Literarishe bleter · 1927-10-14 · 41-42 (14.10.1927) · p. Seite 804

42 — 41 זא ליטערארישע בלעטער 804 אז אד־־ט-נייער טעאטער-צענטר (די .װילגער״ אין .אזאזעל״ אין לעמבערג) / ו ו א ר ש ע ר׳ דן, (דאס איז אזוי-ארום געװארן א נײע פיעסע 1ײ די װילנערז און העבעלס .יהידית און הולופרנשי. י איך האב לעצסנם, בעת מײן אנװעזנהײם אין לעםבערג, געהאט א געלעגנהײם צו זען ,יהודית און הולוסרנש* אין הערםאנם אינםצעניזאציע. די סארשטעלונג קאן אין אלגעםײן באםראכם װערן אלס געלונגענע; םען םוז נעמען אין אכט די שװערע באדיננוננען, בײ װעלכע עס ארבעסן איצט די ,װילנער׳. זײ האבן נאך נישט קײן שטענדיקן טעאטער־זאל און זײ קאםסלעםירן ערשס װידער■ אמאל זײער טרופע, װאס איז צעפאלן און צעברעקלט געװארן. הערמאן האט איבערגעלאזט םון העבעלם פיעסע בלויז די רײן• ײדישע. אזױ־צו־זאגן ״נאציאנאלע״ מאמענטן; די פיעסע רעדם אזוי־ארום זײער שטארק צו די .נאציאנאלע געסילן״ ם:.ם ברײטן טעאטער־עולם. (פונדעסטװעגן, ח׳ הערפאן, װאלט נישט געשאדס צו געדענקען, אז העבעל איז נישס געװען קײן נאציאנאלער ײדו) סון דער פארשטעלוננ זענען םיר געבליבן אין זברוץ: ארלעםקא (יהודית), װעלכע האט געשאפ, א םאיוםענטאלע סיגור; ױםף קאםען אלם עטװאס צו שפאל־פלײציקער' הולופרנש; יעקב םאנסדארף (ערשטער הויפטםאן) און םיםי װײנשטאק (םרים). די זײער שײנע קאסטױםען און דעקאראציעס האט נענעבן דער םאלער לודװיק לילע. םונם װארשעװער .אזאזעל־ איזאין לעםנערג געבליבן בלויז דער געשעסטס־פירעריעקבדאנציגער און דער ארטיסט סטרוגאטש. דער .אזאזעל״ שפילט אינם זוםער־גארסן םון ה׳ גימפלם טעאטער. סטר־גאטש באםיט זיך םים אלע פחות צו דערהאלסן די .פלאצוװ■ קע״ א-ן ער איז אויך דער הויפטאקסיאר פון די ״אזאזעל״• םארשטעלוננען. אינם .אזאזעל״ בין איך ג״עװען בײ אקאםבינירסן פראגראם. נײע נופערן, נײע פניםער, נײע נעפען םון ארסיםטן. דער לעםבערגער םאלער סריץ קלײנפאן אױ א קינסטלער סון ערשטער םדרגה. זײנע דעקאראציעם, װעלכע ער גיט דעם .איאזעל״, שטײגן אפילו אריבער אלץ, װאס םיר זענען געװען געװוינט צו זען אויף דער .אזאזעל׳־בינע אין װארשע. סון די נײ■ אנגאזשירטע .אזאזעל׳-ארטיםמן איז כדאי צו דערמאנען די זײער■ פעיקע ױנגיטשקע ס רות, סר׳ װעליש און גןןלד און די ה*ה נײװירם אץ מעםער. * % פיט אײן װארט: עס לעבש זיך און רודערט זיך אינם סעא■ ' טראלן לעםבערג אין פיר קאנען זײן פולקאם צוםײדן סונם אלט• נײען ײדישן טעאטעד-צענטר. סארלאג ב. קלעצקין, װארשע עי־מס דער*ינען ז ל מ ן ר י י ז ע ן ל־1 ע ה ם י ס א ן פון דעו ײדישעו ליטעואטוו, פרעסע און פילאלאגיע צװײטער בןןנד (כ-6) פרײז 21 גילדן עדשטעד באנד (א-י) פרײז 21 גילדן *ידעםי 23 1>1ז*6|3א 3״\523זכ^\ ,*זסהט81. ל• דרײהורס לעמבערנ האט שוין א מין חזקה צו װערן א ײדישער טעא- טער-צענטר אין אן עת צרה. אזוי איז שוין אמאל געװען מיס גאלדםאדענען, װען דאם ײדישע סעאטער האס פארלוירן יעדע מעגלעכקײס צו שפילן״אין רופעניע און אין רוסלאנד. דער פאטער פ־נם ײדישן טעאטער קוםט דאן אויפשלאגן זײנע געגעלטן אין לעפבערג; םען האס געשפילס ײדיש טעאהער אין אגארטן, פען האס געשפילם אין א שאפע. אבער מען האט נעשפילט,״ און דער פראכספולער לעםבערגער טעאטער־עולם אױ געגאנגען. לעםבערג העלפט צו פון תםיד אן צו ציען װײטער דעם פאדעם פון ײדישער טעאטער קולכור, װאס דויבט זיך א; צו רײסן אין װא-שע. אץ בוקארעשט אדער נאר אין נױ״יארק. רעד מיט ײדישע טעאטער• מענטשן אץ זײ װעלן אײך זאגן: לעמבערג אױ א טעאטער׳שטאס .