק 8יז עיום׳ײינם׳ (*ויסנ*<ע םין םרץ-סןני 1917).