Literarishe bleter · 1927-09-23 · 38 (23.9.1927) · p. Seite 740

38 זא ליטערארישע בלעטער 740 האט זיך אפגעטון דערװײל אין ער מײנט, אז עם איז נאך די גײט םון רעװאלודיאנערן אויפברויז און מסירת־נםשדיקן שװונג. ער לעבט איבער אײן אנטוישונג נאך דער גװײטער, און װען א שליח פון א רעכטער פארטײ דערשיסט אין א רעסטאראגיע• קאבינעט א ליבעראלן מיניםטער און מען ארעסטירט אים, טאמאסן, װאס האם געדינם פאר א קעלנער. װערט אים דאס לעבן מיאוס און ער הענגט זיך אויף אין תפיסה. דאס איז דער ספור־המעשה, װאס דינט מער נישט, װי א סקעלעט פאר דער פאליטישער רעװי. װארום א פאליטישע ר ע װ י און נישט א פיעםע איז טאלערס ,ה ן פ ל י א, מ י ר לעבך. װי א רעװי איז זי אײנגעטײלט נישט אין אקטן און אין םצענעס, נאר בװײ טײלן, װאס בעםאלן אין אײנצלנע ביל• דער, טײלװײז געשפילסע, ס״לװײז נעםילמטע (די פילם-בילדער זענען גום טײל אויטענסישע פון די שסורםישע רעװאלוגיע-אין קאנטררעװאלוגיע-םעג, צים טײל ספעגיעל אויםגענוםענע םים דער באסײליקונג סון די ארטיסטן, װאם שפילן אויף דער בינע.) דעם כאראקטער םון דער רעװי שסרײכס אונטער נאך שטאר• קער 1) דער קופלעס ״האבליא, פיר לעבן״ (םון אים נעמט זיך דער טיטל םון דער פיעסע), װאם מיט אים הײבט זיך אן דער צװײטער סײל און װאס ער װעט געזונגען דורך א םפעציעל סארבעטענער אפערן-ארסיםסקע 2) די םחיק האס קלאפט, אין א פראסצעניום׳לאזשע, נאציאנאלע ליזער צו די םילב־ביןזער, 3) א באלעט פיט זעקס האלב-נאקעםע פײדלעך. דער נאנטער שײכית םון דער דאזיקער אויפפירונג פיט די עקספעריפענסן, װאס װערן געפאכס אויםן טעאטער-געביט אין סאװיעט־רופלאנד, איז קלאר. זײ זענען אין בעולין סײ פאליסיש סײ טעאסראל אײגגעהאלטעגער. אז זײ װעלן װעלן האבן ערפאלג— םענ פען דרײסט רעכענען, צױב נישס בײם ארבעטער־עולם (ער װעט נישט נישט נתפעל חערן פאר א העלד, װאם איו הםר־דעה און באגײט זעלבכמארד אין תפיםד.), איז געװים בײם בירגערלעכן פיבליקום און בעיקר בײם אופשטערבלעכן טעאטער־סנאב, בײ יע• נעם עלעפענט, װאס האט ליב אויסצולעבן זײנע ועװאלוציעס אין םעאטער. דאט קאסט ביליקער און םען װערט אזוי־ארום פטור פון בײזע רעױנות אין שלעכט בלום, פאר דעם טעאטראלן בלײבן די — װי אלע סריערריקע — באםױנגען פיםקאטארס אינכערעסאנסע ברוװן צו םארברײסערן דעם נבול סין הײנטיקן טעאטער און אױסציגעפינען םאר אים םעגלעכקײטן סון נײע װירקונגען. * ל י,ע ס י ן ,רע־םקסןי סון .*וקונםש״) זײן סקולםםור, *ין דיר םקײיןועו— * •*קןנםער ײדיםער קינסםיער יין *םעריקזג אקטיאר, נאך ו.