Literarishe bleter · 1927-10-28 · 43 (28.10.1927) · p. Seite 837

837 ליסזר*רי*ז נלזסור 43 זא ל־־1 ו ב ל י ו (אין די גערטנער םין בליענדיקן מאך אין שימל) ברוךגלאזמאן/ ווילנע און ארוסיקע געסלעך׳גאסן, װאס האבן זיך אןױ סארפל))נטערט א״נע אין די אנדערע, אז זײ האבן שוין םארלוירן זײער אײ• גענעם װעג^ הויםן, װאם װאקסן הויקערדיק אײנע אויף די אנדערע. אײנע אין די אנדערע, אײנע אונסער די אנדערע, אין דער הויך, אין דער טיף אין אין קרים— װי קראנקע לי־ שאיעם אויף שימל־בעגעסענע חורבות, װי קלעפיקע נגע־דרעתן אויף גליטשיקע שטײנער םין צעםוילטע מפולתן, װי פארשימל־ טע הארבעס און סילגארנדיקע הויקערם אויף צעקנאדערטע און צעדרײטע לאפעס פון װערים בעםרעסענע אלטע אין קראנקע בוימער. נאכס. בלינדע געסלעך. געװעלבן םארקלאפטע מיט אײזנם אין מיט פרענטעם—עס טראגט נישט םין זײ מיט שבת־רו, נןןר מיט דורותדיקער מורא פאר אומדערװארטעטע מהומות, םאר פלוצלונגדיקע שחיטות. אס זענען דאך די ״קני־לאדנס* - .געװעלבן׳ אזעלכע. װאם באשםײען בסך־הבל פין םארשטויבטע אין פארבלאטיקטע פענססער! זײ הויבן זיך אױף קוים אויף א טפח איבערן ברוק. די דאזיקע פענםסער פירן ארונטער אין דער טיף פין קעלערם ארײן, םין װאנען א דא-ע. פארשמירטע האנט פון קרעמער אדער קרעמערין דערלאנגען דעם קונה דורכן פענסטער דעם געװונשענעם .ארסיקל׳—א ביסל נאםט, זאלץ, מעל. א הערינג. די ארכיטעקטור פון אט די דןןזיקע .געשעםטן׳ — א. זי איז זײער א כיטרע, אן אײנפאל םץ ממזרישע קעפ. פון דורכגע־ םריבענע אידעלעך, פין שמדניקעס־ טאמער װאם־װען-א מהומה, אן אנםאל, א שלאק, א פרעניות—װערט דאס פענסטער בהרף־ עין פארקלאפט אויף די לאדנס, פארריגלט מיט פרענטעס— אזין די כיטרע ײדעלעך נארן אפ די װעלט: פארבאהאלטן זיך טיף אין זײערע מײזן־לעכער, אין זײערע דומפיקע קעלערס ארײן. אט אזיי זענען זײ געװען, די .קני־לאדנס״, מיט הונ־ דערטער יארן צוריק—אס אזוי זײנען זײ אויך הײנט צו־טאג. לוםט פין מיטלאלטער. זי איז נאך איצט אויך אזוי םאר־ דומפן, אזוי פחדימדיק אין קעלער־קאלט — מיט דער גאנצער ,פרישקײט׳ םון װײטן אמאל. געהײמניספולע כרעפנגענג, סבנותדיקע גאניקעם און לײטערס, ציטרינעס, װאס פירן טיף אין די געדערים םון דער ערד ארײן, קוים באלויכטענע גע־ װעלבטע ארײנגאנגען, װאס פירן אין עפושדיקע לאבירינטן און געפלאנטערס. םעסטונגס־װענט, הויכע מויערן מיט געגראטעטע םענסםער, צעפוילטע און צעגעםענע הילצערנע בנינים מיט גא׳ לעריעס ארום און ארום, װאס צעקרישלען זיך פון אלטקײט און פאלן, דוכם זיך, די נאענטסטע מינוט אײן. פעטע גלאנ ציקע קאלוזשעם, שמאלציקע רינשטאקן מיט געקאלכטע װענס־ לעך, שטאקן אײף שטאקן פון אפטריט־ערטער און בית־הפסאס. װאס הויבן זיך בײ די ראנדן םון געסלעך. גלײך אונטער די םענסטער פון הײמען—עם רינס םון װענט, עס אוירט מוראדיק, עם שטינקט ביז חלשות — די פארדומפענע לעכער און הײלן. די קעלערס און מערות שטײען דא הײנט אין אװנט אין פונקט אזא יתומדיקער אײנזאמקײט. אין פונקט אזא פחדימדיקער דערװארטונג, װי זײ זענען געשטאנען מיט צװײ מיס דרײ און מיט סיר הונדערטער יןרן צוריק. א. אז די דערנעגטערםט זיך מיט דער קראקאװער פאר־ שטאט צום .