Literarishe bleter · 1927-10-07 · 40 (7.10.1927) · p. Seite 780

40 זא ליטערארישע בלעטער 780 װדרט באהאנדלט אויספירלדכער דןרך מ. היראשי יאקאיאמא. שפעשער גײעןארטיקלען װעגן ״בילדוננ אין יאפאן״, ,יאפאן אין צוזאמענהאנג מיט עמינדאעיע־פראנן׳ א. א. וו. ס׳זענען אויך דא צװײ ארסיקלען װעגן דער יאפאנישער פרוי; דער ״יאפאנישער פרוי״ בכלל און דער ,ג״שא׳. בײדע װײזן אן א-יף די גדויסע טעותן װאס די מערב־מענטשן באגײען, בשעת זײ רעדן װעון דער דאלע פון דער פױי אין דער יאפאנישער געזעלשאפט. פיל ארט איז געװידפעט דער ליטעראכור. אין זײן ארםיקל: ,די כאראקטעריסטישע שטריכן פין דער מאדערנער יאפאנישער ליטעראטור/ אנאליזירט טאקעשי יאנאגוסאמא דו װירקונג םון אײראפעישע ליטעראשורן אויף יאפאנישע שרײבער: ״די רוסיש-יאפאנישע מלחםה האז פין אײן זײט בײ אונז פאיש־ארקט דעם נאציאנאלן שטאלץ מיט דעם טראדיציןןנעלן לענ-יס שטײגער. — אבער פון דער אנדעדעדזײט האט די מלחםה געגעבי די מעגלעכקײט נענגער צו באקאנען זיך פיט די נרויסע װע־־טן פװ דער רוסישעד ליטעראטור און פיס א־רע אידעאלן. די רוםישע ליטעראטור אױ אויך פריער געװען אביםל באקאנט אין יא־יאן די באקא:דשאפס מיט איר האם זיך אנגעהױבן פאר דעי מלחםה, אבער נאר אין אן ענגן קרײז. נאך דער מלחםה אױ געװען אן אםתע פארפלײצוננ םון דער רוסישער ליטעראטור. אין יענער וזקופה איז זי געװען אין יאפאן די אײנציקד פאר• שסײערין פ ן אויסלענדישע ליטעראטורן. ס׳זענען איבערגעזעצט געװארן טאלםטאי, דאסטאיעװסקי, משעכאװ, טורגעניעװ. די װירקונג ם-ן דער רוםישער ליטעראטור איז באפת געװען גדוים און טיף. דא האט אן ש ם ספק געשפילט אראלע די עטישע קרובהשאםם מיט דער רוםישער ראםע (דער סלאװ שטאפט דאך פון א־יען). די יאפאנער האבן גוט פארשטא־ נען די רוםישע ליטעראסור. םען דארף אבער צוגעבן, אז אויב די יאפאנישע ליטעראטור האט זיך אזוי סיף געענדערט א דאנק דער װירקינג פון דער רוסישער ליטעראטור. אױ עם נישט געװען קײן פראגע פון איפיטאציע אדעד צײסװײליקער התפעלות. םיר האבן דא געהאט צו טון מיט א פארשטענדעניש און טיםע פאר• בינדונג." מיר האבן געפונען בײ די רוסן אסך רײן־יאפאנישע ליטערארישע עלעמענטן, װאס זענען אונז ביז נאר סײער. נאך דער רוםיש־יאפאנישער פלחמה האט זיך באװיזן אנײע שטרעביננ צו געבן א־נזער ליטעראסור א רײן־נאציאנאלן אויסדרוק אבער פאראלעל מיט דעם האבן אונזערע שרײבער םארטגעזעצט צו זוכן אויסלענדישע םערב־אינספיראציעס. דער גײסטיק־אינסעלעקטועלער נײגיר האט זיך פארשמארקט בשעת דער לעצטער װעלט״מלחסה אדאנק דער ראלע, װאס יאפאן האט געשפילט. אין דער