Literarishe bleter · 1927-10-14 · 41-42 (14.10.1927) · p. Seite 817

817 לימער>רי#ע נ ל ע ט ן ר 42—41 זא צוזאנמעז אװ נאזונדער א. אלפי ׳ ניו-יארק װידער מאכםטו א חשבון־הנםש און װידער גאשליםסי עועס װאס דו װעסט קײנמןל נישט דורכפירן. פארװאס איז עס אזויז פארװןןס אזא שטענדיקע אנגע צייגנקײט. אזא קרענקלעכע נערװעזיטעטי איז עס מחמת דער ענגקײט פון אונזער ליטעראריש װעלטלז איז עס מחמת צוםיל פארנומענק־יט מיט זיך אלײן. אדער מחמת דעם. װאס מיר זענען צוםיל םארטון אין פלאנטערן זיך אין נשמות פון צוגע■ טראכטע ױעזנס, אזוי אז אונז בלייבט שוין נישט קײן געדולד און קײן פארשסענדניש םאר דעם לעבעדיקן מענטשןז אדער אםשר זענען מיר בכלי םרעמד דעם װירקלעכן לעבן און אונזער אײנגעגלויבטקײט אין אונזער פסיכא^אגישן חוש פאר סענטשן און דערשײנונגען איז בלויז אן אײנרעדעניש און סיר פםיכאלאגירן בלויזז אפשר ױען $ס די פארשוינען. װאס אונזערע דערצײלער, א שטײגער, םירן ארויס פאר דער װעלט, װןןלטן זיך געקענמ אױף אמאמענט באפרײען פון זײערע באשאפער, װאלסן זײ אויסגעשריגן: ״איר זענט ליגנערז איר האט אונז אנגעהאנגען א פאלשע פסיכאלאגיע. זי איז נישט אונזערעז מיר טראכטן און דענקען אנדערש װי איר רעדט אונז אײן, און אונזערע האנדלונגען זענען דער פועל־יוצא םון גאנץ אנדערע פסיכןןלןןגישע מאטיװן װי די. ױאס איר האש אונז ארײנגעשמועסט!,־ יןן, אםשר טאקע זענען רי אלע בעלעטריסטישע פאר שוינען אזוי באעולהט און שלעכט םארשטאנען און אויםגע טײטשט, װי מיר זענען אײנער סון אנדערן. מ י ר קענען נאך אמאל ןןפװארסן, פראטעסטירן. זיך װערן. בעת זײ די אויסגעטראכטע, קענען דאס נישט... װןןרום עפעס איז דאך םןןרט דא נישט גלאט: אין בוך—א פסיכזןלאג. א פל^נטערן זיך אין נשמות, א װעלן סארשטײן יעדנפאל; אין אין לעבן — א םאלשער פוםק. װי קאן געמאלט זײן אזא שארםער ױירערשפרוךז דאך אזוי איז עס. דזןס הײסט: עם איז אזוי סיטן צװײםן פונקט-מיטן ציגאנג צום לעבעדיקן מענטשן, צום שרײב קזןלעגע, ױזןרום װאם םיאיז נוגע די םיקטיװע פארשײנען קןןן דאך קײנער נישט װיםן אויף װיפיל זײ זענען יא אדער נישט באעולהט. זיכער איז, אז אין לעבן װערט במעט יעדער שריט םון אמיטבירגער פון דער קלײנער ליטערארישער װעלט שלעכט אויסגעטײטשט. םאלש געאורטײלט. _^דערמיט דערקלערט זיך אסשר אויך דער זול אויף גרופעס בײ אונז-ליטערארישע גרופעס. געדענקט: נישט קײן *יטערארישע שױ*עס. נישט א גרופע מיט אן אײנה־יטלעכער ליטעראטור ש־טה-צו אזעלכע קאן מען דאך גארנישט האבן. און חוץ דעם זענען אזעלכע בײ אונז אן אומגעהויערע זעלטנ קײט. מערםםנם זענען עס גרופעס, װאס ליטעראריש הןןט א־ין_ מיטגליד נישט דןןס מינדםטע שײכות מיטן אנדערן. אמ^ל װאלטן זײ גןןר—ליטעראריש—געדארםט ז־־ן װי סײער מיט װאסער. נאר גארנישט: מיגרוםירט זיך צונויף. און אזא גרופי רונג קאן מען נןןר דערקלערן מיט דער באהאלטענער מורא צו ז־ין אלײן, מיט דעם םארבארגענעם פארלאנג צו ז־ין באשיצט כוןטש מיט עטלעכע ארומיקע, זיך צו פארזיכערן מיט א פןןר גוטע םרײנד, מיט געמ־ינזאמע אינטערעםן. סיהי־םט: םײן אינטערעם איז צו הןןבן זײער אינטערעס, זײער גוטן ״ילן, זײער