Literarishe bleter · 1927-10-07 · 40 (7.10.1927) · p. Seite 779

779 ליזןרןרישן בלעסער 40 זא זײ האבן לעצטנם אויך ארויםגעגעבן א בוך, מעשהלעך פין יהידה שטײנבערג, באארבעס פאר קינדער. םיט צװײ יאר צוריק האבן זײ אויך אויםגעבויט א גרויסע קאלאניע, אײן העלםט, באשטיפט םאר דערױאקסענע, רופן זײ .אונזער קעמפ״. די צװײטע העלפט, פאר קינדער, רופן;ײ ״קינדעריװעלט״. אין נױ־יארק עקזיסטירט אויך דער ײדישער לערער * סעמי־ נאר, אדער ,בית מדרש למורים״, װאס װערט פיל געשטיצט פון פארבאנד, און געפינט זיך שטארק אונכער זיץ השפעה. לעצטנס, זזןגט מען, האבן אנגעהויבן בגאזן נײע װינטן. חוץ די אויםגערעכנסע 4 ארגאניזאציעס, געפינען זיך אין פאר• שײדענע שטעט אין שטעטלעך םון אמעריקע און קאנאדע א היפ- שע צאל שולן, װאס אידענטיפיצירן זיך מיט אײנער פון די 4 טיפן שולן, נאר זענען נישט אננעעלאסן אין די צענטראלע קער• פעישאפטן. ס׳געפינען זיך אין א שטעסל עטלעכע ײדן, װאס װילן דער• ציען זײערע קינדער ײדיש, ארגאניזירן זײ א שול. פארשטײט זיך, אז די דאזיקע שולן לײדן םון דער איזאלירכקײט, די צײט װעט דאס אלץ פארהײלן, דערװײל זאלן זײ זיך מע־ן. די לערערשאפט אױ אויך ארגאניזירט אין א סארבאנד, װאס שטעלט זיך פראפעסיאנעלע און פעדאגאגישע אײםנאבן. דער פארבאנד גיט אויך ארױם• א זשורנאל ״שול אין לערער״. אן ענלעכן פארבאנד האבן אויך די לערער םון די א״י שולן און זײ גיבן אויך ארויסיא זשורנאל ״שול אין הײם׳. לעצסנס װערן געפירט אינטענסױוע פארהאנדלונגען װעגן א םארײניקונג. ם׳איז שװער אין אן ארסיקל צו דנרצײלן אלץ, װאס ם׳איז דא און װאס ס׳װיל זיך איבערגעבן װעגן ײדישן שול־װעזן אין אמעריקע. מען האט באדארפט דערצײלן װעגן דער צאל קינדער, געשלעכט, קלאםן, שעהן, לימידים, אץ א. דאס װעל איך טון אן אנדערש מאל. צום סוף װיל איך נאר באמערקן, אז די מרהישחורהירײד װעגל ױוגן ײדישן דור אין אסעריקע זענען היפשלעך איבער־ טריבן, איך געהער צו די אימציפרידענע, אלץ איז מיר װײניק, נאר קוק איך זיך גוט צו צו דעם פראצעס, װאס די ײדישע שול האט דורכגעמאכט, און צו די דערגרײכטע רעזולטאטן, — און נעמט מען נאך אין זינען, אז דער מאנגל אין מענטשן, הן פראק■ טיקער הן פעדאגאגן, איז מוראדיק גרויס — קאן איך זיך נישט אײנהאלטן פון צוזאגן א הארציקז ײשר־כ ח די אמעריקאנער כלל• טוער. איך קוק מיט פרײדיקע אײנן אײף דער גאנצער ארבעט. די ארבעט איז נןןך זײער ױננ, אין זי װאקסט און צעװאקםט זיך. װ*רעע, 26 םעיטעסנער 1927. ב ע י א פ א ן זענען דא פאישײרענע ציװיליזאציעס, װאס ה.לפן-מיט יעדער אויף זײן אופן, צ• באצירן די ערד, און װאס שײדן זיך פ־נאנ• דער נאר םיט זײערע אײסערלעכע םארמען, ״מיט זײערע סימבאלן מיפ או־סדרוק. אבער א״ע פארמןןנן זײ דעם תדצית פון אײביקע געפילן, דורך װעיכ: מענטשן דערקענען און פאישטײען זיך״. אויסער אט דעם ארטיקל קומען אין דער סראנצויזישער טײל ארטיקלען פ ן נאך 9 פראנצײזישע שרײבער, אלע אויף דער טעמע ״יאפאן אץ מיר׳. הן די ס־אנצויזישע הן די יאפאײשע שריפטשטעלער שרײבן זײ אלע װענן די טיפע ענדערוננען סין דער מאדערנער יאפאן פאר די לעצסע פופציק יאר אץ װעגן די אנשטרענגונגען, װאס יאפאן הןןט געמאכט, כדי צופאסן איר טראדיציאנעלע עסיק צו דער עטיק פון די ראסן, װאס אונטערשײדן זיך אזוי טיף םון א־ר. די מערהײט םון די שרײבער דערצײלן אויך װעגן דעס אופן, אײף װעלכ־ די עװאלוציעס זענען פא־געקומען. דער ערשטער ארטיקל פון דלם יאפ-זנישן כײל. אינטערן גןןמען ״יי פסיכאלאײע סץ דעפ יאפאנישן םאלק׳, געהערט דעם פירשט ם. י. םאטאנא. ״יאפאן — שרײבט ער - שטעלט םאר מיט זיך אן ארכי• טענץ. ער גיס ארויס קינדער־ביכלעך. אין לעצטן זוםער האט דער ארב ■רינג אױסגעבויט א זײער רײכע זומער-קאלאניע, װי מען זאגט, םאר אפערטל מיליאן דא״אר. א־ך האב* די קאלאניע, לײדער, נישט געזען, איך שטעל מיר פאר. ״ אז ס׳דארף זײן זײער שײן. די לעצטע יארן האבן זיך אנגכהויבן טיפע אין שארפע םחלוקתן אין די רײען פץ ארב.