Literarishe bleter · 1927-09-30 · 39 (30.9.1927) · p. Seite 755

755 ליטערארישע נלעטער 39 זא א שטראל ליכט אין דער טרנלוללוײט ױ׳יןורק קאםפןןזיציע אין אז ער װיל נישט אדער ער קאן נישס אויס־ טראכטן קײן אײנהײטלעכע געשלאסענע םאבל. ער לאזט םאר אינז פולסירן דאס בלוט אין א רױען שטיק לעבן און עס ארט אים נישט, װןןם דאס שטיק איז םון ערגעץ אדויס• ג ע ר י ם ן, $ פ ג ע ר י ס ן, אן אן אנהויב און אן א םוף... די אלע און אנדערע חסרונות, אדער, אויב איר װילט, אײגנ• ארטיקײטן םון א. מ. םיקם זענען נישט קײן נײעם. האבן זײ דערפאר מיך נישט געקאנט ברענגען בי ,אנטױשונג״, װען איך הןןב זײ געםינען אין זײן נײער דערגײלינג. איך האב אבער. אינאײנעם מיט די אלטע פעלערן און אלטע מעלות, דערפילס אין איר א נײעם טאן. א נײעם לעבנם־געםיל. אזא. װאם איז ביז אהער געװען אינגאנגן םרעמד אונזער טאלאנטםולן דער• גײלער,—און ןןט דעײ נײער טןןן, אט די נײע לעבנסבאגיונג םון א. מ. םוקם האס מיך באמת דערפרײט. איז עס נישט קײן פרײד גו זען א מ ע נ ט ש ל ע כ ע געשטאלט בײ אשרייבער, ױאס האט ביז אהער געמא״ן בא• שעםענישן, װעלכע קריכן אויף אלע םירז איז נישט גוט גו טרעפן א מענטשן מיט מענטשלעכע געדאנקען . און מ ע נ ט ש ל ע כ ן גער דארס. מו עס איז געװען ביז אהער נאר שטומער, םינסטערער עלנט פון נפשות, װעלכע מאכן דעם אײנדרוק, אז ,דער אונטערשטער טײל, װי איך האב אמאל געשריבן, איז בײ זײ שטארק און אלזײטיק אנטוײקלט, אין קאפ ןןבער זעט מען בײ זײ נןןר דעם מויל מיט די גראבע, גיריקע, שילטנדיקע ליפן און מיװײסס נישט. גי האט דער מארך און שארבן בײ זײ פאדגעסן דענקען. אדער ער הזןס זיך עס נאך נישט אויסגעלערנטיי איז נישט גוט גו באגעגע• נען אין אט דער גײםטיקער ארימער מלוכה א גײםטיק־רײכןז מיר באגעגענען אים אין דער נײער דערגײלונג פון א. מ. םוקס אין דער געשטאלט םון משה זײדענגײג. נישט גלײך אין אנהויב באװײזט זיך םאר אונז אט דןס אײדעלע שטיק וײדענגײג. אין אנהויב שמעקט נןך מיט יענער גרןןבער, ברודיקער, געדיכט־הןןריקער ח י ה ש ע ר פעל, םון אונטער װעלכער עם ברומט געװײנלעך ארויס בײ םוקסן דןןס ביטערע און בײזע לעבן פון זײנע פארשוינען. עם עםנט זיך םאר אונז א טהרה־שטיבל (א פאסיקער פלאץ — נישט אמתז פאר א. מ. פוקס א דערגײלונג) און עס װערן אונז, אזוי גו זאגן, סארגעשטעלט די מתים. אבער דאס זענען נישט קײן געװײנלעכע בשרע ביי־מיננס, װאס מען דארף זײ סון זײער רעכט. דא זענען פאראן אסך טויטע, װןןס שטאמען םון יענער װעלט אדער, ריכטיקער, אונטערװעלט. װו א. מ. סוקם זוכט אויף געװײנלעך זײנע פארשוינען — די בלינדע, די משוגעים, די קארליקעם, די גאסן־םרויען, די מערדער, די זעלבםטמערדער. ןןט דעם םארט העלדן געםינט א. מ. פוקס אויך אויםן בית־עולם. אין טהרה־שטיבל... ״אלטע לײט, װאם זענען געשטארבן געזעטיקטע מיט יארן, זענען געװען װײניק, אײנער־גװײ, מיט זילבעריק־װײסע הןןר־בינטלעך. און פארשרומפן װאקסענע פנימער׳־, און װען זײ װאלטן געװען אפילו מער. װןןלט םײ־װי אונזער דערגײלער נישט שטארק זיך אפגעגעבן מיס זײ. אים אינטערעםירן מער די ״בר מיננם, װאם האבן זיך א מעשה אנגעטון״, ״די אומגעקומענע םון מערדער״האנט׳, די