Literarishe bleter · 1927-10-14 · 41-42 (14.10.1927) · p. Seite 818

41-42 זא ליטערארישע בלעטער 818 ביזאמען. פארטײדיקן זיך צוזאמען, זענען אינאײנעם ברוגז אויף די אנדערע און האבן אינאײנעם א מײנונג—כאסש ליטע■ ראריש־קינסטלעריש מעגן זײערע װעגן זײן פארשײדן, זיך פרעמדע. איז די גרופע־פסיכאלאגיע א געזונטע אין אונזער ליםע־ רארישן עולם־קטן? לויט מײן מײנונג—אן אומגעזונטע, שײן דערפאר אלײן, װאם זי באשאםט אן אומגינססיקע אטמאססער, סײ אין איר אײגענעם גבול, פאר אירע אנגעהעריקע, װעלכע מוזן סוף־בל־סוף, אפט םאר זײ אלײן נישס באמערקט, פארלירן א סך פון זײערע אריגינעל־אינדיװידועלע שטריכן, אפנײגן פון אײגענעם װעג, פארװישן ליניען, ײאס סײלן ליטעראריש אפ אײנעם פון ןיװײטןז און סײ מחוץ דער גרופע, װו זי װערט אפשרעקנדיק פארן אלײן־גײער, אױף װעלכן זי קוקט מיט פארדאכט און פון װעלכן זי װערט פארדעכטיקט... םײ אויך דערמיט, װאם זי אינספירירט אזעלכע גרופירונגען, װאס נישט א ײ ן ליטערארישע שיטה, נאר אײן ליטערארישע מורא פאר־ בינדט זײ. איך מײן דא, נאטירלעך, נישט פארבושלאגן װעלכע סיאיז פעולה צו אט די באציונגען אין אונזער ליטעראסור־ װעלט, נאר בלױז אראפצורעדן זיך, אנװײזן אויף א דערשײ־ נונג—און איך רעכן אז שוין דאס אנװײזן אויף א דערש־ינונג ברענגט די, װאס טראגן די התחײבות פאר איר, צו פארטראכטן זיך און—אפשר אויך צו א רעװיזיע פון די באציונגען און אורטײלן, װןןס הערשן בײ אונז. װארום נאכאלעמען איז דאך מסתם טיף אין הארצן בײ אלע אונזעריקע פארבארגן ליבע און גוסער װילן צו דער אלגעמײנער זאך, װו מיר װילן זען מזל־ברכה. אנדערש װ$לט דאך אונזער שותפותדיקער באדן פארטרוקנט געװארן, אן פירות, אן סימן לעבן, װארום נאר מיט ליבע קאן מען פלאנצן און זײען. זײער אינכערעס איז צו האבן מײן אינטערעס, מײן גוטן װילן, מ״ן גוס װארט און מײן פארסײדיקונג, װען נויסיק. בקיצור, םיאיז א שותפות זיך צו דינען אײנער דעם אנדערן. ײידער נישט קײן פארװורף. װארום שיוער, זײער שװער איז בײ אונז צו ז״ן אלײן. אלײן זײן מײנט—ק־ינעם נישס צו האבן, זײן ארומגערינגלט מיס גאלע פארדאכטן. מיט גאלע פאלשע אױסטײטשונגען און אמאל אויך—םיט א מין ליטערא־ רישן חרס, װארום אזוי קלײן איז דאך אונזער װעלט. אז אויב דו האסט נישט װעמען, כאטש עטלעכע. װאם זאלן דיך אונטערהאלטן—איז גארנישט װויל. און װי איז, אז דו קענסט זיך פארט נישט גדופירן. אז בטבע ביםטו אזוינער, װאס מוז זײן אלײן. נישט מחמת בײזװיליקײט און נישט מחמת דד פאראכטסט אלעמען, אדער דו קענסט סתם קײנעם נישט פארטראגן, נאר װי געזאגט, זײער פשיס: אזוי איז דײן אײנגעבוירענע טבע און קענסט נישט צװינגען זיך צו ז־־ן אנדערש, כאטש דו װאלםט עס װעלן, װײל עס לוינט זיך בעסער און עס איז אויך גרינגער װי איז דאןז דאן... דאן איז דאך דער פסק־דין בײ אלעמען א פארטיקער: ביםט א פארביסענער, א