Literarishe bleter · 1927-10-14 · 41-42 (14.10.1927) · p. Seite 819

819 ליסןרזריזן נלץםזנר 42—41 זא — דערנאך װיל איך ארגאניזירן אין אמעריקע אן >>נסאמבל, װןןס זןןל באשםײן םון סראנעויזישע, דײסשע, אפעריקאנישע. ריסישע, ענגלישע, א. א. װ. אקסיןןרן. א םילם מיט אזא אנ• סאמבל װעט זיכער סארשטאנען װערן אין אלע לענדער און װעט אנטשפרעכן אלע פעלקער. אט איז אן אידעע, װאס צו איר םאר• װירקלעכונג װעל איך שטרעבן מיט אלע פוחות. עםעבער םון די ןןנװעזנדיקע אויף דער פרעסע׳קאנםערענץ האט איבערגעגעבן ק. װיידט, א קאפיע ם.<ן א דעפעש, ״װאס אױ דעם 24-סן יאנואר ארויםגעשיקט נעװארן צו 1200 אמעריקאנער רעדאקציעם. די דאזיקע דעפעש האט םודיע געװען װעגן קאנראד װײדטם אנקומען אין די םארײניקטע שטאטן. דערויף האט װײדט אויםגערוםן: — ןןט איז נאך א ראיה, װן$ם באשטעטיקט מײן םענה, אז נאר אםעריקע באטראכט דעם פילם ערנסס און סארשטײט זיינע הויכע צילן. די גרעסטע היגע פרעסע־אגענסור האט געלײגט אכט אויפ; קומען םינם נרעסטן םילם׳איטיסט, און םארשסײענדיק ריכ• טיק, אז די דןןזיקע ידיעה װעט פאראינטערעסירן מיליאנען םענטשן, האט זי צעשיקט די בשורה צו 1200 טאג־צײטונגען, *גאר אנדערש איז אין אײראפע קײן אײנע פון די גרזיסע פדעסע• אגענטורן, נישט װאלפם׳אגענטור אין בערלין, נישט האװא אין פארױ, נישט רויטערם אין לאנדאן װאלט אסילו קײן כראכט נידט געטון צו לײגן אכט אויף אזא פין ידיעה, פשוט דערפאר, װײל אין קײן שום לאנד איז דער סילם נישט, אזוי װי אין אמעריקע, קײן ״נאציאנאלע אינסטיםוציע״. װײטער ק־יטיקירט װײדט םיס זײן אײנגעבוירענער אויםריכ■ טיקײט די אמעריקאנער םילםיפראדוקציע, װי אויך די אײראפעישע. דער ארטיסט םאכט אבער נישט דעם אײנדרזק פון א מענטשן, װאס מײנט, אז ער װײס אלץ, זײן סײנע באנעמינג, דער םרײנד• לעכער שמײכל אין דאם אײדעלע, אםענע פנים ציען צו דעם צו• הערער. װײדש שפארט זיך נישט נישט, נאי באמיט זיך צו איבער■ צײגן. ער רעדט נישט קײן ענגליש, נאר פארשטײט, װאס עס רעדן אנרערע; און א דאנק זײנע אויסדריקלעכע בליקן און בא■ װענלעכן פנים װערט ער םון אלעמען סארשטאנען. װען מ׳פרענט אים, צי ער װאלט נעקענט שפילן א נישט כאראקטעריסטישע אדער נישטיפםיכאלאגישע ראלע, ענטםערט ער, אז נײן; ער האט ליב און איז םעיק נאר צו אזא ראלע, װאס גיט אים די מעגלעכ■ קײט ״צו אנטדעקן עמיצנס א נשמה׳, און זיך אין איר צו פאר■ קערפערן. ער האלט, אז די ראלן, װאם ער האט אויםגעקליבן בײם ״אוניװערםאלן*- אין דער עיקר די ראלן אין .דעם םענטש, װאס לאכט׳ און אין דער .