Literarishe bleter · 1927-10-28 · 43 (28.10.1927) · p. Seite 844

43 זא ליטדרארישע בלעטער 844 וועלט־כראביה ס די גרעססע אםעדיקאנער םילם אונטערנעםוננ ,אוניװערםאל סיקסשור-קןר■ פארײשן׳ רעאליזירם א סילם לויסן סגע• נארױש םון דער בארימםער דערעײלונג ״דאם הײזל םונם פעםער טאם ׳ װאס װעמ קאסםן די ״קלײנע סוםע״ פון 2 םיליאן דאלאר. שוין 3 יאר, װי מען ארבעם ארוב אט דעם םילם, אין װעלכן ס׳נעםען *נטײל 109 באװוםסע ארטיסטן׳הונדערטער קלענערע ארטיסטן און סויזנבער סטאסיסטן. די םא• סאנראפיעם זענען געםאכס געפאכט נעװןןרן אין בפון אין דרום׳אםעריקע. נײ טײכן. בײ גאסירלעכע בערג א. ד. גל. די הויפט• ראלע, םונם םעטער םאם שפילט דער בא• װוססער אקטיאר, דןןר נעגער דזשײרס לאוע. 'ס די ױנגיטשקע פילם-ארטיסמין אין אםעריקע, מערי פילבײן. האט באװיזן צו םארנעמען אײנזם פון די אנגעזעענםטע ער• טער אץ דער םילם־װעלט. ס׳איז זײער כאראקטעריםטיש, װאס די שײנע און סוב• טילע ארטיסטין איז ג זמאדיק באשײדן, באטײליקט זיך נישש אין די הוליאנקעס םון האלױװד אין רויסלט זיך צוליב אבי• װאס. אט זענען אירע כאראקטעריםבישע רײד: .אויב דיר קוםם־אויס בו שפילן א ליבע־ראלע, דארםססו טראכשן װענן דעם פענבשן, װאס איז דיר טײער, אין פאר• שסעלן זיך 'אים א־יסן איט םון דײן פארכ• נער, םאר װעלכן דו סימולירםש דײ, ליבע. און אויב דו ליבסט םאקע דײן פארטנער. זאלסטו עס קײנמאל נישס ארויסװײזן. די טיםערע געפילן זענען צו אינטים, ם׳זאל זיך םיט זײ אסישירן אויםן עקראן׳• זי דערצײלט, אי בײ די םילם*פרוװן קומש אוים צו ארבעטן ביז 18 שעה אין םעת• לעת, אמאל אפילו נאנצע פעת־לעתן אן אויפהער. 'פערי םילבײן האש זיך באטײליקט צוזאמען םיט מאזשוכינען אינם באריפטז פילם .םאסקװע—לעםבערג״. זי איז די םאמע באליבטסטע ארסיסטין אין האליװוד אין די גרויםע ארשיםסן באציען זיך צי איד םיט סיל סימפאםיע און רוםן זי נישט אנדערש, װי ליאלקע, קינד, קלײנינקע און ד. גל. ס אין צוזאםזנהאננ מיטן 25 יעריכן יארצײט פון עמיל זאלא, ארדנט אײן די ״ליגע םאר םענטשן-רעכם׳ א גרויםן מיטיננ אונסערן פארזיץ סון װ־קראר באש׳ אייף דער טעמע:*,צי האט זיך װאם געענדערש אין םראנקרײך זינט דעם דרײסום״פראצעסז װי האלט עס הײנס םיס קלעריקאליזם, םיכן נאציאנאליזם, םיט קריגם-געריכשן, םיטן װעלט־פרידן אין מיט פערזענלעכער םר״■ הײס?