Literarishe bleter · 1927-09-23 · 38 (23.9.1927) · p. Seite 736

38 זא ליטזואריען נלערור 736 צװישן יענע װאס *ארשםײען לשון־הקודש, ראב איך נאך צו יענער צײט געקענט געפינען אזעלכע לעזער, װאס װעלן פאר• שטײן די ,קליאטשע״, אדער װאס װעלן װײניקםטנם אין דעם גאנצן אינהאלט אטעם געפינען. צװישן די לעזער פון נישט מער װי עברי־טײטש, האב איך צו יענער צײט געזוכט און נישט געפונען כעמעט אײנעם אדער אײנע, װאם פאדשסײען דעם נײעם מענדעלען פון דער ,קליאטשע׳ און האבן התפעלות פין דעם, װאס ער דעדצײלט, כאטש מיט פופציק פראצענס װײניקער, װי זײ האבן אלע מאל דעם אלטן מענדעלען פאר־ שטאנען און התפעלות געהאט פון זײנע ספרימלעך. איטלעכן, װאס פארשטײט נאר ײדיש. דער נײער רי מענדעלע, אט טאקע דער פין דער .קליאטשע״, האט זיך מיר אויםגע־ דאכט, װיל שוין די אײנפאכע צוהערער כמעט נישס קענען, ער דערצײלט אױך נישט דאס, װאס עד האט געזען און געהערט, נאר דאס, װאס ער װײסט און טראכט אלײן, און דערצײלט דװקא פארן מױחסים־עולם, פאר די. װויל־קענער, װאס קענען אים פארשטײן און פון זײנע רײד ארויסדרינגען אלערלײ פשטים און פשטלעך. און װי באלד אז יא אזוי, האש זיך מיר געװאלט װיסן, צוליב װאס און ציליב װעלכן טעם האט ער געשריבן די ,קליאטשע״ אין עברי־םײטש דװקא, און נישט אין לשון־הקודשי לייענען און פארשטיין אדער צװײ עצות װעגז?יטעראטור*) מ ש ז־ז ג ר א ם / װ י ן אװעק עצן רױק א-ן איבערלײענען כיט ישוב-הדעת פרצס װערק, טאקע אלע, פ-ן־ א:תויב ביזן םוף — אין דאן איז שוין נ. םײזיל זיכער... א. א. װ." איך װ־ל, נאשירלעך, נישט אילײקענען ראס חשיבות פון דעם דאזיק; ביםל באבםקע לײסזעליקײט, סיט װע*לכער ח׳ מײזיל איז ם ך םכבד. א:ער איך קאן מ־ר דערבײ אויך פון מײן זײט פא־גינען, אפב-־דינען מײן בבלישויבה טאקע באלר א־יםן ארט םיט א גאנץ םײנער קצנן״עצה, װאס גײט, אגב, נאך אביםליװײטער. עם איז אװדאי אםת, װי נ. פײױל פײנס, אז א קריםיקער דארף לייענען אלע װערק, געװײנלעך סון >ן:הויב ביזן םוף —$בער םיר פאלט דע־בײ אײן, או עס װעט דעם דא־יקן לײענעגדיקן קריטיקער גאדנישט שאד,, װען ער װעט זיך א:טון אםאל א פח און אויך פרוװן װי װײט מעגלעך פ א ר ש ט ײ ן דאס, װאס עי לײענט, א י ב ע ר ל ע ז ן דאט קונסטװערק פ־ט אײגענע חישים, ארײגלאזן אין דעם פיט ציטאטן אנגעפולטן קאפ א פרײען געדאנק און נישט באדרשענען די ליטעראסור מים לוי״זן לשון, װאס נעפס זיך דער■ פון, װאם דער קריטיקער האט, לויט דער אלטער לערן־םעסארע, ,מםלא״כדסו״ געװען פיט ״פאעזיע אי־ן פ־ןןזע, איבערגעשסאפט זיך פיט .אלע װערק׳, ארײנגעפאקס אין זיך ױאס גדעסערע מאםן ליסעראטור־פראדוקטן, כדי צי־ לזןזן שוין דערנאך ארבעטן םאר ז־ך די מאסיעויע אלײן. דעם {(נגעזאמלסן״שסאף, און כדי םען ז$ל אים נישט חושד זײן, אז ער גים זיך אפ חלילה — װי יענע .נעגאשיװע׳ לײט — מיט אײגענע ,זײער געלונגעזע און סרעפלעכע אײנפאלן׳ ר־ל, אדער, אז ער איז אפשד גאר געכאפט אץ ״פלינק־פליסיקער מ־יםטערהאטטער שפראך..." און צי קאן זיך דען ה־ מײזיל נאך אלץ נישט אנשטויסן, אז מײן נעגאטיװע שםעלינג צו פרצס ,העכערער קונםם•*— נישט צו זײגע ,פא־דינםטן פאר דעם ײדישן ק לםור־שאפן׳, װאס שסײען מחוץ סון דעד דעבאטע, און אזיך נישט צו זײגע ,צענדליקער רעארע א=ן רעאליסטישע בילוער״, װאס ברעטענדירן דאך נאך דערװײל נישט אױף ״העכערקײט״ — איז אין עצם סיף בא־ גרינדעם אין אשטארקער. פאזיטיװעו באצױנג צו דער ײרישער ליטעראטור, װעלכע איך דערלױב מיר נאי ליב צו הןןבן םיט אןי אנדער טעספעיאםענט, װי ח׳ םײויל, און צו באװונדערן מיט אן א־.