Literarishe bleter · 1927-09-23 · 38 (23.9.1927) · p. Seite 735

735 לי״ ז ו *וױ ן נלומוו 36 זא פרן י. רינעזאגס איבערגעבליבעבע כתבים שלום יעקב אבראמאוויטש ארן מענדעלע מוכר םפרים מיט א רויקן געמיט און מיט מער ערנסט, װי איך האב מײן אײגן װערק געבלעטערט און דורכגעקוקט. האב איך זיך גענומען לײענען רי מענדעלעס ,קליאסשע״. געלײענט, געלערנט ערטערװײז פשטים געזוכט, און האב ענדלעך דעם אײנדרוק, און דאס געפיל ארױסגעטראגן גלײך װי איך װאלט געבלאנדזשעט ערגעץ אין אן אלטן פארלאזענעם שלאס, װו איך האב אױף יעדן טריט און שריט אי װונדער, אי איבערנאטירלעכס געזען און געהערט, און כאטש איך שטײ שױן איבט אויף דער װײםער ליכטיקער װעלט אין דרויסן, שימערן מיר נאך פאר די אויגן יענע םארדרײטע װעגעלעך, פארפלאנטערםע גענג מיט אלע זײערע נישט ■ געװײנלעכקײטן, װאס איך האב זיך דןןרט אנגעזען, און עס קלינגען מיר נאך אין.די אויערן יענע גע־ הײמע קלאנגען, װעלכע איך האב זיך דארט אנגעהערט. די ערשטע םראגע, װ>ןם האט געזוכט א תשובה בײ מיר, איז געװען: צי איז דאס דער אײגענער אלטער ב>.קאנטער מענדעלע, װעלכן כיהאב פון א צײט םריער שוין גוט געקענט, מיט אים װי אײגן כמעט זיך געםילט און האב אים שטענדיק נאר ליב געהאטז כאטש איך בין שוין אזוי נאיװ נישס געװען, און האב שוין גוט פארשטאנען. אז הינטער דעם דןןזיקן מענדעלע מוכר םםרים באהאלט זיך ערגעץ א םיל געלערנטע■ רער ײד, און זאל זײן װי דער אלטער האט מיר מבטיח גע■ װען, אז מענדעלע מוכר ספרים, איז נישט מער װי די װאכע■ דיקע קאפאטע פון דעם בארימטן לשון־הקודש שרײבער, שלום יעקב אבראמאװיטש, האט עפעס טאקע די דאזיקע װאכעדיקע קאפאטע בײ מיר גאר אן אנדער פנים דורך דער ,קליאטשע״ באקומען. א פנים דװקא פון א םײן זײדענער קאפאטע. װאס מעג אנשטײן אפילו דעם גרעסטן מױחס שבת און יום טוב מיט איר אין שול און אין בית־המדרש צו שטאלצירן. ר־ מענדעלע איז דא, אין דער .קליאטשע״. אויסגעװאקסן פון אן אײנפאכן ײדן א מוכר ספרים, װאס דערבײלט בנעימות, נישט מער װי דאס, װאם ער זעט און הערט, אין א ײדן א למדן, א חריף, א חקרן, א גאנצע־װעלט־ארומנעמער. װןןם מען מוז זיך צוהערן צו יעדעס װןןרט, װאס ער רעדט ארויס, און זיך גוט סארטראכטן אויף דעם זינען, װאס ער טוט ארײן אין אים. איך האב אין דעם ר׳ מענדעלען מוכר ספרים סון דער .קליאטשע- נישט דערקענט מער דעם אלטן ליבן און כמעט שטילן מענדעלע מוכר םםרים סון די אלע סםרימלעך זײנע, װאס איך האב פון אים םריער געהאט געלײענט, און עס האט זיך מיר געהאם געדאכט, אז דער שרײבער אלײן הןם זײן מענדעלען אויסגעביטן אויף אן אנדערן, א מער װיכטיקערן און א מער קענענדערן װי זײן ערשטער מענדעלע. און דעם אמת זאגנדיק, װאלט מיך אפשר שטארק נישט געארט דער דאזיקער בײט, װען איך װ$לט אין דעם נײעם מענדעלען גע■ האט געפונען די װײכקײט, די אײנפאכקײט און די עניװת םון דעם אלטן מענדעלע. יענער האט קײן פרעטענזיעם נישט גע■ האט, אז צו אים ז$לן זיך צוהערן דװקא גרויםע קענער, שײנע ײדן און מיוחםים. ער הןןט זיך תםיד געדרײט נאר צװישן פראםטן עולם, ײדן םון זײן גלײכן, און עם האט אים זיך גןןרנישט געגלוםט, אז זײנע צוהערער ןןדער לײענער זןןלן זײן םון דער גןןלדענער םןןן, דעריבער איז דוןם לשון זײנס אויך פשוטער, װײניקער געשליסן געװען, אזוי ןןנגעמןןסטן פאר (סיף) — אין .