Literarishe bleter · 1927-09-23 · 38 (23.9.1927) · p. Seite 737

737 ל .יטערארישע בלעטער 38 זא םפעציעל״ע נומערו ־יו ד״ליטערארישע בלעטער״ געװידמעט באזונדערע ליטעראטור-, הונסט- אװ לוולטור-פראגו אין דעם ײדישן קינסטלערישן שאסן און קולסור• לעדן זענעי דא א רײ אקטועלע סראגן און פראנלעםען, װאס אינטערעסירן שכארק אונז אלעםען• כדי גו האבן די םעגלעכקײם אלזײטיק און אויסשע• פענזיק עו באהאנדלען אט די םראגן און פראבלעפען, װעלן ביר א רײ נוםערן סון ןי ״ליט. בלעטדר* װידמענען די סארשידענע ספעציעלע געביטן אין אונזע־ קולטור-שאםן. אין די װײטערדיקע נומערן .ליט. בלעט."װעלן פיר געבן: פרעסע־נרמער זשררנ$.ליסטץ־נומער ליטעראטרר ־ נרמער שריפטשטעלערינומער טעאטער * נרמער ארט־סטן ־נרמער מאלערײ-נומער מאלער ־ נרמער מ ר ז י ק ־ נ ו מ ע ר ש ו ל - נ ר מ ע ר לערער־נומער ביבליאטעק - נומער עס װ:רן אײנגעלאדן צו באטײליקןזיך אין די ספע• ציעיע נופערן ״ליט. בלעס.* די אלע, װאס ארבעםן אין די באזונדערע געביטן. אזוי אחם װעלן אויםגעדעקט און. באלויכשן װערן די םארשידענע קולטור-װינקלען אין אונ• זער הײנטיקן ײריש-װעלטלעכן לעבן, די באדינגונגען, אין װעלכע ם־קופט א ים צו ארבעטן, די שטיםונגדן, סך־הכלען פערספעקטיװן א. א. װ. די ספעציעלע נופערן ״ליט. בלעטער• דארםן אונז געבן א םארששעלונג און באגריף װעגן ד;כ, װןןס ם׳טוס זיך אין אעןער קולטור-לעבן, זײ דארסן ארױכברענגען די אלע ליכט א-ו שאטנס פון אינזער קולשוסבויעי. פיר װעיין אויך אין די נובערן געבן שםיםען םין די ייעוער, ז־־עיע מײנונגען אין פארלאוגען צו דעם ןןדער ־ענעם גדד־ש. אין דער ושיפה פון די שריםששטעיער, װאס זײע• רע זאכן זענען געררוקש געװען אין די .ליט. בלעסער״, זענען איזיכגעלאזש א. אײ.הארן, פ. ביאדערזאן, זרובבל, ם. יאכאװער, יעקב םיכפא;, לאזאר קאהאן, אפרים קאגא• נאװכקי״און שרה רײזען. םינפ נײעם קװארשאל אן (פון אקטאבער) װעלן אלע אבא.ענכן באקיפען יעדע װאך צוגעשיקט א בוך .זשאן קרי״םכאף* (צו 64 זײין). די פרעמיע .ראפאנען־ביבלי*• סעק","װאס אױ גענעבן געװארן ■עדע צװײטע װאך, װערט סארביטן ״פיט ״זשאן קריססאף״, כדי מיר זאלן ״נאך הײ• יאר פארענדיקן ג אנץ .זשאן קריססאף״. װןןס טויג די דאזיקע כלי־קודשדיקע טערמינאלאגיע אין דער ליםעראטור־קריטיק? אױף װיפיל פיר װײסן אלע, איז פרץ געװען אלע יארן א שרײבער — און נישט קײן םלאך םון גאט — און זײן װערק נישט קײן כתבי-קודש, נאר ליס ער אם ור און אין בעסטן פאל אפילו נישט מער װי .עפעס פער װי ליטעראסור״ — און עם איז דאך אנגענופען אזן באװוסש אויף דער גאנצערװעלט. אויף דער אופגלויביקער, אז קײנער פוז נישט ג ל ו י ב ן אין קײנעפם מײנונג, און בםרט אז קײנער איז נישט פחויב צו רעדן, אזוי צו זאגן,יד אהת םיט נ. מײזיל װעגן דער ײדישער ליטערא• טור, װעגן פרצז און באדנדערס אויך װעגן די ״קלארע, פעסט• געשטעלטע אפחן און פאקטן״, אז פרץ איז געװען דער אײנצי• קער, װאס האט דערגרײכט בײ אונז .