געשיכסע פון א פאן״ זענען סאר אים ממש װי אײסנעטרױמס. אלס רעזשיסער אין זײנע אמעריקאנער םילמען װעט װײדט האבן פוילדעני, װאם אונטער זײן דירעקציע האט ער געשפילט אין יאר 1913, אין זײנע ערששע םילםען אין בערלין. די סצענישע קונסט האט ער זיך אויםגעלערנם בײם מײסטער מאקס רײנהארט און יאר־יערילעך קערט ער זיך אום אויף א קור• צע צײט צו דער בינע. ער האלט, אז אלע םילם׳ארטיסטן דארפן טון דוןסזעלבע. ער דריקט זיך אויס און באנעמס זיך אױף אן אײנ■ סאכן און קלארן אופן, ער םאכש נישש קײן אנשסעל, װי עס װאלט געפאםט סאר א גרויסן און געשעצטן א־טיסט. ער איז שטאלץ םיט זײן סארקירצטן און צערטלעכן נאמען, מיט װעלכן מען רוםט אים אין אײראפע, און ער װאלש געװאלט, אז אויך אין אמעריקע זאל מען אים גוט־ברודעריש רוםן .קאני׳■ װײדט האט;יך דערװןןרבן אין אםעריקע אנערקענונג נישם נאר צוליב זײן ארי שיםטישע פעיקײטן און זײן ערנסטער באציונג צים םילם, נאר אויך אלס םענטש, װאס פארמאגט די פעיקײמ צו דערװערבן זיך פרײנד. 6אילאנ ב. קלעצקין, װאישע יך־יעאן קזןברין ערינ^דונגעז פױ א ײדישן דראםאטידג א 6ערשל ־ארהינדערט ״־דיש טעאטי״ןר אלן אםערןקע םיס בילדןד ■ר־ז 7.50 _■2 1^1<*\ם1תא '■ושב1ס81._ שעלד םאר קונסט און אינדוםסריע און אז ער פוז דעריבער באט- אכס װערן אים דןןס װיכטיקססע יראבלעם אינם נאציןןנאלן און •עזעלשאסטלעכן לעבן. — אויסערדעם דעם ה>ןב איך געהערט םון םענטשן, װןןס זײ האט דער אפעריקאנער סילם צו סארדאנקען זײן הײנסיקע נ־אבס, װעגן דער גרויסער שליחות םונם סילם; װעגן דעם, װעם ז;ױ אויך םײן טיפסטע איבערצײגונג; װעגן דער אינטערנאציאנאי ׳1יםעט סון דער שטוםער קונסט. — די םײנונג, אז נןןר דער פילם קען זײן פאר אלעמען;אדשטענדלעך, איז נישם קײן נײעם. םיל מעגטשן, םײ װאס שסודירן, סײ װןןס סילן א סימפאטיע און נײגונג צו דער קונסט, ־ענען בכוח צו םארשטײן םאלערײ, סקולפסור, פוזיק און םצענישע קונסס; ןןבער װײניק זענען פאראן פענטשן, װאס םארשטײען די שליחות םון די דןןזיקע קונסטן. )זינם פילם* אבער קענען די אונטערשײדן אין דער בילהנג, נאציאנאדיטעט, גלױבן א. א. װ. נישט שסערן קײנעם צו םאיששײן איק אפצ.שאצן די קינאםאטא־ .דאםישע קונסש. דאס אױ דער אײנציקע־ געביט און דער אײן און אײנציקער מיטל פון םרײנדלעכער באגעגעניש פון דער גאנצער געועלשאםס, און דער אײנציקער װעג אנצוקניפן א נאענשערן נײם• ־.־יקן קאנםאקט און זיך בעםער קעגנזײםיק צו דערקענען. — איך פין געקוםען אהער נישם בלויז דערםאר, װאם אםעריקע האט םיר סארגעלײגט גרויסע םוכעם, (הנם איך באגא• טעליזיר אויך נישש אש רעם ״קלײנעם פינקט־,), נאר קודםיכל דערםאר, װײל איך װיל פארװירקלעכן יענעם חלום,-װאם כ־האב אזױ לאננ געכןןװעם: צושאםן אן אםתן .