Literarishe bleter · 1927-10-14 · 41-42 (14.10.1927) · p. Seite 821

821 ליסורװ־י; פ־ערעי 42—41 זרז א שמועם מיט אפרים אויערבאך מיקען נישט זאגן, אז די אנטלויפעניש גו זיך איז גע־ װעזן םרוכטלאז. דער דיכטערישער אינדיװידואליזם האט, להיפוך, אויך אויפגעשײנס מיט א םך שײנע קאלירן. פארטיפט די דיכטונג, געגעבן איר מענטשלעכקײט, אבער יעדער עקם• טרעמער אינדיװידואליזם מוז םיף־בל-םוף קומען צו א םעמפן װינקל. אפגעריסן מיטן לעבן—הויבם אן דער דיכטער פריער בי שפעטער צו דארן. לעצםנם האבן אונזערע אמעריקאנער דיכטער דאס אנגעהויבן זײער שטארק פילן און מיכאפט זיך צוריק. בכלל זעט מען אײן. אז דער כלומרשטיקער אונטערשיד צװישן ,עסטעטישער״ און .עםישער׳ דיכטונג איז גארנישט אזא שארפער װי ם׳האש זיך םריער אײסגעדוכט. אבער די דאזיקע רעאקציע װעט אויך װײניק העלםן בײ דער הײנטיקער לאגע, װען ײדישע דיכטונג װערס איגנארירט סײ פון דער ײדישער צײטונג און םײ םונם לעזער. אויב א ײדישע צײטונג נעמם אמאל א ליד פון א דיכסער, דוכט זיך איר, אז זי סוט א טובה דעם דיכטער. דער אינטעליגענט זעטיקט אן זײנע גײסטיקע און עסטעטישע באדערפענישן אין אנדערע שפראכן און פאר אונז איז ער, אין בעסטן םאל, ױצא מיט ײדישיזם, ארער מיט לײענען קריטישע ארטיקלען, װו מינעמט ארונסער א גאנצע רײ דיכטער אויף אײן מאל אונטערן סלית םון קרי טיק... בײ אזעלכע באדינגונגען זענען אלע אנשטרענגונגען פון די דיכטער הונדערט־פראצענטיקער אידעאליזם, און די אײנציקע האפנונג איז. אז די שלעכטע באדינגונגען זאלן זיך ענדערן. װעגן די אמעריקאניש־ײדישע .עלטערעי דיכטער איז, דוכט זיך, איבעריק צו רעדן. װעגן די שאםונגען םון אזעלכע דיכ־ טער, װי לײװיק, מ. ל. האלפערן, מנחם. לעיעלעס. מאני לײב, זישא לאנדוי א. א. װײסט איר מסתמא. זײערע זאכן װערן אפט געדרזקט אייך אין די ,ליטער. בלעטער׳־. איך װיל אײך ליבערשט אויםמערקזאם מאכן אויף א רײ .יונגערע׳ דיכטער, װעלכע זענען דא בײ אײך װײניקער באקאנט און פארנעמען בײ אונז שוין זײער ארט אין דער ײדישער דיכטונג. איך װיל אײך אנרופן י. גלאדשטײן, ז. װײנפער, א. ניסנזןןן, ל. פײנ■ בערג, נפתלי גראס, ש. קורץ, ב. אלקװיט א. א. די אלע האבן ז־ך באװיזן די לעצטע 8—7 יאר. יעדער פון זײ פארמ^גט טאלענט. נאר די סראגיק םון דער ײדישער דיכטונג האלט זײ אפ לעת־עתה נישט צו צעװאקסן זיך אין א גרעסערער װיכשיקײט. א םארלעגער. װאס זז$ל ארויסגעבן אין אמעריקע א בוך לידער, איז נישטא. מישטרענגט זיך אן מיט אלע בוחות צו דערהאלסן װעלכן ס׳איז זשורנאל. פאראן אויך א רײ נןןך יונגערע. איך װיל אײך אנרוםן: מלכה־לי. אליעזער גרינבערג, אבא שטאלצענבערג און נאך א םך אנדערע. ס איז באמת געװעזן א מין בײזע שפיל פון גורל, װאס גראד אין אמעריקע, װו דער לעזער פון דיכטונג איז כמעט נישט בנמצא, האט די ײדישע פאעזיע דעדגרײכט איר העכסטן ששאפל םײ בכמות און םײ באיכות. — װאס קענט איר דערצײלן װעגן דער ײדישער קולטור און ליטעראטור אין די לענדער. װו איז האט איצט געװײלטז — איך בין דורכגעםארן א םך לענדער, אבער םפעציעל זיך אפגעשסעלט הןןפ איך סיך אין, רומעניען, אין ארץ־־ישראל און אין רוסלאנד. אין רומעניען האב איך געטראםן א ױנגן ײדישן ארבעטער־עלעמענט, װאס איז דורשטיק נאך א ײדיש װארט, איבערהויפט אין בעסאראביען. כ־בין איבערצײגט, אז ,־וען בעסאראביען װןןלט געװעזן פאליטיש םרײער אין עקאנא איך בין געקומען צו אים אינדערפרי, אין האםעל ,ברים טאל׳, װו ער איז פארפארן. א הויכער. א ברײטער. אין א זײדענער פיזשאמע און מיט מיט א םײקע אין מויל — איז ער געמיטלעך געזעסן אויף דער סאםע. געלאםן געפאפעט דעם שמעקעדיקן רויך אין הרחבהדיק געקלאגט זיך, אז ער איז שלעכט געשלאפן. כיבין שפעסער שסארק פארװינדערט געװעזןי הערנדיק, װאם פארע שװערע פארגאנגעהײט ס׳האט דורכגע־ םאכס אט־דער איצטיקער אמעריקאנער ,אל-רײטניק׳... אפרים אויערבאך איז געבױרן בערך אין 1892 איז בעלץ, בעםאראביען, ער איז א זון פון א שוחט. דאס ערשטע ליד האט ער אפגעדרוקט ערגעץ אין א װילנער זשורנאל, מיט א 18 יאר צוריק. אין 1912 געקומען קײן װארשע זיך אנצישעפן מיט ,ליטערארישער אטמאסםער׳, ארויסגעגעבן א זאמל־בוך ,ניםן״. דערנאך אװעק קײן ארץיישראל, געװארן דארטן אן ערד׳ ארבעטער. בעת די װעלט־מלחמה האט אויסגעבראכן — איז ער ארױםגעשיקס געװארן פון לאנד אויף א קריג־שיף קײן אלעק־ סאנדריע, און דארטן ארײנגעטרעטן אין זשאבאטינסקים לעגיאן. נאכדעם איז אים געלונגען צו קומען קײן אמעריקע. די גאנ־ צע צײט אין פאלעסטינע האט ער געארבעט שװער, געהונגערט, געהאס אױסצושטײן כל-מיני צרות. אין אמעריקע זיך צוריק גענומען צו ליטערארישער ארבעט. אנגעהויבן מיטצוארבעטן אין צײטונגען און אין זשותאלז, ארויסגעגעבן א בוך לידער ,קאראװאנען׳, װו ם׳שפיגלט זיך אפ דאס לעבן אין מזדח און א צװײס בוך .דער רויטער פאדים״. די לעצטע חדשים האט אויערבאך געמאכם א רײזע איבער אײראפע, געװעזן אין םראנקרײך, בעסאראביע, רומעניען, ארץ־ישראל און אין רום־ לאנד. זיצט מען אזוי און מען שמועסט, און דער שמיעס גײט אריבער, פארשסײט זיך, אויף ליסעראטור. אויף מײן םראגע, װאם ס־הערכ זיך מיט דער ײדישער ליטעראשוי אין אמעריקע און אין די אלע לענדער, װו ער איז געװעזן, זאגס א. אויערבאך: — כיװיל איצט נישם רעדן װעגן רער גאנצער ײדישער ליסעראטור, נאר װעגן דער ײדישער פאעזיע. איך האלט, אז די ײדישע פאעזיע לעבט לעצסנם דורכאויס אונטערן צײכן פון טראגיק. און איר טראגעדיע באשטײט נאר דערין. װאס זי האט נישס ק־ין לײענער. כדי א פאעט זזןל זיך םילן שסארק, מוז ער לעבן מיטן באװוסטזײן, אז ער װ י ר ק ט מיט זײן שאפן, רופט ארויס װעלכע םיאיז נישט ערשײנונג אין לעבן. מעג זי זײן אין איר מהות א פאזיטיװע, אדער אפילו א נעי גאטיװע. פאעזיע מוז זיך פילן נאענט צו א כלל. מוז האבן פאר זיך א םעלד פון מעגלעכקײםן. אונזער ײדישע פאעזיע איז אין דעם פרט די פארװארלאזםטע. בײ אונז װעט מען לײענען קריטיק װעגן דעם דיכטער. הנאה האבן אויב מ׳רײסט אים ארונסעד און אפשר אויך םארקערט. װען מ־לויבט אים. אבער לײענען דיכטונג מיט דער פולער ערנסט — דאס נישט דאס װירקט זײער שלעכט אויםן דיכטער און מאכט אים געגן זײן װילן פאר א אינדיװידואליסט. פאר א מענטש, װאם פאר־ לירט באװוסטזיניק יעדן קאנטאקט מיט דער סביבה און גריבלט זיך נאר אין זײן אײגן הארץ און געםילן. אין אמעריקע, װו מ׳האט אמװײניקסטן באציונג צו ײדישער דיכטונג און װו די לעזער םון לידער זענען די דיכטער אלײן. איז דעריבער גע■ װעזן דער פאסיקסטער באדן םאר זעלבםט־פארטיםונג. אזױ־ארום איז אנטשטאנען די .אין־זיך׳-דיכםער, װאם איגנארירן אינ גאנצן דאס אויםערלעכע,