װעלס־םלחמה האט זי אינטעלעקטועל זיך דערנענטערט צו ענגלאנד און פראנקרײך. די ליטעראטורן פון די צװײ לענדער זענען גיך געװאין פאפולער אין יאפאן. איצט איז אקטועל פדאנדויזישע װידקונג אין יאפאי די פראנצויזישע ליטעראטור איז אונז נישט געװען פרעמד אויך פריער, מיר געפינען איר השפעה אין דער געשיכטע פין אונזער קינסטלערישער אנטװיקלונג אין די לעצטע םיפציק יאי• די װירקונג האט זיך אנגעהויבי נאך דער רוםיש-יאפאנישער מלחמה. אין דעם ארטיקל װענן ״נײער יאפאנישער פאעזיע״, שרײבט לסוף מ נאיסא: ״דא האב איך געגעבן אן אלגעםײנעם איבערבליק םון אונזער נײער ״פאעזיע פאר די לעצטע פערציק יאר. דער צופלום און אפפלוס, װו מעו האס געזען, האבן געפאלנט אײנער נאכן אנדערן. די אנשטרענגונגעי, דאם זענען געמאכט נעױארן צו שאפן א נײע ציװיליזאציע אין יאפאן,. האבן געפינען זײער אפ• קלאנג אין פאעזיע. עם איז סאדאן אין אונזער פאעזיע אן א־בער• פלוס פון מערב־מאטיװן. איך האלט, אז מיר זענען גענוג באפרײם פון אינזערע טראדיציעס, כדי צו קענען עם אפשאצן מיט גע• רעכטיקײט. עס איז געקימען די צײט אומצוקערן זיך צו זײ אץ צו באנײען זײ עס איז געקומען די צײט א הערעװע צו טון זיך צי דער אױםדרוקפילער פשסות, װאס אונזערע אלסע האבן אונז געלאזט בירושד,". כ ' פעלאנ פון'5 גרויסע אוןאןא שיערקלײנע אינזלען און דעריבער האבן אין זיך די יאפאנער פריער פ ן אלץ די מדות פון אינזל• םעלקער: אן אימגעהײערע שכאלצקײט,פאטריאטײם און א געװיסע פאראכטונג צו אויסלענדער. ...די פרוכטבארקײט פון דער ערד האט געמאכט דעם פאלק גאסטפרײנדלעך אין ברײט, זײער לעבנס־שסײגער — ליב ״און פיײלעך. די װײכקײט פון קלימאס װידקט אויסן פאלק, עם זאל זײן אײנגעהאלםן, זײנע באדערפנישן זענען פשוטע און עם אױ נישס פארדאגהס. די נאטור איז שײן: די אײביק־גרינע בערג ג־יען אוםעסום פאזע דעם בלויען ים; דער םריליגג פארװאנדלט יאפאן אין אן אוםענדלעכן גאיטן פון בלומען, דער הערבסט װארפט ארויף אויף די בערג א רויטן און גאלדענעם מאנטל סון גרינע בײמער. די שײנקײט איז גינםמיק פאר קונםט אין פאעזיע; די יאפאנער פא־שסײען און האבן ליב די נאסור. אבעי די נאטור, װאס איז אזוי שײן, איז אויך שטורמיש: די ערד איז װילקאניש, פ/־צםדיקע קאסאםטראפעס פארניכטן די מענסשלעכע ארבעט; ערד-ציסערנישן, שטורם־װינט, פלוצימדיקער ים־צי־פלום, פארסלײצוננען קומען אײנער נאכן אנדערן. און דאס אלץ פילט זיך אין דעם כאראקטע־ פון ״די יאפאנער. אונטער דער אויםערלעכער זעלבסטבאהעדשונג, װאס װעדט געפדעדיקט דורכן קאנפיסיאניזם, באהאלטן זיך נערװעזע, אימפולםיװע, לײדנ־ שאפטלעכע אין