־רינג" דער קאמוניסכישער עלעמענט הןןט אנגעפירט א זײער שטארקע אטאקע, די מלחמה האט זיך שטארק צעפלאקערט און פארצערס א סך א סך צענדליקער טויזנ• טער דאלאר, ארײנגעבראכט אין די ארב.־רינגירײען אמיראדיקע צערײצטקײט. די מלחמה אץ אדב -רינג גופא איז אײנגעשטילס געװארן. אבער די 15 נױ׳יןןרקער שולן האבן זיך אפגעשפאלטן און מיטגענומען עטלעכע הײזער און א גוט א־ינזעא־דנסע פרעכטיקע זיפער-קאלאניע ״קינדערלאנד״, א.־ן האבן אנגעהױבן א־בעטן אינטערן נאפען די ״איפפארטײאישע ארבעכער קינדער-שולן״. די דאויקע ארגאניזאציע װערט זײער געשסיצט און ארויסגעהאלפן םון דער ״סרײהײט׳. די דאזיקע גר פע קריגט די אינטערשטיצונג פון די לינק־געשטיפטע עלעמענטן, אץ זײ האבן איך לעצטן יאר געעפנט אין ניו־יארק ארום 8 נײע שולן. דער ארב.<רינג האט אויפן ארט ם.ץ די איגעריסענע, אויפ• געמאכט אנדלרע ש.ילן און אזוי־אחם האט נױ־י*ארק און ברוקלין לעצטנס צוגעקריגן עטלעכע און צװאנציק נײע ש־לן. די אופפארסײאישע האבן אײך 2 מיטלשולן אין נױ״יארק און אין ברוקלין. ז־י האבן אײך אנגעהויבן ארויסצוגעבן א צװײ• װעכנטלעכע צײטוננ ״אונןער חבר״. אין די ״אונזערע צילן־, װאס די אוכפארטײאישע האבן ארײסגעגעבן, שטײט צװישן אנדערןיגעשריבן: ״צוציבינדן דאס ײדישע ארבעטער-קינד צום אלװעלטלעכן אינטערנאציאנאלן ארבעטער־קלאם״. םיזענען אויך דא פאלקסשולן, װאס האכן אנגעהויבן צו פונקציאנירן סאר די שלום-עליכם פאלקסשולן, זײסר אײאליקער נאמען אױ געװען די נאציאנאל־ראחקאלע שולן, און זענען גע• ששאנען אינטער דעד השפעה סון די פועלי-צױן. לעצטנס רופן זײ זיך ״םאלקסשולן״ און שטײען אונטערן אויפזיכט פון ״ײדיש נאציאנאלן ארבעטעי־פארבאיד״, אן ארגאניזאציע לויטן מוסשער פין איבעשער-רינג, םיט אן אויסג־־ישפראכן צױניסטיש-העברעיםשי• שע ריכשוננ. די מיטגלידערשאפט איז ארום 6—7 טויזנט. פארשטײש ז־ך שוין אליץ, אד אזוי זענען אויך די שולן, װו ארץ־ישראל, נאציאנאל־פאנד, העברעיש וכדומה שפילן די הויפט דאלע. דער פארבאנד האט אױך א צאל שולן איבערן לאנד, װיפיל װײס איך נישט. אין נױ.יארק האבן זי־ א 4-3 שולן. דאס מאדער אין ״נװועל ליטערער״ לײענעז פיר אינטערעםאנטע אײס• צוגן סון דעם נישט-לאנג עדשינענעם נוכער ״מעסאזש ד׳אריענש״ (״ידיעות פון םזרחז. דער נומער איז כמעט איגגאנצן געװידמעט שינוים, װאס זענען סארגעקומען אין דער קולטור און איןי לעבנכ• שטײגער פין די יאפאנער א דאנק די װירקוננען סץ םערב. דאס ״יאפאנישע העפש־ באשטײס םון צװיי טײלן. די ערש• טע איז צוזאפענגעשטעלט פ ן יאפאנישע שרײבער, די צװײטע (אונסערן נאמען ״בלעטלעך סץ דער רעדאקציע׳) - פץ פראנ• צויזישע. די פראנצויזישע טײל הויבט זיך אן מיט אן ארשיקל םון רעדאקטאר עליאן ז. םינבערט, װו צװישן אנדערן װערט געזאגדל ״פיר האבן גענומען אײף זיך די ארבעוז צו באװײזן * די םזדח׳װערטן, כדי ציריקגעבן דעם מזרח זיץ ארט צװישן דער םענטשהײמ (פען האש דאך דעם םזרח פארטריבן, אפגעשכופט אים און, מען רדכנט זיך שײן לאבג מיט אים נאר~װי מיש א םארק פון רוי׳ששאף און קאלאניאלע סחורות). מיר האבן בדדה צעטרײבן דעם אבערגלויבן םון ראסע און רעליגיע און שאםן א דערנענטערוננ אין מיטארבעטערשאםט צװישן מזרח און מערב. אין דער אכתן איז נישטןן קײן פזרח און נישטא ^ײן מערב. עס