Literarishe bleter · 1927-10-28 · 43 (28.10.1927) · p. Seite 845

845 ליטערארישע בלעסער 43 זא פרן װאן צ ר װאך לײבוש לעהרער איז א סאפלט-ענגעלעגטער גאסט, ער איז א לעבעדיקער זנאװײז, אז אונזער קולטור־שעסערישער גע■ דאנק לעבט, װאקםט, אנטװיקלס זיך אויך אין דער ײדישער אמע• ריקע, װןןס ם׳האלט אין אײן זאגן נאך איר ״רבנן קדיש־. לײבוש לעהרער איז אײנער סון די זײלן, אויף װעלכע עס האלט זיך דער ײדישער װיסנשאססלעכער אינםטיטוט איז אמע• ריקע. םיר װינשן איס, ער זאל דא אין פוילן םעסטער װערן אין זײן גלויבן אין דעם װאוקס םונם ײדישן קולטור־שאםן. נאך יד־יעמבערג-הרזזהע• עװישן דעם אלגעםײנעם טרויריקן בושטאנד, װאס עס הערשט אין אינזער ײדישער טעאטער־װעלס, איז באמת א נחת-רוח צו הערן פון ערגעץ-װאי א פרײדיקן גריס. נאך די גיטע ידיעות, װאם מיר האבן געהאט װעגן אן ערנ• סטער טעאטער־ארבעס אין לעסבערגער ײדישן טעאסער (דורך מ מזאה און דוד הערמאן) דערגײען איצט גו אונז גוטע ידיעות םון קראקע. םאריקן יאר זענען דארט געםאכם געװארן ערנסטע םצענישע פרובן דורך יאנאס םורקאװ, איצט םארםעםט זיך דארט אונזער אומרו־גײסט, דער שטענדיק אומצוםרידענער אברהם מא• רעװסק*. םארעװסקי איז צוגעטראטן צו דער ארבעט אין קראקע םיט ברען, םיט התלהבות. די ערשטע אויסםירונג — דער ״דב ק־ איז אויםנענוםען געװארן מים באגײםסערונג. לעמבערג-קראקע האבן באװיזן אויפצוסון סארן ײדישן טע• אטער דאם, װאם נישט װארשע, נישט לאדז, נישט װילנע, נישט ביאליסטאק קאנען נישט אין װילן נישט אייפטון זײט געשדארקט לעמבערג און קראקעי מאטעריעל־קינסט• לערישער ערםאלג אין אויםדויער. בריװ־קאםטז *. ם״ װין. מיר קןנען ני*ט דריקן •״זו *רנעגז. י. ם״ < ן ר ן ד נ ק *.—װענדעם דך װים ײריסן *רסיםםן-סןרײן, יעםנן 2. מ. ם״ קעעונע װ.—ווײע־ נריװ רןנן מיר יינערגענענן דזם ד״ר מ װײנערס. ח. ד״ ם ס ו 1 י ן —*. ססרינדנערג עיז נעעםןרנן עיר־ק מ־ם 15 יןי• װענן .וידיי *ין * נ*ר• זענען נעװען געדריקס *־ו *רסיק״עי >־ן ס*ר ■ םידענע ע*'*כן .ר*ח'־, נ ן ר י < ץ.—ד״ר מ. װײכע־םע *ירעה >־ן װ*'*עי סקנןםןרסקו 5. *. װ״ ר ן ד ן ם —*־ר ם־ײבם נ*:ץ *ײן, ןכער קײן *ןעז־ע *־ז עם רןך נישם. ה. ם., ס װ י ר.—גןר סװןך. י נ״ ל ע ם נ ע ר נ.-ק*ן ניםם ןננענימענע מןניסקר־וםן קןנען מיר *יריק נישם עזיקן. ד. *., < ע ר ע ס ס ע ז ק *.—־ןם עיגעעיק■* ליד נוװײזם, *ז *יר קןנם ני*ס קימען םים קײן םעניח ני דער װעיס. *ײער ןםענעם נריװ קןנען םיר ניסם *ןרעסנםיעכן. ני ויל, ויי —סיר נןקימען סןנ-*עגיעך ם־י נתנ-ידן — לירעי, דרומען, דערנײיינגען. מיר זענען ני*ם *ימעםןני נינערניל״ענען *יץ, װןם ם׳קימם *ן *. ה-ן, *ןנןק.—קײן *וייע קינסס-*ייע *יז *ין *ױין ני*םן. סיר קןנען >ײך, יײדער, נןרנ־יס *נהנען. ז. ם. נ י ע ם נ * ק י. — יי *ינערזעניננ קןנען מיר נ'*ם יריקן װענן *ײער *רןנע, װי מ׳וןרף *•יין יענקי דער *םיד, מיז• *יר זיך װענין ןי דערוןרענע ניםע ןרם־וםן. ד״ נר״ ד ר * ה ן נ י ם *.