יט דזון אײנצײטיק מיט אים. ערנסט טאלערם פיעסע הויבט זיך אן מיט געפילמטע מלחמה־בילדער. דאן קוםט דער װאפנשסילשטאנד, און מיר זעען בלויז, װי אװעקגעװאר• םענע ביקסן און העלפען פליען פון אלע זײטן און װאקסן אויס אין הױפנס אויף דער ערד. דאס איז, אזוי צו זאגן. דער פראלאג צו דער אײגנט• לעכער אקציע אויף דער בינע. אין א שפעטערדיקן מאמענט װערט זי פלוצלינג איבערגעריסן און א גרויםער זײגער בא־ װײזט זיך אויםן עקראן. זײנע ציסערן זעגען די דאסעס פון די לעצטע אכט יאר. און װען דער װײזער רוקט זיך, זעען מיר דעם װוילטאג םון דער בירזשואזיע און די נויט און פײן יםון ארבעטער־קלאס. אבער אויך דאס איז איבעררײס, ״אײנלא־ געי בלע״ז, אינטערמעצע. פאראן מאמענטן, װען דער עקראן שפילט-מיט מיטן לעבעדיקן אקטיאר:. װאלן אויף פרעזידענט. װאל־לאקאל. װאל־קאמיםיע בײם טיש, װײלער אין א לאנגער רײ אגיטאטארן םאר דער טיר (לעבעדיקע אגיטאטארן). אין הינטערגרונד אין דער מיט האלט אין אײן רעגענען מיט — װאל־צעטלעך. פלוצלינג טויכט אפיר סריער דער הינטן, דאן די פלײצע, דאן דער פראנט פון אויסגעקליבענעם פרעזידענט (םילם). אדער: תפיסה. קאםערן. אין יעדער קאםער אן ארעס־ טירטער. זײ קלאפן אין די װענט. פארשטענדיקן זיך אויף אזא אופן. און דער פילם־אפאראט װארפס אויפן עקראן די גע• קלאפטע אותיות. זײ סליםן אין דער לופט, גיסן זיך צענײף אין װערטער, די װערטער אין זאצן. און דו זעםט, װאס מען .רעדט׳• עקראן און סצענע — דאס זענען צװײ פארשײדענע מיטלען פון קינססלערישן אויסדרוק. אװעקשטעלן זײ נעבנ־ אנאנד איז נישט גענוג. פארבינדן זײ דורכן אינהאלט אדער דורך רמזים איז צו־װײניק. דאס װײסט יעדער קינסטלער און פיסקאסאר נישס װײניקער תי יעדער אנדערער. פרוװט ער דעריבער קינסטלעריש דערנענטערן סצענע צו עקראן. יי אקטיארן שפילן נישט פרײ פאר אונזער אויג, צװישן אונז און זײ איז םאראן א מחיצה: א גאזע-פארהאנג. הויבט זיך אויף דער עקראן. בלײבס דער גאזע־שלײער. און עס באקומט זיך דער אײנדרוק, אז אויך דאם, װאס לעבעדיקע אקטיארן שפילן אויף דער בינע קומט־פאר אפגערוקט פון אונז. שוין צוליב דעם גופא קאן דער רעזשיסער נישט אפע־ רירן מיט די געװײנלעכע געמאלטע דעקאראציעם און אפילו נישס מיס בלויזע געסאלטע הינטערגרונטן. דאס װאלט זײן נאך שװערער, װײל יעדע פון די שטײגעלעך װאלסען מוזן האבן אן אנדערע דעקאראציע. אויך דא העלפט אויס א ליכט־אפאראס. צען אזעלכע ספעציעלע אפאראטן .פראיצירן׳ (װאיפן) אײנצײטיק אויף דער װײסער הינטער־ לײװנט די שװארץ־װײםע דעקאראציעס, אזוי־ארום װערט די פארבונדנקײט פון עקראן און בינע נאר שטארקער אונטער־ געשטראכן. די פיעסע גופאי א ראם פאר דער אויפפירונג. בעת ידער דײטשער רעװאלוציע, נאך דער מלחמה, װערס דער אר• בעטער קארל טאמאס ארעסטירט און פארמשפט צום טויט. צוזאמען מיט אנדערע פאליטישע ארעםטירסע װערט ער אין דער נאכט פאר דער עקזעקוציע דורך דעש פרעזידענט בא־ גנעדיקס. צוליב דער פלוצלינגער ידיעה פאלס ער ארײן אין משוגעת און װערט אריבערגעפירט אין א אנשטאלט פאר גײםטיק קראנקע. װען מען לאזט אים נאך אכט יןןר ארויס, איז אים די װעלט א פרעמדע. ער װײסט נישט, ױןןס עס