Literarishe bleter · 1927-10-14 · 41-42 (14.10.1927) · p. Seite 822

41-42 .זא ליםערארישע בלעסזר 822 ײדיש. איך האב מיט אלע כוחות געװאלט נאכםארשן אויך די לאגע פון אונזער ליטעראטור אין ראטן־פארבאנד. נאר, לײדער בין איך געקומען אין א *ײט, װען דער רוב שריפט־ שטעלער פארן אװעק אויף דאטשע קײן קאװקאז. דאך האב איך געקענט באקומען א באגריף װעגן אלגעמײנעם מבב, אין איך בין פעסט בײ דער מײנונג, אז די ײדישע ליסעראטור אין סאװיעט־רוםלאנד איז איצט די סאמע גליקלעכסטע. קודם־ בל דערפאר, װאס זי האט אויף װעמען זיך אנצושפארן. די ײדישע ליטעראטור אין ראסנפארבאנד האט א געזינטן, נאטיר־ לעכן באדן און קען אפילו ברענגען דערפרישונג אין אונזער גאנגער ליטעראסור סײ מיט איר געהויבענער שטימונג, סײ מיט דער נײקײט פון טעמע און פארם. אבער ביז איצט האט די ײדישע ליטעראטור דארטן זיך נאך נישט באפרײט פונם .למה יאמרו הקאמוניסטך, איז נאך ביזן הײנטיקן טאג ארײנ־ געטון אין אירע דאנמאטישקײטן, און דאס איז א גרויםער חםרון. איך האב אבער א געפיל, אז דאס װעט װערן אויסגע־ װעפט צוביסלעך) און דאמאלם װעט בלײבן דאס געזונטע און קערנדיקע. דער בעססער באװײז איז דאס, װאס אויך אין דער רוסישער ליטעראטור האט אויפגעהערט שפילו א ראלע די פראלעטארישע טענדענץ אין שרײבן. די רוסישע קריטיק, װי ס׳האט מיר דערצײלט א רוםישער שרײבער, גײס איצט װידער צו װערק פון א רײן עטיש־עסטעסישן שטאנדפונקט. ײדן האבן זיך אביםל פארשפעטיקט אין דער הינזיכט, אבער מיזעט שוין, אז ס׳גײט דערצו מ׳זאל אויך בײ אונז פרײ װערן פון דעס ענגען דאגמען־באלאםט און דאמאלס קאן מען פון דער ײד. ליטעראטור אין רוסלאנד א םך האםן. ב. פ<י־לאנ ש. גאלרפארב, װארש־ נײע ביכער: 2.50 1863 *לםי 4.50 פאנק־עי• 1 ביקןןנםפ-לד לא־ד — 4.50 11 8.00 פרױען־אוניל הויבטםאן נ 2.50 די ו־אס ליגי זאלא ן. 7.30 זשעדםינײל 300 װענן םןקסוןלן לעבן פ*רספ$י ר. נ. 7.50 דער חב־ פ*-גןריט ד 7.50 די בחורםע!).50 -זשוםי הינינם ס-נקי־עײ אי.ט>ן 5.30 זויןר *ון אבה 600 ד.ןם פא־ב־עגן 8.70 *יננ׳יינןן *ינזל 2.50 בןסהארןן ר#ראן ױןושןן 5.50 םאלםםא־ ,"זסולסוס. הריעטסארקריף: ג2 6 ,ו- גערש: 13.196 .ס א -ק נארלאג ב. קר־יעצהין •רייז זל. ביכעו פאר זעלבסט־בילהנג 3 90 פ. לעבעיינצעױ - אלגעברע ק• 6-80 ק י ס ע ל ע װ - עלעםענםארע געןםעגריע א.. 3-00 פרא?. אכא שםעיל — זאאלןניע 4 50 װ. צ י נ ג ע ר - ןלעםענםאר פיזיק א. 1.10 יעלאםשיסש - דאס לעבן אין דער נאסור 1.30 ד. נ א װ א ג ר ו ד ז ק - פון אינזער נאסור 1■ אדרעס: פ2 1)1^313(15 ,<<*$23ז3^\ 1*,זםו1סז8 ■ ק. >. 