Literarishe bleter · 1927-10-28 · 43 (28.10.1927) · p. Seite 840

43 זא ליסערארישע 3לעסןר 840 געשטאלטן, װעלכע באהאלטן זיך אוים דורכן טאג צװישן די דאזיקע שטינקנדיקע מויערן-קלעפ, װאם רוםן אין רער נאכט צו א געהײמער אינקװיזיביע־פראצעסיע — קלעפ גרויזאמע און שװערדיקע, װאס רופן ארויס געשטאלטן פון אן אינקװיזיביע, װאס הערשט דאך דא איצט אויך, אויב אפילו אין אן אנדער פארם, אין א װעלטלעכערער. און א־נדערפרי: אינדערפרי, נאך א קררפין פארװאגלטן שלאף בום סוף פון דער שלאפייאזער נאכט װײםטו נישט. װעלכע געשטאלטן פונם מיטלאלטערלעכן לובלין האבן דא ארומגעשפאצירט דורך דער נאכט... נאר אז דו גײסט ארויס פון טיר פון דײן װוינונג, װאס געפינט זיך אין סאמע צענסער םון ״װעלטלעכן, אײראפעישן׳ לובלין, טרעפסטו אין סאמע מיטן פון די ארומ- רינגלענדיקע גאלערײעס, אויף די געדרײטע און געפלאנטערטע טרעפן־גענג, היפשע בערגלעך םון קויט און מיםט און מענטש• לעכער זיואה, װעלכע פארעט און דעמפט זיך אינם פרימארגן. ח. און דער, — אין סלוג, — העכסט־״מאדערנער״, העכסט״ בײטיקער גרויםער װאל־נבחון פון ,בינד׳ דא מיט א פאר חדשים צוריק — א נגחון פון א װעלטלעכער םאגיאליםטישער פרײדענקערישער ןזרגאניזאגיע, — — װאס איז דער חילוק? סיאיז דאך סוף־כל־טוף דאס זעלביקע: דער נגחון פון דער היגער גרויזאמער ארעמקײט, דער נצחון פונם נאך אלץ הערשנדיקן מיטלאלסער. — װײל ס־איז נישט דער נזיחון פון א פארטײ, און נישט אפילו סונם סאציאליזם, או; אויך נישס פונם װעלטלעכן פרײען געדאנק. דאס װײםן דאך אפילו אלײן, און דאס זענען ראך צװישן זיך מודה די אנפירער און װארטזאגער פונם ,בונד*: מישטײנסגעזאגט, די גרוים םון לובלינער ״פראלעטאריאט׳... םיאיז, דער עיקר, דער נצחון: סון דער טריומפירנדיקער ארעסקײט, פון דער היגער מיסלאלסערלעכער אױםגאנגסלאזי- קײט... חסידישע ײדן אין לאנגע פארדריפעטע קאפאטעס און אין פאיאצישע קוגל־היטעלעך־ פארשלומפערטע אויסגעמאגערטע און אײנגעקװארטע ײדענעס — ״קלײנבירגער״ און .קלײנביר־ גערינס׳ פון א הונדערט פראצענטיקער עכסקײט — הויבן אויף^עדות פון די זײערע בלײכע דארע יאושדיקע ארעמס — אין העכססער פאו־ײפאד צענדליק טױזנטיקע סאסן פון אמאליקער און איצטיקער צװײפלונג, מיט שטראלן פון לעצט־אויפבליענדיקער האפנונג. —^״ײדישער ארעמקײס. — א, העלף אונז כאטש דו, ,בונד״... פון קײנעם אוןץ\ דער ועד־ארבע־הארצות מיט עסלעכע הונדערטער יארן פון ערגעץ זענען מיר ביז איצט נישט געהאלפן געװארן —י ץיצוריק,—און דער גרויסער זיג פון א ײדישער סאציאליססישער װער דו דער באשיצער פון אונזער גרויזאמער דורותדיקערי'< ארגאניזאציע, פונם ״בונד*, מיט א פאר חדשים צוריק. ארעםקײט... און אז דו שפאצירסט איבער דער בארגיקער שלאם-גאס, איז אז איר זעט אפילו די צעטעלעך פון ״נומער פיר/| און דו זוכסס אין די ארעמע געװעלבן פון נאפס און הערינג — די בונדיםטישע װאל־צעטעלעך — אנגעקלעפט איבער די און ארעם־ברויט די סמנים פון די אמאליקע גרויםע ירידים, געטא־מויערן, אויף