פאר עקסעלאנס״. און דעריבער איז עס אפעלער, װען מען באציט זיך צו לעמבערג בלױז װי צו א איבערגאננס־פונקט. די ײדישע טעאטער• טרופ־ס, װאס קיםען קײן לעמבערג םץ די פדיערדיקע צעפאלענע טעאטער־צענטערן סוען א גרויםע עולה, װען זײ שפילן דארט נישט םיסן געדאנק צו פארפעםםיקן און אויסצונוצן די אלע פעגלעכ• קײטן, װעלכע עס האט די טעאטעי-שטאש לעםבערב. — עס קען קײן גוטם נישט ארױסקוםען, װען מעןישפ־לט אין לעמבערג און םען קלערט — לאםיר זאגן — װעגן װארשע. דער לעםבערנער סעאטער־עולם, װאט האט הינטער זיך אן אלטע טעאטעריסראדיציע, כאפש זיך גאד שנעל א׳ן דערפילט בא״ד פינװאנען דער װינס בלאזט. .. דורך אזא ס פ לאפ-באצױנג צװישן בינע און צ־זעעי צעשטערט םען אץ אײן רגע דעם גוטן גלויבן פונם טעאמער• עולס, װעלכער הויבט אן פארלירן דעם צוטרוי. עס איז א טעות, װען ײדישע אקסיארן םײנען, אז ,עולם׳ איז א ,נולם׳, ם׳הויבט זיך גארנישט אן. דער עולם לאזט זיך מאנכע םאל נענארן, אבער ער װײסט גאנץ גוט, אז מען נארט אים אפ. דאס האבן אין א נרויסער מאם פארשמאנען די ״װילנער״, װאס שפילן איצט אין לעםבערג. זײ האבן ייך באמיט איז אלע פרטים צו באװײזן דעם לעמבערגער סעאסעסדולפ, אז זײ װילן נישט זיץ קײן ״גאסט אויף א װײל״ או;. אז זײ שפילן איצס אין לעמבערנ מיםן געדאנק צו בלײבן דארט װאס לענגער. די ״װיל• נער״ זענען צוריקבעקופען פון רימעניע צעברארענע אין דעזאר• גאניזירטע. אבער זעס אויס, אז ם׳איז נישט א־וי לײכמ אוםצו• ברענגען דעם גוטן קערן, װאם איז פארזײעט געװארן םיט יארן צוריק. אדאנק זײער דירעקטאר ה׳ מזאה האט םען זיך באלד גענומען איבערבויען אינערלעך און אױסערלעך. אץ לעםבערג איז געשאסןגעװארן א געזעלשאפטלעכער טעאטער־קאמיטעט, װעל• כער האם צװאםענגעקליצן גראשן צו גראשן, כדי צו געבן די ״װילנער׳ די םענלעכקײט צו שפילן און—צו לעבן אין לעמבערג. (װאי־שע געם דיר אראפ א םשלו) מען שפילט דערװײל אץ דעם זאל פינם א־קראינישן טעאםער, אב-ר אױף װינטער װערט צוגע• גרײט אשטענדיקער טעאסער־זאל אין םאמע צענטר פינם לעמ■ בערגער ײדישז קװארסאל. מען מאכט רעקאראציעס, םען גרײט צו פרישע קאםטױמען, און דוד הערמאן, װעלכער איז איצט װידער דער רעזשיםער ס ן די װילנער, גרײט צו אויף װינטער צו שטעלן לײװיקס ״ױלם׳... דערװײל בױ װאס״װען זיצט םען נישט מיט פארלײגטע הענט, םען פירט נישט קײן נארישער םעאטער-פאליטיק, און מען ארבעט, םען ארבעט, םעו ארבעט אויף אלע כליםו אן פרעסע• קאנםערענצן, װאם זענען לעצטנס געװארן אזא םאדע אין װארשע- אן ״קאנװענצן״ אין ״רעפרעזענטאנצן*; פען לאכס זיך אויס פון די אלע זאכן און רען טוס זיך רויק אינטענםױוע ארבעט. דערװײל זענען א חוץ דעם אלטן רעפערטואר געשטעלט גע• װארן אין לעפבערג דרײ פרעםיערעס אץ אגאיץ קירצער צײט: פרעגערס ״נםײן׳. אנסקיס ״טאג און נאכט״ םיט װײסליצן אלס