13.196 ' מיש שטארקער — װאלט דער ידישער שרײבער דארטן גע־ קענט געפינען דעם אידעאליםטישסטן לעזער. דער עולם איז אבער דארט זײער ארעם. דערצו איז די פאליטישע לאגע אזעלכע, אז אײנארדענען צ. ב. ש. א פארלעזונג איז פאר־ בינדן מיט מסירת־נפש. בײ אזא לאגע מוז געבראכן װערן דער שטארקסטער װילן. אין רומעניען איז פאר מיר אויך גע־ װעזן זײער א פרײדיקע ערשײנונג צו טרעפן דארטן א רײע טאלאנטפולע ײדישע דיכטער. װאס זענען איבערגעגעבן דער ײדישער קולטור בלב ונפש. כ־װיל דערמאנען יעקב שטערנ־ בערג און איציק מאנגער. װעגן ארץ־ישראל? — אויב איר נעמט אײך דורך םיטן אויבערפלעכלעכן אײנדרוק װעט איר מײנען. אז ם׳איז דארטן נישט פאראן קײן שפור פון ײדישער קולסור. אין די קאלא־ ניעס און בכלל אין אלע ישובים װערט מען פארסויבט פון העברעיש. סיהלײנװארג לערנט אין העברעישע שולן און על־ טערע מענטשן צעקאלעטשען א שפראך, אבי צו רעדן די לאנד־ שפראך. אבער מ׳דארף זיך בלויז אביסל טיפער צוקיקן, בדי אײנצוזעען, אז ײדיש איז דארט נישט אזוי שטארק פארװאר־ לאזט, װי ס׳דוכט זיך. אין די ײדישע ביבליאטעקן װערן ײדי־ שע ביכער ממש געריסן פון די הענט. ם׳איז דארטן א נאטיר־ לעכע ערשײנונג, אז א ײדיש בוך זאל אין משך פון א קור־ צער צײט דורכגײן עטלעכע הונדערט הענט. כ׳האב זיך דןןרטן געטראפן מיט א םך ײדישע בחורים, װוןס זענען גוטע ציוניסטן, אבער גלײכצײטיק — נאך בעסערע יידישיסטן. אײנער פון זײ, דער דיכטער דניאל לײבל, זאגט צו מיר: די ײדישיסטן זענען פשוט רוצחים, װאס זײ שטרענגען זיך נישט אן צו פארכאפן דאס לאנד. עס װאלט זײ זײער לײכט אנגעקימען, װײל די גרויסע מערהײט איז םוף־בל־סוף דורך־און־דורך געשטימט פאר ײדיש. מים עטלעכע סעג שפעטער האב איך געהאט א געש־ פרעך מיט ביאליקן און ער האט געזאגט, אז די שפראך אינ־ טערעס־רט אים א סך װײניקער. װי די אנטװיקלונג פון לאנד. זאלן קומען א םך ײדן אין זאלן זײ זיך גוט אײנארדענען — קען ער באשטײן זײ זאלן רעדן ײדיש און ס׳װעט איס װײניק ארן. פאר אלעמען איז — בנין־הארץ. ביאליק איז אויך נאך נישט ױכער. צי ארץ־ישראל װעס פארבלײבן העברעיש. — פונדעסטװעגן בײם הײנטיקן טאג איז ארץ־ישראל א ה ע ב * ר ע י ש לאנד. און װעגן װעלכער ם׳איז א י צ ט י ־ ק ע ר ײדישער קולטור און ליטעראטור דארטן קען מען במעט נישט רעי־ן. דערפאר װערט גוט אויפן הארץ, װען מידערמאנט זיך װעגן רוסלאנד. אין משך פון פיר װאכן בין איך געװעזן אין אדעס. כארסאן, קיעװ. כארקאװ, מאסקװע, ארומגעפארן איבער די ײדישע קאלאניעס און בכלל, װי װײט מעגלעך. זיך צוגע־ קוקט צום דארטיקן ײדישן לעבן און איבערהויפט צו דער ײדישער קולטור און ליטעראטור. בדי צו האבן א באגריף װעגן דער ריזיקער ײדישער קולטור־ארבעט. װאס איז דארטן אפגעטון געװארן אין משך פון די יארן, איז גענוג צו דער־ מאנען, אז בלויז אין אוקראינע לערנען אין ײדישע שולן בערך 80.000 ײדישע קינדער. אזא צאל בערך קינדער לערנען אין די ײדישע שולן אין גאנץ ריםלאנד. נישט געקוקס דע־ רויף, װאס די ײדישע קאמוניסטן ױילן אײנרעדן אנדערע און אפשר אויך זיך אלײן, אז זײ האבן נישט קײן ספעציעלע ליבע צו ײדיש, טוען זײ דאך זײער ארבעט מיט גרוים פלײס. אויב איך זאל יא גלויבן אין זײער גלײכגילטיקײמ צו ײדישער קולטור. זאג איך, אז על אפם ועל חמתם װאקסט א גרויםע ױגנט. װאס לערנט, דענקט און לעבט זיך אויס