Literarishe bleter · 1927-10-28 · 43 (28.10.1927) · p. Seite 842

43 .זא ליטערארישע נלןסןר 842 געדאנקען װעגן ראמאן מ א ר ו א א קורצער מעשה, װאס ער האט עוםעליק נעהערט בזנתן שטײן אין א האפע;. מ״ן האט פיר עפלעכע םאל דערצײלט, $ז קור■ םעלין האט זײער הײניק צייט פארבראכט אין א קאזארפע. טיר• געגיעװ האט געבויט זײנע .סאטערס און קינדער* אױף א צוסעלי• קער באנענעניש אין צוג. הענרי זשאכם האט זײן .פןןרטרעט םון א לײדי*־ נעבויט אויף א פ:ים פו; א ױנגימײדל, װאם ער האט פארבײגײענדיק געזען אויף אן אװנט. דאס אלץ װאלט געקענט דינען אלס באװײז, אז עם זענען םאראן קינכטלעריש-לעבעדיקע שאפונגע;. װאס באנײען זיך אן דער פ־יערדיקער ״גע עטיקטקײם׳. יא... אבער... אבער איך גלויב נישט, אז קינסמ-װערק קע• גען געבוירן ״װערן אלײן פון זיך. אין די פאלן, װאס מיר האבן אויסגערעכלט, בעת א קלײנע געשעעניש האט געשטויסן צו א גרויס װערק, דארף מען זיך רעכענען דערבײ' םים צװײ װיכסיקע פאקטארן א) דער ראפאן קאן װערן דעצידירש דורך עפעס אן ער• שײנונג, אבער די כוחות' װאס װערן אזױ־ארום געבראכש אין בא• װעגונג, 'פ-זן פריער לאנגזאם געזאמלט װערן. םארלאן בײ קאנ• ראדן מענ זאגן: ״איך האב אים געזען נאר אײנםאל: מעגלעך, אז נאר אײן בליק. און נישט מער איז דער בעםטער פיסל צו באג• רײפן א כאראקטער■. דאס קאן אבער געםאלט זײן נאר דאמאלס װען דער באאבאכטער האט א פריערדיקע, טיפע ערפארונג פון דעם מעגמש־שן גײסמ. בײ קאנראדן, לפשל, קאן אפ־לו דורך אײן װארט ארויסנערופן װערן בײ אים א ים־דדרצײלונג, װײל ער איז לכתחילה שוין גע־וען .געזעכיקט׳ מימן ים. עס אױ גע• װען א צײט, בשעת איך בין געװע• אזוי ״נעזעכיקט״ םיס דער ענגלישער ארפײ, אז איך האב געװוסט. װאס װעס דער אדער יענער אפיציר זאגן, נאך אײדער ער האט נדעפיס זײן מויל. איצם װען די ערםאדוננ האט זיך אייסגע״עפס, װאלט איך געקענט װעגן דעם רעדן נאר פאלטש און געקינצלט. נאר א טיםע בא• קאנסשאפס מיט װעלכער עם איז סביבה ערלויבט דערנאך אויף א קינסטלערישן אושן צוגעבן אויסנעטראכטע עפיזאדן. אין דעם פאל מיט בענעט, האס ער געװים נישס געקאנט זײן בעקערין און זײן בוכהעודלער, אבדר ער האט גוט געװוסט פ־ן זײן ױננט אן דאס לעבן םון די עננלישע םיטעלע קלאםן. לאמיר עם אנרופן, אויב איר װילט, פאראלגעפײנערטע זעכיקונג. דאהאמ מעןצוטון מיטדער ערםארונג םון דעם שרײבער, װאם איז נעזאמלט געװארן אין זײן פערזענלעכן לעבן אין אויף װיפל ער שעפט״ פון דעם קװאל, בלײבט ער סינססלעריש לעבעדיק. ב) װעז א געשטאלס אדער א װארס זענען בײם םחבר דער אײנציקער שטאף אױף