קרןןקאװער טױער׳, נאך אויף דער זײט ײדן־ שטאט, האםטו שוין דאם געםיל: דו דערנענטערםט זיך צו א גרעניץ—צו דער גרעניץ נישט פון אן אנרער לאנד. נאר פון אן אנדערער, א שארפאנדערשטיקער װעלט. דערװײל װײסטו נאך נישט, פון װאנען עס איז געבוירן געװזןרן אין דיר דאסדאזיקע ועפיל: אן עמאנאציע פון אויף־ יענער־זײט הויכע, געװעלבטע פעסטונגס־םויערןז אן ארויס־ שטראלונג פון םאר הונדערטער יארן צוריק, װןם ציסערט דא אין דער לוםט ארוס, װעלכע דו זאנסט אין זיך אײן, די מיטלאלטערלעכע לופט. װעלכע נעםטלט זיך און פארבאהאלט זיך אין די טונקלענישן אינװײניק אין דער ,בראם׳ז און באלד.,) דערהערסטו קלעפ - שארפע, קאלטע, שװערע און שװערדיקע ״קלעפ. דער זײגער אויפן גלאקן־טורעם אינ־ דערהויך קלאנט אוים די םארנאכטיקס שעיז. דער געװעלבםער ארײנגאנג דורכן טויער איז הויך גענוג, - דאך בויגסטו אײן דײן קאפ, װי אונטער א מוראדיק־גרויסער שװערד, װאס הענגם מיט איר אנגעשטעלטער שארף איבער דיר. שױן אויף יענער זײם טויער. דו דערשפירסס מיטאמאל א נענל—דער נעפל הויבט זיך םון א טײכל, םון קאנאװעס, םון זומפן, װאס שפרײטן זיך דארט אין דער נידער, אױף די פעלדער און סטעפעס, װאם ליגן צופוסנס דער ײדן־שטאט. סיאיז הײנט ערב־שבת. נאר דאם געזאנג [׳םון די טויזנטער האק־מעםערס אויף די האק־ברעסלעך, װזןס האט זיך געטראגן האפערדיק דורכן גאנצן הײנטיקן טאג איבער די ארומיקע קאנאװעס און רינשטאקן און הײלן פון געטאדיקע גאסן און געסלעךז דאס געזאנג םון די טויזנטער און טויזנטער טוי• קאטשן, װאס האבן דורכן גאנצן סאג מונטער געשטויסן אין די דורותדיק־אויסגעגריבלטע און צעפאקטע שטויסלען, געשטויסן דעם צימרינג און דעם םעםער און דעם אינגל־געװירץ אויף צו באםארבן און באשםעקן די ארערקײט םונם געטא־שבת אין די ארומיקע לעכער-די ד$זיקע געזאנגען זענען שוין אײנגע־ שטילט געװארן... א שטיקנדיקער נעפל הויבט זיך— םון די נאענטע י סטינ־ קענדיקע גאסן־רינשסאקןז מיאזמען םון די עפושדיקע לעכער און הײלן און פחדימדיקע דורכנאנגען, װאס אינם ארומיקן געםא־געפלאנסערז אדער — נעפל און מיאזמען און טונקעלע קללה פון פאר הונדערטער און הונדערטער יארן צוריקז װײל װי נור דו ביסט אױף יענער זײט קראקאװער ט ו י ע ר, םילסטו: — א פארהאנג האט זיך הינטער דיר אראפגעלאזן... דײן איצטיק לעבן-ס־האט זיך אװעקגערוקט װײט, װײט, הונ־ דערטער יארן װײט פון דיר. דו ביסט װידער אין מיטלאלטער. א פארהאנג האט זיך הינטער דיר ארונטערגעלאזן. גראב טיפער אינם געד־כטןי״שטינקענדיקן נעפל. װאם םאראויס פאר געפלןןנםערסע הויםן םון ר י ב נ ע און ג ר $ ד ז ק ע,