-װענדע• זיך קײן װיינע, יים ײדי*' לערעריםעסינןר. חויז םין ר*י ײרי**ר נמינ*, ני *. נןיןמנ. ױידער צ פרןזגע־צײכן: אץ פאריקן נוכער הןזבן פיר ןןנגעזאגט אונזערע לעזער א בשורה: ״אין א גוסער און םזלדיקער שעה איז געשאםן נעװןןרן א ײדיש דראםאטיש טעאטער אין װארשע־ז א פאר סעג זענען שוין גענאנגען אין די צײסוגגען םדײדיקע אנאנסן װענן דעם דראמאסישן טעאסער, און פען האט שוין געםײנט, אז עס גײט שוין אויף א נאננ. םאר דער צייס אבער איז דער ענין װירער ארײן אין א סעםפן װינקל, און װידער אםןןל שטײען םיר״ — װי פיר האבן געשריבן, — ,צערודערסע און צעטוםלסע׳. םון דעם שטענדיקן דראםאטישן טעאםער זענען װידער געװארן נ ו ר אײניקע ג א ס ט ש פ י ל ן פון לידיא פאטאצקא מיט א גיך־צונויס•;עקלאפטער, אין אלגעםײן גאנץ־שװאכער (יעדנםאלס םאר װארשע,.), -רופע, און םיס די אלע שלעכטע םאלגן, װאם אן ארבעט, װעלכע איז אויםגערעכנט אויף א פאר װאכן,'קאן ברעננען. עם דרימלען נישט און עם שלאםן נישט די ״סוער׳ ם ו ן און א ר ו ם ײדישן טעאסערי ,מען ארבעט־... און אך און װײ איז צו דער ״ארבעט״ז. דאס ל־,יכמיהע װינקל ן״**ין פוילן עםעץ האט דא נישס לאנג אנגערוםן דעם ײדישן װיסנ■ שאסטלעכן אינסטיטוט אין װילנע — ״דאס ליכטיקע װינקל אין ײדישן קולטור־לעבן אין פוילן־. עם איז שוין אויס םליצה. סאר די קנאפע צװײ יאר און בײ די באשרענקטססע פאסעריעלע מיט• לען איז באפת אויפגעװאקםן א ריזיקער קולטיר-בנין, םיט טויזנ• טער אץ טויזנםער װיכסיקע ק<לטור־נעשיכםלעכע םאטעריאלן. די שטענדיקע לעזער םון די ״ליטערארישע בלעטער־ באגלײטן יעדן שריט און טריט םון דעם אינססיטוט, נאך אײדער ער איז געג■ רינדעט געװארן, זײ זענען אפתע שותפים צו דעם אלעם. װאס ס׳םוס זיך אין אט דער װיכטיקזר אינםסיטוציע. און איצט א בשורה: דער ײדישער װיסנשאסטלעכער אינםטיהוט איז בארײכערט געװארן פיט א זײער רײכער קאלעקציע; דער פוזײ-ארכיױ םון א:תר רחל קאמינםקא איז איבערגעגעבן געװארן דעם אינםטיטוט אין װילנע. די אלע װיכטיקע םאטעריאלן, בריװ, בילרער, אד• רעסן, םתנות, אסישן, פראנראמען נעסינען זיך שוין אין װילנע. דער א. ר. קאםינפקי־םוזײי װעט דינען אלס פונדאםענט םאר א ״דישן םעאסער׳םוזײ. אידא קאםינםקי און זיגפונט סורקאװ, װאס האבן געהאש די פארשסענדעניש םאר אזא םין װיכטיקן אויםשו אין װאס האבן געסינען איצט דעם ריכסיקן אדרעם םאר דעם רײכן אוצר—קוםט אן אמתער ײשר-ביח ם.ץ אלע פרײנט םון דער ײדישער קולםור. אן אנגעל־יעגטער גאבט קײן פוילן אױ א צט געקופען אײנער םון די טיכטיקסטע אץ חשובסםע ײדישע שריםסשטעלער־בויער םון אפעריקע — לײבוש לעהרער. םיר זענען געװוינט געװארן די לעצטע יארן צו ײיישע אפעריקאגער געםט, — דיכטער, קינססלער, זשורנאליסטן אץ רעדאקסארן. םיר האבן דורך זײ זיך דערנענטערט צו דער ־ רישער דיכסעסאון קינםסלער־װעלט אין אםעריקע. איצט קופט דער געלערטער, דעם תלפיסחכם. ס איז אינגאנצן א נײער םיפ, נײ אויך פאר אונז דא אין דער אלטער תלמיד-חכפישער אײרא• פע, אץ װער רעדט — סאר דעם נײעם ײדישן ישוב אין אםע• ויקע. ם׳איז מערקװירדיק: אין אמעריקע איז געשטעלט נעװארן דער פראגנאז םאר דער װעלםלעכער ײדישער שול, ם׳זענען אנגע• צײכנס געװארן די ײכסליניעי׳ ס׳איז סאנאנדערגעװיקלט געװארן דאם פראבלעם סון דעם םאדערנעם ײדישן שול-װעזן. אין דאס איז :עטץ געװארן דורך א םענטש, װאס איז שוין 19 יאר אין יער ״םארביזנעװעסער־ אפעריקע, אין זײן בוך .די פאדערנע ״ ישע שול/ דערזעלבער לײבוש לעהרער האט אויך םארםאםט דאס ערנסטע ײדישע בוך .די פסיכאלאניע סון ליטעראטור׳, — א *ועל־ױצא פון סראכםן און דענקען, .לעבן און אויסלעבן זיך *ין שאםן סון דעם נײעם אפעריקאניש־ײדישן ישוב.