י אין די דעבאטן װעלן זיך צאטײליק צװישן אנדערע זשאק אנםעל, סערנאנד בױיסאן, פראפ. זשאק אדאםאר, עמיל קאזי ערנעסט לאפאן, ראזשע פיקאר א. א. ס מאקםים גארקי און טאםאם פאן זע־ נען קאידידאטן אויפן הײ׳יאריקן נאבל-פר־' ס פאר די צװײ יאר סין דער סילש■ פראד קציע אין פוילן זענען געשאםן ביז פוסצן סילםען. נאר א קלײנער סײל םון זײ האט א גרעםערן"קינסטלערישן װערט. ס הערמאן זודערפאן איז געװארן דעם סנ־טן םעפשעמבער 70 יאר. זודערםאן גע־ הערט שוין איצט צו דער פארגאנגענהײט, זײנע װערק האבן אםאל געהאט אגרויס, ערפאלג. זינס דרײסיק״ יאר װוינס זודערםאן אין אדארף הינשער בערלין, ער פארנעמט זיך םיט ערד״װירטשאסט. זײנע ביכער, אפילו די איצט דערשינענע, זענען שוין פארעלטערט. ס אין סאיאסאװ (רוםלאנד) נעפינט זיך די גרעםשע עספעראנטא״ביבליאשעק אייף דער װעלס. זי פארמאנש ססס ססז בענדער. פ׳פל\נט זי איבעיצופירן קײן מאםקװע אדער לענינגראד. ״ ס אץ יאפאן האלס מען איצט אין אײנםירן דעם לאםײנישן אלף-בית די ביז• איצטיקע שריפט (כינעזישע היעראנליפן םיט יאפאנישע צײכנם ״קאשאקאנא׳ און ״ביראקאנא׳ איז זײער א שװערע). ס אין רוסישן םלוכה-סארלאג דערשײנט אזאםלונג פובליציסשישע ארבעטן םון קארל ראדעק א. נ. ״פארטרעטן און פאםפ• לעטן*. צװישן די ״פארטרעסן׳ געפינען זיך צװישן אנדערע: לענין, טראצקי, גאי־• קי, װילםאן, לאיד דזשארזש, ראשענ״או; צװישן די פאםפלעשן געפינען זיך ארבעסן װעגן סינלאנד. בערסראנד ראסל (דער באקאנטער ענגלישער פילאזאף, װאס איז געװען אין רוםלאנד אויף״אבאזוך) א. אנד. ס עם װײזש זיך ארױם, אז אויסן נעביט פון ביכער־פראדוקציע םאינעמט דאס ער• ששע ארט, נאך אפעריקע, דײםשלאנד. אין דײטשלאנד זענען דערשינעז איז 1925 יאר 24,276 נײע ביכער. נײע אויפלאגעס סון אלטע ביכער זענען דערשינען אין דער צאל 7,219. צוזאמען. הײםט דאס, איז דער• שינען אין דײטשלאנד, אין 1925 יאר — 1,495 נ פובליקאצידס פון ביכער און ״ברא• שורן. אין יאר 1924 האט די צאל דער- שינענע ביכער באשראפן נאר 23.082. נאך דײטשלאנד גײט יאפאן ססס,14 נײע ביכער (די צאל נעמט נישט ארום די איבערנע• דרוקטע אויפלאגעס). נאך יאפ׳ץ גײט ערשט עזגלאבד מיט 12,706 נײע ביכער (דערשינענע אין יאר 1924). איו פראנק- רײך זענען דערשינען אין 1924 יאר — 9.403 פובליקאציעם, דאס איז אביםל װײ• ניקער, װי איז יאר 1922. אין איסאליעו איז דערשינען אין 1924 יאר— 6.033 ביכער. בײ אינז. ײדן. דערשײנעו איז משך פון א יאר אין נאר דער װעלט א 600— סס8 ביכער אין ײדיש (אייסער זשורנאלן) ס ם׳איז נעשטארבן דער באװוסטער פוילישער שרײבער גוםטאװ דאנילאװסקי. דאנילאױסקי איז נעבוירן אין 1872 י. אין קאזאנער גוב בערך סיט 30 יאר צוריק האבן דך באװיזן זײנע ערשסע ליטערא• רישע שאםונגען. ער האט זיך באיימט נע• מאכט מיט זײנע װערק ״נא װיספיע״, ״דװא גלאםי׳ א