Literarishe bleter · 1927-10-14 · 41-42 (14.10.1927) · p. Seite 823

823 ליטערארישע בלעטער 42 '4 זא װעגן ״אפענעם ברױױ צו דער צענטראלער שול-ארגאניזאציע לשם העגעםאניע, אי, גלליב דעם זענען עס געכשרם די כסדרדיקע רעדוקציעס סון לערער מיט אנדערע איבערצײגונגען.— די געזעלשאסס פוז װעגן דעםװיסן. פיר האבן נעװארם אוישן סלענום אז ער װעט זיך אפרושן אויף דער װענדונג. סארשסײער צים פלענים פין װילנע האבן אינז נאכרעם פיט באד־יערוננ דערקלערט, א־ זײ האבן װעגן די אלע ״נעשעענישן״ נישט געװוכמ, זײ האבן סארוען דעם נופ. ״ליט• בלעט.', אין װעלכן עס איז געװעי אפ־עדרוקט דער אפענער בריװ. זײ האבן אונז אויך מיט אוים-עגונג געםאלדן, אז זײ װעלן פון ארט גלײך אריבערשיקן א בריװלעכע אנפראגע סאר װאס דער ענין איז ניסט באהאנדלס געװארן אויפן בלענום און נישט אפגע• ענטפערט געװארן אין דער עסנטלעכקײט. דאס איז —װילנע. דעם עקזעק טיװ םין דער שיל-ארגאייזאציע אין װארשע איז דאך אבער אלץ געװען באװיסט אין פריש אין זכרון, סאיװאם האם ער עס אויסגעפיבן םון דער אײנענער רעפרע׳ענטאנץ אפילו צ< פארנע• מען זיך כיט דעם. און אפשר האט די רעפרע־ענטאנץ געהאט איצט אזוי אויך געניג ״ברע •דאפעריאל״, קאנםעקײענצן סון .װאל-קאפף",אז םאםן• אפ־אגן םין לערער זענען מינדערװערטיק צו באשעפטיקן זיך פיט דעס י םיר פאדערן צום צװײטן מאל א תשובה אין ע פ נ פ• לעכעדערקלערוג, אין קעגנפאל דארף ד א ס ר ע כ ט םוןדער ציש׳אצואפעלירן צו דערגעזעל ש א פ ס ל ע כ ע ר ע ם נ ט ל ע כ ק ײ ט . װי זי טוט דאס אין אןיבנדערפאנטן ארפיקל, קװעספיאנירט װערן. װײל, װי פארענד־קו ז־י דארטן דעם לאטײנישן פסוק — . שױײגן הײםס אייך נעוױס״ א. ראבינאװיטש צ. פרעס א. דםשק. איזדארא דונקאץ די בארימטע קינסטלערין טענצערין, װאס איז נישט לאנג אומגעקופען. נאך דעם װי עס איז אריבער צװײ װאכן זינט עס איז אפגעדרוקט געװען אין די .ליט. בלעטער״ נוס7 39 דער אםענער צריװ צו דער ציש־א, אויף װעלכן די שול-אדגאנױאציע איז ארי• בער םיט שטילשװײגן א־ן אײך נישט דערלאזט, אז די צײטונגען, װאס שטײען נאענט צו איר, װי די ״םאלקסצײטונג״ און ״ארבע• טער־צײסוננ־ זאלן װעגן דעם עפעם ארויסברענגען, — האט מען געקענס כײנען,"אז דאס װארט מען אויף דעם פלענום, װעלכער האט ברײטערע םינקציעס, ער זאל געבן זײן ענטפער אויף דעם. דער פלענום פין 5׳םן אקשאבער האט אבער די פראנע נישש בא■ טראכש, דער באריכש פץ עיקזעקוטיװ האש םיט קײן אײן װארט אפילו נישש דערפא;ט װעגן דער עפ:סלעכער פ־אשעסש-װענדונג אין דער פרעסע, און אזוי ארום האש מען בדעה דעם ענין צו םאררײבן אץ פון .חרר׳ גארנישט ארויסטראגן. עס אױ באמת אן א־יסטערלישער סאל, װען א רעפרעזענל טאנץ, װאס פרעשענדירט אויף .פ־אלעטארישקײט׳, זאל איגנארירן א באדײטנדע גרופע פון אירע גרונט־םיטארבעטער, אלנפאלם, אין דער הויפטשטאט װארשע, װען זײ רופן איר צ• אן עפנטלעכן םשפט םאי דער געזעלשאפט. איז דאך גענוג א יאצקאנען ער זאל א פיפס טון מיט א װארט, אז די .