בײזװיליקער, אזא אײנער, ײאם האט נישט קײן באציונג, נישט צו קאלעגן און נישט צו דער ליטעראטור, א זײטיקער, א פרעמדער — און ײאס נישט? מ־װארפט עס דיר אין פנים ארײן. אלײן זײן, נישט גרופירט—איז בײ אונז שװער. צו עפעס מוזטו געהערן, ״צו א קלײזל אדער צו א פרײלעך הײזל״. װי אברהם רײזען זינגט אין אײנע פון זײנע פרײע לידער, אבי ערגעץ זײן, מיט עמיצן זײן. עס איז װײניק דער רשות־ הרבים פון שרײבערישן פארײן, װו עס איז בלױז פראפעםיא־ נעלער אינטערעס. דער עיקר איז די גרופע, דער קלײנער קרײז, װו די אנגעהעריקע טרעטן ארוים צוזאמען, דיםקוטירן האנראד רריידט אין אמעריקע צוצױנגס־קראפטי אדער אפשר זענט איר געקומען מיט א באשטימטן קינסטלערישן פראגראם, װעלכן איר װילס רעאליזירן אויפן בןןדן פון דער נײער װעלט? די דאזיקע פראנן, װאם װעדן געשטעלט כמעט יעדן פרעםדן םילם־ארטיסט אויף דער ערשטער קאנפערענץ םיט די פרעםע• פארשטײער, זענען אױך געשטעלס געװארן קאנראד װײדטן, גלײך נאך זיץ אנק םען קײן אםעריקע. ער איז אנגאזשירם געװארן אויף דרײ יאר דורך דער פילם־געזעלשאפט .אוניװערסאל פיקטשור- קארפאראציעי. ׳ 'װײדם האט געענסםערם. ער הןןט אבער געענטםערט נישט בדרך כלל (װי אלע ביז איצט פלעגן ענטפערן, לויבנדיק ביזן הימל ארײן אמעריקע און איר פילם־טעטיקײט). ער האט זיך גלײך פארגעשטעלט אלם אן ארטיסט אן אידעאליסט, װאם פארםאגטזײן אײגענעם, גוט־קריםטאלױירטן קינסכלערישן פראגראם, דורכגע• טראכטע אידעען, — און האט זיך געטײלט םיט זײנע פלעגער. — בעת מײן פריערדיקן דרײ־חדשיםדיקן באזוך אין אײנער םון די םילם״געזעלשאפטן איי האליװוד, - זאגט װײדט, — האב איך זיך איבערצײגט, אז דער פילם אין אפעריקע װערט באהאנ• דלט װי א מין ״נאציאנאלע אינסטיטוציע־, און אז אויף אזא אוסן װערט ער אויך באטראכט דורך אלעמען: דאס פובליקום, די פרע• םע, די מאכט און די ליטעראטן. צום פילם באציט פען זיך בײ אײך, אין אטעריקע, אױכערנעװײנלעך ערנסט, און דער קינא זעט דא אויס, װי א גויטװענדיקער באשטאנד־טײל םונם אםעריקאנער לעבן און פון די היגע בירגער. עס איז גאנץ אנדערש, װי אין אײראפע, װו דאס סארשסענדעגיש םארן סילם הויבט זיך ערשס אן. און װו די פרעםע און דאס פובליקום װערן ערשט אויספערק• זאם אויסן םאקט, אז דער עקראן פארמאגט אסשר דאס ברײטסטע װי באװוםט, איז דער בארים־ טער קינא ־ אר• םיסט קאגראד װײרט,— װעלכער האט זיך אין א רײ דײטשע פיל• מען ארויסגערוקס אלס ערשטקלא■ סיקער, טיף־ארי• גינעלער ארמיסט, — אפגעפארן קײן אמעריקע.* — װאס האט אײך געטריבן, ה׳ װײדט, קײן אסעריקע? צי װילט איר פאר• פאלקאמענען אײ• ער קונםט מיט די דערנרײכונגען, װאם נאר אײן?#:יסי װײיש אפעריקע איז מסוגל צו זײ, — אדער אױ עם בלױז א פארלאנג, װאס כאראקםעריזירט יעדן אײ• ראפעישן פילם-אקטיאר, דער סארלאנג צו דערקענען און צו אר• בעסן אין האליװוד? ׳און אפשר איז גאר דער דאלאר די דאזיקע