אנד. דאנילאײםקי איז געװען אן אנהענגער םין פוילנם אימאפהענ• גיקײט אגעװיסע צײט איז ער געװען טע• טיק אין פ. פ. ס. די לעצטע יארן האט ער םיםגעארבעט אין ,קוריער פאראנגי׳" ס װעגן זאלאן, װאס זײן ל2־טער יאר• צײט װערט איצש איסעטום געפײערט, גיט םען איבער אינשערעםאנטע ערינערונגען. עס װ״זט זיך ארויס, אז זןןלא הןןס אחוץ פראנצוחיש קײן שום אנדעי־ע שפראך נישט נעקענס. זאלא פלעגט זיך פאררוםן אויף אלפאנס דאדע (דער מחבר םון ״טארטארען דע מאראס״קאן״), װאס האט אויך קײן אנ• דער שפראך נישס געקענט. זאלא פלעגט זיך ששארק באריםען םיס די פיל םתנות, װאם ער האש באקופען םין דער גאנצער װעלט פאר זײן פארטײדיקן דרײפוםן. זײן הוױ איז נעװען פול מיט פאיש־ידענע װערכפולע זאכן. ס דער ניו־יארקער פארלאג, װאס האט ארײסנעגעבן דעם םליער לינדבערגס ביא• גראםיע, האש מיט דעם דאזיקן בוך געשלאגן רעם רעקארד םין גיך־דרוקן ביכער. ד״ער פארלאג האש באקיפען דעם מאניסקריפט מאנסיק, דעם 6 ױני, אין דאנערשסיק דעם 9״ױני׳ איז שוין דאס ביך געװען פארטיק, געבונדן אין לײנװאנם. דאם ביך (250 זײטן, ססס.ס4 װערטער אץ 24 אילוםסרא• ציעס) אנסהאלם לינדבערגס ביאגראפיע אין םאסעריאלן פון זײנע םלי-ערטער, װו ער איז נאר װען עס איז געװען. די מאטער• יאלן ״זענען טעלענראםיש צונויםגענומען נעװארן. ס דער באקאנטער דײטשער שריפט■ שטעלער םיאנץ װערפעל האט פארענדיקט א גרעסערע נאװעלע ״דאס סראוערהאוז*, װאס ערשײנט״אין אבוך־פארם. "ס אין ,אינזל׳־םארלאג אין לײפציג דערשײנם איצט א זעקס״בענדיקע פולע אויםנאבע סון רײנער םאריא רילקע. ס אין דעםזעלבן פארלאנ דערשײנט אויך אנײ בוך םון סטעפאן צװײג א. נ. ״םארצעלינע דעסבאידעס־װאלםאר. דאס לעבנסבילד אײנער דיכסערין״. ס םאקם בראדט האט ארויסגעגעבן אנײעם רן)םאן: .״די פדוי, נאך װעלכער םען בענקט״. ס פאל בורזשע, װעלכער האט סאראיארן געפײערט זײן םינפציק־יעריקע ליטערארישע טעטיקײט, סײערס איצט זײן 75־סן גע• בוירנסאג. זײנע װשרק האלטן שוין סער׳ װי 50 בענדער. און זײער צאל סארנרע• סערט ז׳־ך יאר־יערלעך. בורזשע פילט זיך נאך בײ זײנע ױנגע בחות. אלם זײן בעסט װערק באטראכט פאל בורזשע ״יע דעמאן דע םידי״. ס גאבריעל ד׳אנונציא האט זיך גענומען צום קינא. איצס שרײבט ער א סצענאר סאר א"אםעריקאנישער פילם-געזעלשאםט. דער הויפש־םילם װעס זײן דער איסאליע• נישער ,שםערן׳ עלענא סאנגרא. די אויפ■ נאםעם װערן געמאכט אין איטאליען. ס אין נאנץ טערקײ .יעפינען זיך 120 ביבליאטעקן, דערפון םארםאנט קאנםטאנ• טינאפאל 20 (םריער 80) מיט 438,000 בעגדער. די פראװינץ־ביבל־אטעקן פארםאגן ססס,185 בענדער.