אויפצישטעלן א כאראקסער, באנוצט ער זיך מיטן מעטאד, ײאס איך װעל אנרופן אויטא־זעטיקונג. דער פחבר, װאס דער העלד פאישװינדס פון אים כאװעט יענעם אוים אויפן חשבון םון א סך אנדערע פארשוינדן און דער עיקר — אויפ־ חשבון פון זיך אלײן. ער טראנט יענעם אין זיך, װי א מו• טער רראנס אין זיך אן עמבריאן און גיס יענעם דורך א ספע• ציעלן קאנאל איבער זײן אײגענע סובסטאנץ אזוי האט םורגע■ ניעװ נעטוז בנינע צי באזאראײן, םטענדאל — בנונע צו פאב• ריסי. דזשוליענען בנוגע לוםיען לעװען. אבער א־יךאיןדעם םאל, פינקט װי אין דדם ׳פאל מיט זעטיקונג דורך א םביבה, איז נוי• טיק די צײט פין שװאנגערשאפט. א קונםט־װערק מוז װאקסן אין צײטיק ײערן. אין אויב א קינסטלער האט כוח און םוט אויםצו• פאישז זײז געביט, עקסיםטירט שוין נישט אזא װעלט, — װי אויסטערליש זי זאל נישט זײן. — ער זאל זי נישט םאכן אםתדיק. זײט זיכער, אז םװיפט האס אזױ גים געזען די װעלט םון לילי• פיסן, אז יעדער פרט איז געװען םאר אים װי א רינגל אין א קײט װען גוליװער װערט געראסעװעט דורך די עננלישע ים-לײט, דערשרעקס ער זיך פאר זײער נארפאלן װוקם. ער נעםט אן די יםילײט סאר ליליפוטן. סװיפט האט אױך געםוזט םילן דעם דערשרעק אױם מאמענט. װאס ער האט אים באשריבן. דעריבער האט ער געשריבןז ״דער ראמאניסס מוז זײן אזוי אינטים פאר• בונדן םיט זײן טעמע, אז ער זאל האבן נלױבן און צוםרוי צו זײן אײגענער סעיהײט אויםצוםראכטן*. אויב דער *רײבער א נ ד ר ע װען די סעםע בײ א ראםאנען-שרײבער איז אזוי פאראײניקט מיםן נאטירלעכן לעבן םון זײן גײסט, אז זי װערמ ארגאניש פאר אים, זאגן מיר געװײגלעך, אז דער שרײבער געםינס זיך אין א צושטאנד םון .געזעסיקרקײט׳ בנוגע צו דערטעמע.דער ״געזעסיק• טער׳ ראםאנען-שרײבער פארשט או ם אלע װינקעלעך פון דער נײער װעלט, װאס ער האט באשאםן. ער װײםם די םארגאנגנהײט סון זײנע העלדן. די געשיכסע, װאס עד דערצײלט. איז װי א פראגפענט םון זײנע פערזענלעכע זכרונות די לײענער הא־ן דעם אײנדרוק, אז ער װײסט אפילודאם, װאס ער דערצײלט נישטארױס. הענרי זשאםס האלט, אז .געזעסיקטקײט״ איז דיעיקר־אײגנ• שאשם פון א ראםאנען׳שרײבער. א שרײבער, װאס װיל שאפן א קינסט־װעי־ק דארף זיך אזוי לאנג באדן אין דער אטמאספער, װאס ער קלויבט אויס, ביז ער װערט ד־רכנעזאפס םיט איר' אלס ב־ישפיל םיץ ״געזעכיקטקײט״ ברענגט עי באלזאקן. בײ באלזאקן געפינט ער אט די קאפפליצירטקײט פין פרסים און דעם שטײפן געװעב פון פאקטן, ױאס גיבן צו זײן שאפן א ״קאליר־ פן דעי רעאלער װעלם. ער װאלס געקאנט אויך דערמאנען טאלכטאיס ״מלחםה און שלים׳. טאלסטאי דערצײלט דארט