העכערע״ קונסש, יענע סקארבאװע םראזע פיס אגארן, װאס ח׳ פײזיל האט אײנגעאודנט םיט אלע באקװעפלעכקײט;: אי םיט?ן ארויסשטײג אין הױכע ,היכלות ארײן*, אי םיט אן ארויםקוק אין .װײםע װײטקײסן״.. און װער, ח־ מייױל, זענען דאס די פעסטשטעלערם פון אײערע ,קלארע אמתן און םאקטן״, װאס םען טאר זײ נישס םחלל זײן? און װאס אוב רעכנס איר צו כון כיט יענע אנדעוע םעססשטעלערס, צװישן װעלכע עס געםינען זיך זײער ערנסטע און װערטםולע ײדישע שרײבערם, װאס נעגירן לחליטין פרצעם ,העכערע קינסט*. װאס האלטן אדרבה, אז די ײדישע לי• טעראסור װאלט געװען בײ הײנטיקן כאג אינערלעך רײכדר א־ן אמתדיקער, װען םיר ױאלטן געהאש װײניקער ,העכערקײט* און םער קונסט, װײניקער קדושה־מינאריעס און םער גײסטיקע װירק• לעכקײט, װי מען זאנט בײ אײך ״אפגעשכאנענקײט*, װאס איז גאנץ גיט אנגעשסאנען אזעלכע קינססלער װי גאגאל און סאלסנ־אי, װיקשאר היגא אין סלאבער, זאיא, גארקי און ״ אנאשאל ״סראגס. װאם האבן אלע נישקשה ״פארברײסדרט״ יאקאש די האריזאנסן, אויך געסירט די פענמשהײט, אױף זײער שטײגער, צו ליכט, צו נןןט — אויב איר װילט, צו דער השגה פין רעיט אוז אפת. און ברענגט םיר גארנישט קײן ראיה נאכאמאל פון ישעיהו חנביא, אדער סון דאסטאיעװסקין, װאס אױ או ך געװען איבערגעםולם םיט װילדן כאאס. דער זשעני האט גאר אײגענע געזעצן פאר זײן שאפן — און שרײנן װי דאםטאיעװםקי האש טאקע נאר געמעיט דאסטאיעװםקי אלײן. א שריםששטעיער אבער א ן דןןססאיעװםקים דעמאנישער גבורה, א שריםששטעלער, װאם האש נישס דעם טיסאנישן כח םון א דאססאיעױםקי צו שאפי םון זײן כאאס אזעלכע געװאלט קע םארמען און געשטאלטן, דאש, לויס םײן געפיל, נישט קײן רעכש אויף אן אײגענעם כאאס — אין א שרײנער. װאס האש געהאט נ א ר טאלאנד, װי פ ר ץ *ין זײנע רעאליסטישע סקיצן, סןןר זיך קיינםאל נישש םארגינען דדם װויל• טןונ, צו שרײבן איוי שלדכט און דאלאנמלאז,'װי דןןם קאן זיך אםאל דערלויבן — דדר ז ש ע נ י. אזוי בערך האב א־ך אין מײנע דעדפ>)נכע{איטיקלען א־• געצײכנט פײן שטעלונג צי פרצן, ששיצנדיק זיך בעיקר אויף דער צענטראלער םיגור סון פרז־ס װערק—ר׳שלפה אין דער ״גאלדענער קײט* — און אױך אויף אנדערע סײ זײנע ררעפרעזענסאטיױע זאכן, װעלכע איך האב דארס געפחװט קורץ כאראקטעריזירן נ. םײזיל האש םאישװיגן אין ז י י ן ארטיקל אלע יענע שטעלן םץ פײנע ארטיקלען, װע״כע װאלסן אפשר געקא־ט צונישט פאכן זײן טענה. ער האט זיך אויסגעשװיגן גרינטלעך איבער כײנע באםערקונגען װעגן דער ״גאלדענער קײש״. װעגן ד;ם ״םשוגענעם בטלן׳ א. א. װ, װאם שג־יען דאך בפירוש אין כײנע ארשיקלעי. אין װאס באמיען זיך דאך, צו דערבילן די םאדערונג ם ן נ.כײזיל פכח די ״קאנקרעטע נעםען״.. די דאזיקע נא:ץ קא קיעסע בז:• םערקונגען מײנע האש ער זיך אײנפאך נישש געםצכס זעענדיק כדי זײ זאלן אים נישט א תל ם*כי פינם גריםצארן, װעלכן ער האט געהאט פאר םיר אנגעגרײט... איר מוזט ש1ין אבאנירן די יד־יטערארישע בלעטער אױב איר װילט באקומען די נופערן ז$ן איבעררײס. 1