גום װןןרט און םארט־ידיקונג. װען נויסיק, װי אז מיקוםס א הײם צו זיך, אין די אײגענע דלת־אמות. נ$ך עטלעכע שעה טומלעניש אין דער ליטערארישער ״קיבע צארניע״. באםאלס אמאל אמןודנע שװערקײט די נשמה. א באהאלטענע אומרוי קײט סיקט זיך װו אין מאנט עפעם און שטראםט. עס קומען דיר צוריק אויפן זינען ר־יד. יואס דו הןסט געזאגט אויםן חשבון םון אנדערע און װאס אנדערע הןןבן געזאגט אויף דײן חשבון-רײד אפט בײזװיליקע. ר־יד ״ין אומצוטרוי, םון םארדאכטן, אמאל באהויכטע םון באהאל־ סענער אדער אפענער שנאה-א־ן אלץ אין דיר ציטערט מיט אמאל אויף בײם געדאנק, אז אםילו די, װןןס זענען װי גע• בוירן ארימצוגײן ארום נשמהס. ארןןפצילאזן זיך אין תהומות) אז די, װזןס האבן אין מיטן פון א װעלס אן אנגעםילטע מיט װאכעדיקײט, צװישן קראמען פון אלסװארג און װורשט, די דרײםטקײס זיך צו םארנעסען מיט א־ידעלע אבםטראקציעם—אז אט ד י םארשטײען אזוי װײניק אײנער דעם אנדערן. נאך ערגער: װילן גארנישט םארשטײן. מענטשן בויען זיך אויף װעלטן און װעלסעלעך. םירן ארויס-אויפן פאפיר—אלערלײ אידעען און געשטאלטן, װןןס אין זײערע נשמות גריבלען זײ זיך; האבן אין דער ליטעראטור אזא םײנעם צוגאנג צום מענסשלעכן איך, צו זעלישע איבער־ לעבענישן; און דאך, אז עס קומט צום לעבעדיקן מענטש — און נישט דעם װילד-פרעםדן, נאר צו דעס, װןןס זיצט נעבן זײ װןןס באװעגט זיך אין דעםזעלביקן גבול-האבן זײ סאר אים אזוי װײניק פארשטענדניש. אזזי װײניק אײנזעעניש און אזוי לײכט איז עס בײ זײ צו אורטײלן און סאראורטײלן אײנער דעם אנדערן. .,•; . .ן) קומט דיר אמןןל אױם זיך צו דערװיסן די מײנונגען, װןןס קןןלעגן הןןבן װעגן דיר, די פארשידענע פסק־דינס, װןןס זײ טראגן װעגן דיר ארוים—און דיך שוידערט ממשאויף דער םרעמדקײט, װאס װײעט פון זײ םון דער קאלטבלוטיקער ברוטאליטעט. דו, בײ דיר, װײסט דאך, אז דו ביסט אינגאנצן דער זדפוך סון דעם, װאם מ־שרײבט דיר צו, און זיכער ביסטו, אז װען זײ װוןלםן דיך באמת דערקענט, װןןלטן זײ זיך פארשעםט פאר זיך אלײן. אבער דו װײסט אויך, אז דאס װעם נישט נעשען, װײל סיאיז דער װילן נישטא דערצו איז עס א םןןרװורףז נײן, ס׳איז קײנעם נישט קײן פאר■ װורן*, װײל בײ זיך אין הארץ װײססו דאך, אז דו צו זײ ביםט נישט בעםער און נישט אנדערש װי זײ צו דיר. און װי יעדער םון זײ צו יעדן םון זײ... אויך דו טראגםט זיך ארום מיס מײנונגען, פזןראורט־ילן און אורסײלן װעגן אנדערע, װי זײ די אנדערע. װעגן דיר. און דײנע משפםים אויף זײ זענען אסשר פונקט אזױ ריכטיק און בארעכטיקס. װי זײערע װעגן דיר. אין אזא םאמענט מאכסטו אפ בײ זיך, אז מארגן. צי איבערמארגן, װען דו װעסט זיך װידער צונױסקוםען, װעסטו ןןננעמען אן אנדער טוןן, װעסט זיך באמיען צו זײן גערעכ■ טער. דו װילםט דןןך אויך גערעכטיקײט צו זיך. נןןר מןןרגן... איבערמןןרגן... די ערשטע בליקן. דער ערשסער װערטער־אויסטויש מאכט אלץ פארגעסן. דיר דאכט זיך אלץ, אז יענער הןןט דיר מיט עפעם געװןןלט טרעםן. קענסטו שװײגןז נײן. דו װעםט זײן נןןך שארםער—און זןןלן זײ װיסן. עס חזרט זיך איבער דןןסזעלבע װןןם נעכטן, װןןס אײערגעכטן. און קומסס דערנןןך א הײם מיט סארביטערונג.