געװעזענע זעלנער ״םיט אונטערגעהאקטע םיס, װי $פגע• זעגטע גװײגןי, ״די אויסגעגאנגענע םון הונגער, װ#ס די ש. נ י ג ע ר ■ ג א. מ. םוקס נײע דערגײלונג ״די לאסטי (אין די ״װארשעװער שריפטן׳ 1926—1927) איז פאר י. י. זינגער•) אן ״אנטוישונג׳. און םאר מיר איז ״די לאםט׳ געװען אן אנטדעקונג. מיר האט זיך געדאכס, װען איך האב עם גע• לײענט, אז עס איז א נײ קאפיטל, אן אנהויב סון א נײער תקופה אין דעם רויען, אריגינעלן שאםן םון א. מ. םוקס. האב איך נישט געפילט די פעלערן פון דער דערגײלונגז איך האב זײ נעפילס. איך װאלט, אמת, נישט גוגעגעבן, אז די ״לאסס׳ איז, װי י. י. זינגער זאגט, ״א דערגײלונג װןןס האט נישט קײן חוט־השדרה׳, ןזבער איך האלט אויך, אזױ ױי ער, אז זי איז ״איבערגעלאסטעט מיט גלענגנדע, נאר איבע׳ ריקע נאטוראליססישע שילדערונגען, סתם אין דער װעלט אדײן׳. נאך מער, איך געפין אין איר שילדערונגען, װןןם זענען איבערגעלאסטעט מיט... זיך אלײן. זײ זענען נישט איבעריק,—םארקערט, זײ זענען נויטיק, אבער מיר קזןנען נישט פילן אט די נויטיקײט זײערע גוליב א פשוסן סעם: סיר קאנען נישט גוקומען גו זײ. אזוי געדיכט זענען זײ, אזוי װילד פארװאקסן. פרוװט, אררבה, דורכקריכן רורך אט אזא מין װילדעניש, װי: ״קײלעכדיקע אויגן םון גדינע שלאנגל• דיקע שרגים האבן רויט געפינקלט װי בלוט־טראפנם גװישן דער װילדקײט פון סארפלאנטערטע גרעזער, װאס האבן אין זיך פארשלונגען די שטיל־פלאכיקע קאלירן םון די בלומען און זײ װידער אויםגעאטעמט מיט געדיכםער זןנגעװןןרפנקײט םון גיטערנדיקער פארב, און עם האס זיך געדאכס, אז דאס אלץ איז עפעם אן אײנגיק־לעבעדיקע חיר״ א װײכע און שװערע, װי א טשערעפאכע, װאס קריכט מיט גרין־גןלדיקער און רויט• געלער געםלעקסקײט, הויבט זיך אויף אײן ארט, אין א שװארץ• װײם געבײלטן עיגול פון לעבעדיקן שאטן-שפיל, װאקסט אנ• געבלאזן אין דער הויך און פאלט אײן געפלעטשט אין זיך, װי עם װ$לט איר שװער געװען גו אטעמען די קופער־מאטע זון׳לוםט. װאם איז אביםל טריב־געשאטנט אונטער א גרינלעכן הימל, םארטונקלט מיט א גיטערנדיקן און קרימלעכן שלײער, װי בײ א ״ליקוי-חמה׳... א שלל פארבן, א װעלט מיט ניואנסן, אבער... איר קאנם זײ נישט זען. די ״געדיכטע אנגעװארסנ• קײם״ פון די װערטער, די ענגקײט, די םארפלאנםערטקײט פון די זאץ-טײלן פארשלינגט אלץ. עס איז געװיס א גרויסע מעלה אט די קאנדענסירטקײט, ןןט די גונויפגעפרעםטקײט םון װארט, אבער א. מ. םוקם פרעםט אזוי אמאל גונויף זײנע שילדערונ• גען, אז ער — דערשסיקט זײ. ער נעמט גו בײ זײ דעם אטעם, די לופט. האב איך אודאי באמערקט אט דעם םעלער אין דער דערגײלונג פון א. מ. םוקם. אבער ער האט מיך נישט איבער• ראשט, ער האט מיך נישט געקאנט איבערראשן, װײל ער איז מיר זײער גוס באקאנט פון דעם םארפאסערס םריערדיקע דערגײלונגען. זײ אלע בםעט זענען פול מיט אזעלכע םאר• װאקסנקײטן. אין זײ אלע פמעט געסינען זיך אזעלכע טונקעלע נימערלעך, װו עס איז אזוי אנגעשטעלט און אנגעלײגט, אז מען זעט גארנישט, מעגן דארטן זײן די שענסטע אנטיקן. םין יענע פריערדיקע זאכן, װײם איך אױך, אז א. מ. םוקם זארגט זיך גאנץ װינגיק פאר דאס, װןןם מען רוםם $ן גאננקײט םון •) זנ ״ייסנר. ניפנמר״ ניפ. 5 (144).