פאלקסצײטיננ׳ זאל נישש קארגן קײן לאנגע זײטן, און סיש רעכט, כדי די הענט אװעקצושארן םון דעם .שענסטן בל.ם פון א נזער מאדערנעם קולטור־בוים־. (.פאלקכ• צײםונג 228) — ני, און די פלאנצער םון אש ד?ם בוים,~זײנע היטער אין דערציער װא־פש איר ארוים װילקירלעך, װי עס זאגם דער .בריװ׳, .קעגן יעדער געזעלשאפטלעכער אנשטענדיקײט קעגן פראפעסיאנעלער רעכט און פעדאגאײשער צװעקמעסיקײש־. ס׳איז אײך אסןיגעשטעלט געװארן די פראגע, װי אזײ איר באטראכט דעם ענין סון באזײםיקן אנדערש דענקנדיקע לערער, קלארער גערעדט, לערער מים ראדיקאלע אנשויינגען, אבער אזוינע, װעלכע האבן פיטנעארבעט אין די שולן זינט עםי עקזיםטירט די שול• אי־גאנױאציע אלײן, װאס האבן נעהאלםן זײערע מאטעריעלע, פעדאגאגישע און אירעישע פארםעסמיגונגען. צי דערלויבט איר זײ נישס אנערקענען אדער אננעהערן צי אן א־דעד פאליטישער ריכטיננ, אויםער די צװײ, או־ף װעלכע די ש־ל־איגאניזאציע שפארש זיך אן, צ-־ם װײניקסטן, — זאלן זײ זײן זײערע נאכשלעפער? אין די ראםען סון װאם סארע דיסציפלין נעמט זיך די שול־ארגא■ ניזאציע דאס רעכט ארויסצישלײדערן לערער אױ שול־בויער, װען אפילו זײ ןאלן קריסיקירן די שול-ארגאניזאציע אץ נישס ציפרידו זײן מיט פיל פין איר טאקסיק אין עצם פירן דעם קאמף פאר א שול אין דער םוטער־שפראך? האש םען םאר דעם װעלכע ס׳איז םאראלישע, געזעלשאפטי לעכע אדער פעדאגאנישע רעכסלעכקײטך — באקעמםן דאך זיך די צװיי הויפטײכשונגען פון ש. א. א י ן דער שיל און א ו י ■ ס ע ר דער שיל (װי, למשל, ביי״ די לעצשע ױאלן) אזוי, אז די נאכװײענישן זײערע שפיגלען זיך אפ אויף דעי גאיצער פעדאנא• גישער טעטיקײס אין די שילן, צים שאדן םץ גאנצן שיל־װעזן. באשײט עס נאר א דיקמאשארישער יד־אחת. װעז עם האנדלט זיך װעגן אײנשלינגען א דריטע ריכט׳נג, װי, למשי,, די ״איפאפהענגיק פארײניקשע־ אדער לינק־געשטימטע לערער, אוז אםילו קעגנזײטיק — אין די ד׳יאמות פ־ן אײגענעם קו־אשארױם? (פעשה ביאליד• טאק א. אנד.) — און דער לערער, דער אקטיװ מיט װעמלן איר באריםט זיך אןוי, װענן װעלכי איר גיסט אװי םיל שמי־זיתדיקע ארסיקלען א׳ן פאראד־רעדעס אײף זײן נױט. היננער אין אידעא־ ליזס, ער םיז דאם נאכפאכז די גא־צע שפיל םון קלײזי־׳־פאליטיק. אז נישט װערט ער ״שעדלעך׳ און געשטעלט מחיץ לפחנה. האס עם דען אין דער םינדסטער מאס צ• טץ מיט שול-ריכטוננעי װעלכע האבן באזונדערע ש־ל-פראגרארלי. װי דאס איז דער פאל מיט ראסנםארבאנד אדער שילן אײ דײששלאנדי אדדבא. אייף װעלכע ם־ן די פעדאגאנישע קאנסערעוצן אדער פער.־או־סגאבן סיז ש. א. איז דער ״בונד־ אדער די .פוע״י-צױן־ איויסגעטראסן מיט אײגענע שול־פרינציפן און פ־אנראם-דערבלערױנען םיז א באזונדערן פארטײ-שטא־דפונקמז אדער עס גײט דא ײעגז ביױזער העגאמאניע אן אן אינהאלט אצוגעפאסשן סאר דלר שיל. נאר