די קליאטשע״ האט איר דא בײ זיך? — טו איך א םרעג און װיל שוין גיכער צו מײן צװעק. — אזא פחדן, איך זאל צו אײן עקזעמפלאר םון מײנע סםרים אויך נישט האבן בײ זיך, בין איך שוין דוקא נישט. איר קענט באקומען אפילו דרײ .קליאטשעם״, טאמער דארפט איר—בארימט ער זיך װי מיט שטאלץ. — סא זײט מוחל, גיט מיר אײן ,קליאטשע׳ און אין אײן גאגג גיט מיר שױן אויך א .שװארצן ױנגערמאנטשיק׳ אויב איר האט בײ זיך. דער ײד לאזט זיך נישט בעטן, בױגט זיך אײן, פארעט זיך א רגע אונטערן בעט, נעמט פון דארט ארוים א .קליאט־ שע״ מיט א ,שװארצן יונגערמאנטשיק׳ דערלאנגט מיר און זאגט דערבײ: — איך מוז אײך, יונגערמאן, מקדים זײן, אז דא אױ םאםקװע, דאס איז טײטש: נישט װילנע, נישט בערדיטשעװ, װןןם אויב נישט בײ דעם, באקומט מען די זעלבע סחורה פאר ביליקער בײ דעם אנדערן, פארשטײט אירז איך פארשטײ דעם רמז, איך בין אויף אלץ גרײט. א ברירה האב איךז פונדעסטװעגן, אז ער האט מיר א זאג גע■ טון: דרײ קערבלעך פארן .שװארצן יונגערמאנטשיק׳, בין איך איבערראשט געװארן און געענטפערט: — װי האט א ײד אזא הארץ אויסצובעטן גאנצע דרײ רובל פאר אײן םפר, און נאך אויף עברי־טײטש דערצוז — איר האט דען א ידיעה, װזןס פאר א מין ביכל דאס איזז — דערקלערט ער מיר. — נאך דעם בוך האט עקסטרא געשיקט צו מיר אפילו די מאדאם פאליאקאװא. װײסט איר װער זי איזז די גרעסטע מיליאנערשע אםשר אין גאנץ מאםקװע. איך האב מיך באנארישט, און צוגעשיקט איר דעם .שװארצן ױנגערמאנטשיק׳ מיט א רעכנונגל, אז עס קאסט דרײ רובל, האט זי מיר טאקע מער װי דרײ רובל נישט אפגעשיקט. װאלט איך שכל געהאט איר דאם ביכל צושיקן גאר אן א מקח, בין איך זיכער, אז זי װאלט מיר אפגעשיקט א גאנצן צען רובל■ דיקן, און םארװאס טאקע נישט א םינף און צװאנציקערז א כלל, ױנגערםאן, דינגט זיך נישט. איך האב בםך־הכל אינגאנצן נזןך א םינף שטיק םון אים, און בריװ האב איך אויף ארויםצושיקן קײן מארשאנסק, ארי$ל, טװער וכדומה, אםשר אױף א שטיק צװןןנציק, און אין װילנע, האט איר דאך געהערט, האט ער זיך אויך שוין אויםגענומען. איך האב אים באצאלט, װיםיל ער הזןט פארלאנגס, און םון א פינף רובלדיקן האט ער מיר רעשט געגעבן מיט גרויסע קיפערנע צענגראשנדיקע קוים א האלבן רובל בארעכענענדיק: א רובל מיט םוסציק קןןפיקעם פאר ר׳ מענדעלעס קליאטשע און גאנצע דרײ רובל םאר םײן אײגענעם .שװארצן ױנגער■ מאנטשיק׳. איך בין אװעק גיך אהײם אונטערגעטריבן סון דער אוםגעדולד, צו קענען שוין אמןןל אײנער אויף אײנעם םיט מײן אײגן קינד זיך אפגעבן, און דורכזען אלע זײנע מעלות און חסרונות צוליב אײגענער אומבאזאנענקײט און צוליב יענע, װעמען איך האב איבערגעגעבן מײן כתב־יד םון דער ערשטער פעדער און אן זןפגעדרוקט בוך אויף דער װעלט ארויסגעלןןזן. _