אינטערנאצ־אנאלן סילם׳. אױף בײרע זײטן פונם אשלאנסישן אקעאן םװן מיי־״או םבויען א בנין םון שעסערישער שותםות, װײל דער בעסטער אמעריקאנער פילם קען אםאל נישט הןןבן קײן ערםאלג אין אמעריקע און פארקערט, איך װיל אפשאפן די אונסערשײדן םון אידעאלאגישן :אראקסער, און איך גלױב, אז עם װעט זיך םיר פולשטענדיק א־ינגעבן. — װןןסערע םיםלען האט איר בדעה צו באנוצן? װײדט ענטםערט םיט א שמײכל: — איך װײם, אז קארל לעמל (רער דירעקטןןר סון דער!וילם<געזעלשאפט) װעט מיר בײהילםיק זײן צו סארװירקלעכן די אינטערנאציןןנאליזירונג פונם פילס; און איך ס<ן םײן זײט װעל זיך באםיען צו דעםאנסםרירן אײך מיט א ב״שפיל: א דײטשעד אקטיאר קומט צופארן קײן אםעריקע און שפארט זיך אײן, אז אין זײן פילם זןןל״דװקא זײן בלױז דאס, װאס אױ באקאנט אין דער דײטשער טעכניק א*ן אין דער דײםשער ק-־נסט, — אזא פילם ױעט בלי-סםק הןןבן א דורכסאל; ער װעט װערן אויסגענוםען װערן דורך דעם אמעריקאנעי עולם, װאם פארשטײט גישם די כונות ם.=ן אזא סילס, זײער נישם גינסטיק. אין איצט א צװײטער בײשפיל: דער זעלבער אקטיןןר װערט אײנגעלאדן קײן אמעריקע און האט נישש בדעה ארײנצופירן קײן כאאס אין דער פראדוקציע פון זײן םילם, ער טרןןנט אהין ארײן בלזיז זי־ן קיזסשלערישע א־נדיװידואליטעט, װאם איז גאנץ אגרערש סון דער אםעריקאנער. אש דער ,געםיש׳ װעט םאכן דעם אםעריקאנער םילם צוטריטלעךםאר רער גאנצער װעלס. אםעריקע, לםשל, םארםאנס װידער איר ספעציםישן טיפ אקשיןןר. רעזינאלר דענני, האראלד לןןיד, זילבערט — דאס זע• נען םיפיש־אםעריקאנישע אקטיןןרן, װאם אײראפע םארםןןגט זײ נישם און נויטיקט זיך אין זײ; װײל צו~ די אײרןןפעער רעדט אין די אםעריקאנער םילםען אםשטארקסמן די שפיל סון פרײלעכע דרטיססן, װאס פארמןןגן יוגנטלעכע באװעגלעכקײט. אײראפע, י ןןם סארפאגט א סך א טרויעריקערן קוק אויםן לעבן, װי די״ױנ• נע אמעריקע, װןןם איז םול םיט לעבן, הןןט בלויז א קלײן הײ• נ־עלע אזעלכע ארטיסטן; זי פארםאנט דערםאר אקטיארן, װאס ג־בן איבער אויםגעצײכנט פש־כאלאגישע און כאראקטעריםטישע ראלן. אמת, אויך אין אמעריקע״ געסינען םיר עטלעכע אזעלכע )1־טיסשן (לאן שאנײ, זשאן הערלסהאלט, װאללאס בערי), אבער זײ זענען אן אויסנאם. — נאכדעם, װי איך װעל אויסםירן עטלעכע פילמען םארן .אוניװערסאל׳*, האב איך בדעה צו בעטן דעם ה׳ לעםל, ער זאל נייד דעדלויבן ארויסצוםארן קײן אײראפע מיס אן אמעריקאנער ז־טיסטין אלם .שטערן־־ און םיט א רעזשיסער, כדי צופראדוצירן >ין אײראפע עטלעכע פילמען, װאס זאלן םארקערפערן פײן דער■ נארונג פון אםעריקע, װיאויך די אײראפעישע טעכניק און פעסאדן