דערן סארט יראת־הכבוד א ר שאסערישן גייםט, װעל■ כער מאניפעסטירט זיך, לו ט פײן מײנונג, אין די װערק פון כסעס אלע .אינטערעםאנטע ײדישע שרישטשטגלער, װאם זענען אויס׳ געקיפען אױם פרצן׳ קעגן פרצעם פראבלעפאטישער ״אױבער• קונסט״, סון װעלכער זײ האבן אסשר סאקע געקאנס ״שעפן״, װי םײזיל םײנס, דערהויבנקײט, ם.־ן װעלכער זײ האבן ויך אבער א־־םבאװוסט עמאנציפירט אין זײער אײגענעם קינסשלערישן שאסן. און אפשר װאלט זיך, אגב, ח מײזיל געקאנט אפואגן סון דער לחלוסין איבעריקער קדושה־םהאייע און םון דעם * סרופען י אנשטעל, מיט װעלכן ער בײזערט זיך אױף םײן ח י ל ו ל ^רץ׳ ־6 ^פײנע ארםיקלען אין די ״ליט. בלעטער׳ נום׳ 28, 29 און 30 (.װער איז שולדיק: די ליטעראטור, צי די קריסיק?") הןבן ארויםנערוםן דארש צװײ ענטםערס: םין י. ששערן (נופ׳ 30) און סון נ. פײזיל (נום׳ 31). דער ערששער היןט געפאכט דעם גאנצן עגין זײער לײכש סאר זיך און םםילא אויך פאר םיר — און איך הזןב דערםאר צו זײן װיצלערײ װײניק־װןןס צו זןןגן. י. שטערן האס איזעקגעשטעלם אין דער םיט פץ זײן ארסיקל דעם אלטן קהלישן חוזק־קלישע, האט אים אויפגעפוצש םיט עשלעכע;ןפנע• ליזעװעטע חכםהלעך א־ן*אנטיקװארישע אנצוהערענישן — ״נעפיט• לעכער שםײכל, גרויסע ברילן, װינעד ױננערמאן״ — און נאך אזעלכע אײ״שאלן, און ער האט םיר גאר צ ם סוף, לשם ,פאינט׳, םיט א גאנץ סיינעם ,כאפ״,*אױף װעלכן מען דארף זײן א*מבין, אויםגעדריקט נאך ״עפנטלעך א הארציקן דאנק״ אױך — כאטש ס׳איז נישטא פארװאם — װאס דאס אלץ פ־ינש ער דאך םן-הסתם נאר בדרך הלצד״ דער פאלעםיקער מײנער-מילא:־ זאל אים נישט סארשטערש װערן די ״חכםד,'.. איער באלר :>ןך אים איז, װי געוןןגש, ארוים נ. פײזיל סיט א םײערריקן־ ענטסער, שוין םיט װײגיקער חכמה, >ןבעד דערי סאר םיט פוסר, פיס אניסל הײליקן גרימצארן און מיס דעם שײגעם פאטןןס ם־־ן נישש םארששיץ, םיט הארציקע עצות םובות, װןם ם׳זאל זײ נאר נישש באדאי־פן, און װי װײש מעגלעך אויך מיט איראניע. אין דעם דאזיקן ארטיקל ששראסש מיך נ. מײױל מיט הארבע רײד, לפאי איך װײז ארוים א*״ספעציעלן. זאנט ער, גע־ סיל א־ן ליבע צו סײניקן״ די ליםעראטור בכלל, אץ בסרט לםאי איך בין נןןך א־יםערדעם אזוי ״עקשנותדיק םחלל פרצן נאר אויף צ להכעים און אויף צעפיקעניש״ — און נאכדעם, װי עם םאלט אים אײן דערבײ דער אלגעם־ין־באליבטער משל מיט דעם ישיבה-בחור, דעם אפיקורס, װאס עםש אויף צעפיקעניש חלבענע ליכט, און — כרי ם־זןןל נאך קלערער װערן — דער העכסש־ אקטועלער סאיגלײך םיט די *להבריל אנטיסעמיטן׳, װאם האכן, װי מען װײסט, אױך אסבע צ• ״פײניקן׳, װאס טראכסן אייס אױף אומשולריקע ײדן כםעט די אײגענע כלכולים, װי א־ך אויף פ־צן, גיס ער פיר די לײשזעליקע עצד״ איך זאל מיך אפזאנן בכלל םין םײן ביזאיצטיקן נ ע ג א ט י ו ו ן שסײגער, איך זאל םיך בעסער נעפען םיט .סליבקן ק$פ און שארפן מוח*, װאם ער קאן םיר אבסאלוס נישם סארגעסן, צו פ 8 ז י ט ױ ו ע י..ריטישע ארבעמן — און צו דעם צװעק זאל איך םיך, םון מײן אײגענער כובה װעגן, •) םיר דריקן דןן׳ דעם '*-סיקי-ינספסר פון נלסה נרןם (סיט י-נ־ק1 קינררים), הנם אין תיך מינם עגין גיס ער ד$ נמעס ג^ינישס!*. עס זענען ם1,ז נל ס1ף ■$לעמישע ח״ים־־תן, װ$ם זענען ניסט <וב?ו*םס צי דעס ערנםסן ■דןנלעם 6ון איבעיששזן ■־זן. נישס זןןיף ןןזן װענ װעס דןןס ■רץ־<*$בלעם א1י6נעקלערס װערן. רעד.