שטורםישע עלעסענםן, װאס דערגײען אפט ביז אכזריותדיקײס. אבער דערבײ זענען זײ נישט צוגעבונדן צו ערדי• שע זאכן (אין דעם שפילט א גרויכע ראלע דער ב-דיזם), זײ פאר• פןןגן א טיפן סאםאליזם און א רעזיגנירנדיקן שםײכל; באלד, װי די קאסאםסראפע גײט דורך, נעמען זײ זיך גלײך אויפשטעלן צוריק די חורבות. דאס מאכס זײ זײער בויגעװדיק, בויגעװדיק ביז אפארסוני ם. און מען קאן זײ אפילו באשולדיקן אין מאנגל סון לאניק... ...די בערג באגרענעצן דעם הא־ױאנט: ד־״ר יאפאנער װעט קײנמאל גישט פאדמאגן די רויקע גרויסקײט פון דעם כינעזער, די םעכטיקע רו זײנע' ער פארנעמט זיך, בינדט זיך גיכער צו צו א פרט, צום אנאליז; אבער סינטעז, אלגעמײנער איבערבליק פעלט אים״. װײטער שרײבט מאטאנא: ״נישס געקוקט אויף דעם, װאס געאגראפיש איז יאפאן איזאלירט, איז זי אבער תםיד אשן פאר אידעען, געװױנהײטן און װיםנשאפסן פון אויסלאנד. בודיזם, קאנפוםיאניזם, קריכטנפום, פילאואפיע און םערסװיםנשאפטן. דער יאפאנישער גײסט װארפט זיך דורשטיק ארויף אויף יעדער נײקײט מיט אן איבערגעסריבע• נעם איפפעט. די אוממיטלבארע רעזולטאטן םון אזא היציקײט זענען נישט שטענדיק געװונשן: אט, למשל, זענען בײ אונז מיט א יאר פופצן צוריק באגאנגען זעלבסכמארד א גאנצע רײע ױנגע םענטשן, װאט די אויבערםלעכלעכע באקאנטשאפט מיס די דײטשע פילאזאפן האט זײ אראפגעפירט פון װעג. אין א װײניקער־טראגי• שער פארם האבן מיר״שפעטער געהאט א תקופה פון התפעלות סאר אלץ, װאס איז אױסלענדיש״. אין 1853 האט ןןנגעהויבן צו בליען דאס מאדערנע יאפאן. מען האס זיך פיבעדהאפט גענימעו צו דער שול פון מערב, כדי זיך פארטײדיקן פון מערב, אין פארהיטן דאס לאנד פון די גע• טער. מען האט געװאלט נישט םארשעמט װערן קעגן מערב (װאס איז די גרעסטע שטאלץ בײ א פזרח׳מענטש). מען האט באדארפט א־ויס פון די צװײ רויקע יארהינדערטער — איו מען ארויס. מען האט זיך באדאיפט באװאפנען — האט םען זיך בא• װאפנט, םען האט נעדארפט באפעפטיקן דעם כוח, װײל כיח האט דאםאלם געװעלסיקט איבערן גײםט- -האט מען אים באפעסטיקט״. ם. םאטאנא ענדיקט דערםיט, װאט ער שדרײכט אונטער דעם טיפן אינסערשײד צװישן א פזרח־מענטש און אײראפעער: ״דער מירח־םענטש, און בעיקר — דער יאפאנער איז נישט אינטעלעקטועל. ער איז נישט קײן לאניקער א.ץ איז נישט קײן םעטאשױיקער: ער איז סריער פון אלץ באאבאיטער. זײן געביט אױ גײסש. ער פאראכשעש דעם ברוטאלן כוח. ער גיט זיך אים אונ• טער אסאל, באנוצט זיך םיט אים, אבער דערבײ פאראכטעכ ער אים׳. דאס פ־אכלעם פץ ״אײנזאפן די אײסלענדישע אידעעס דורכן יאפאנישן נײסש׳, װאסם. מאטאנאבארירם שארבײנײענדיק,