טויערן פון מנינים און בתי־מדרשים, אױף װאס פלעגן דא פארקוםע;. די םמנים פון דער אמאל־קער די װענט פון דער אלטער מהרש״ל־שולו גרויםקײט פון אזא װיכסיקער ײדישער שטזןס — דערזעסטו: איז אז איר שטײט פאר מעדעמם בילד אינם לאקאל פון י; אונטן, בײ קראםען װו מען םארקויםט צעהאקט און צע• עיגעץ אן ארבעטער־ארגאניזאציע, ״ זעגט האלץ אױף באהײצונג, זענען אנגעװאלגערט גרױםע קי■ איז אז איר באזוכס די קלובן פון די היגע פראפעסיא• פעס קלעצער. פוילישע פױערים און פויערטעס מיס םארקא• נעלע פארײנען.-װי װילד אין... ״נישט־הארמאניש* עס״קלינגט שערטע ארבל און צעכראסטעםע הערצער זעגן, האקן. קלײבן אזא מין װארט אינם דאזיקן מיטלאלטערלעכן״געטא!, \.*אויף שפענער. צעלײגן םרישע שמעקעדיקע סקירצעס פון $נ• - איז װאס זעט איר דאיטן, און װאס דערמאנט עם |געהאקטן האלץ, — פון זײערע פניםער גיסס נאכאנאנד א אײך װידערז ״ * ׳ ישװײס — דער מחיהדיקער שװײם םון שװערער גוםיקער הןןר• שטיקלעך עפושדיקן הערינג אין ״בופעס״, שטיקלעך לעקעך װאניע אין מי• י. געדיכט באזעצט מיט אומדערמידלעכע מחנות פליגן, קופעם און אויבן: ארבעטסלאזע, װזןס פרוװן םארטרײבן לאנגװײל םין װארטנדיקע שעהן און דערעסנדיקײט פון זארגן מיט װןןם םיאיז־נישט־איז - כאטש מיס א פאר סעשלעך פארשפןלצעװעסע קזןרטן. אין דער ארײנגאנג צו די דאזיקע ליןקאלן — צום דערנערונגס־פארײן, צום םרעגער־פארײן—די זעלביקע דומפיקע, שמאלע און געהײמניסםולע ארײנגאנגען װי אין די אנדערע היגע מיטלאלטערלעכע קעלערס און םערוח: דער זעלביקער װילגאטש, דער זעלביקער שימל אויף װענט, װי אױף אנדערע אלטע חורבות, דער זעלביקער הקדש און די זעלביקע שטינקעכץ—אך, דער לובלינער עפושו — דער זעלביקער טרױמף פון גרויזאמער םיטלאלטערלעכער א ר ע מ ק ײ ט . און װײטיקדיק און פײנלעךי—און גלײכצײטיק בארויקנדיק — קומט אויף דיר די איבערצײגונג: — דוקא דא, אין הײליקער ארעמקײט. איז דײן ארם. — בלויז אט דא, אין אט דעם קלימאט, קענססו און דײנסגלײכן װאקסן און געדײען. אין אט יענער װילגאטנער דעםפעניש און עפושדיקן אויר׳ װאס אין די ארומיקע צעקרומטע און צעהויקערםע הײזלעך, געפינט זיך די לופט, װעלכע איז םאר דײנע לונגען — צע• פרעסן פון קראנקע צװײפלען פון ײדישער גרויסשטאט — װי א הײלונג, װי א באלזאם. זענען דאך דוקא םון אט די לעכער. פון אט די רינשטאקן, םון אט דעם עפוש ארויםגעקומען דער ״אײזערנער קאפ״ און אנדערע גאונים, האבן דאך אין אט די שפאלטן און מערות געלעבט און זיך אויסגעלעבט דער מהרש״ל, דער מהר״ם, דער מהרש״א, אץ נאך, און נאך. און א םך אנדערע גרויסע געלערנטע, און גרויםע רופאים, און גרויסע טוער פון אמןןליקע צײטן. און פין אט די ציטרינעס, און פון אס די געגראטעטע מױער־פענססערלעך, און פ*ן אט די דומפיקע װעלבונגען, װי ארײנגאנגען און געהײמניםפולע םעםטונגען—מ; כט, און שטאר• קײט, און ליכטיקײט, און פירערשאפט האבן דןןך םון דאנען ארויסגעשטראלט איבער צענדליקער און צענדליקער קהלות און ארומיקע געגנטן, פירערשאפס און שטארקײט