א געשיכסע, װאס אױ אײגנטלעך די געשיכםע פון זײן משפחה' אבער נישט געקוק״, װ$ס ער קערט זיך פרײ אום ציריק, װאס ער״םישט צונויף צען אינטריגעס, שטעלט ארײן צענדליקער בלעטלעך היסטארישע פי• לאזאפיע, דאך בלײבס די אילוזיע אזױ שטארק, אז דער לײענער געפינט זיך אינגאנצן אונטער איר השפעה. סרוסט איז נאך אײן גלענצנדער בײשפיל פץ פולער געזעםיקײט, װען א שרײבער דער■ גרײכט צו אוא פין צושטאנד. ער דארף שױן נישט טראכטן װענן דעם, װאס זאל אין דעם פאל רעדן מ. דע כארפוא, װי אזוי זאל זײן אנגעטון אין דעם טאנ אלבערסינא. דער מעכאגיזם איז שו־ן בײ אים אינטערבאװוסטזיניק, און די ענטםערן קומען צו אים גלײך מיס די פראגן. א־ז פארקערסן פאל, װען עס איז נישטא קײן געזעטיקכקײט, װען דער שרײבער שאפט אײליק די אינטריגעס און גיט ככעםא■ טישע העלדן ארום א ״סעזע׳ אדער א ״שײנער םעמע — דאן װעט דער אםתער מבין באלד דעיזעז, אז ער האט צוטין מיס א סאקעס. אזוי האט דיקענס, װאס אין דו ד קאפערפילד איז ער געװען שסארק ״געזעטיקט״ און װײזט זיך דארט ארויס פאר א ראמאניסט םון ערשטער מדרגה, — געקענט'נידעריק פאלן, בשעת ער האט נענופען אין אנדערע ראםאנען צוסראכטן גלאט אין דער װעלם ארײן. דער אויספיר אױ. א שרײבער רוז באהאנדלען נאר די סע• מעס, װאס פארנעמען םון לאנג אן אן ארם אין זײן'לעבן, ער מוז באשרײבן נאר די סביבה װאס איז איפ נאענט. דער עננלישער קריטיק דעסמאנד מאק קארטי באהאנדלט לעצטנס די פראגע אין אן ארטיקל. ער האלט, אז דער ראמאז, װאס איז באשטיםט צו שאפן א־ אילוזיע, פאדערט ארנאגיש דער שרײבער זאל זײן ביז גאר באקאנט פיט זײן טעמע״ די באקאנט• שאפט, די ״געזעטיקסקײ״ט* קאן אבער דערגרײכט װערן אויףפאר• שידענע אופנים. ראשית, עס זענען פאראן קינסטלער, װאס זענען םעיק צו שאפן א װארהאפסיקע װעלמ, ארויםנײענדיק פון זײער א קלײנעם פרט, סון א זײטיקער ערשײנונג. ארנאלד בענעם האט נישט לאנג אננעשריבן א גלענצנדן ראםאן ״ריסעסאנט סטעפס'״, װאם דעיצײלט װעגן דער פשוטער און טראגישער ליבע פון א ביכהענדלער און בעקערין אבעד װי אזוי קוםט איר צו װיסן, — האב איך אים געםרעגט, — דאס אינטיםע לעבן פון די קלײנע קרעםער״ װי אזוי האט איר עס אבסערװירטז — איך האב״זײ קײנםאל נישט אבסערװירט, — האט מיר געענטפערס בענעט: — אײנםאל בשעת איך בין םארבײגענאנגען א לאנדאנער פלאץ, האב איך דערזען די צװײ קראמען, װאם שטײען אײנע אנטקעגז דער אנדערער, אין די גאנצע מעשה איז נלײך בײ מיר געשאפן געװארן. קאנראד האכ אלײן ני'שס איבערגעלעבס דאס, װאס ם׳איז באשריבן אין די בעסערע ראמאנען זײנע. ער האט' זײ געבויט אויף