Literarishe bleter · 1927-09-16 · 37 (16.9.1927) · p. Seite 728

37 זא לױזר*די?ן נלעוזער 728 א1יף רעכטם אףן א1יף ליבקם װאס האט אפגעהאלמן זיביגגען, אגגענוםען באשלוסן, *ױסגעקליבן א קאפיטעס און אזױ װײטער און וזײטער. אבער דער קזןסיסעט האס עד־הױם נאך גארנישס אויםנעטון, אסילו נישס סארעפנסלענט די אנגענומעגע דעזאלועיעס, — תער רעדט שוין תעגז פרװון םאר־ װירקלעכן זײ אין לעפן. איז אונוער װענדמג גו דעם קאמיפעט.• הקיצד., באפ זיך אויף פון דײן סיפן שלאףי. װאס הערט זיך פןןו־ט; ם׳איז שוין נישט ע ר ב, נאר א נ ה ו י ב סעאסער-סעזאן, און מען װײםס נאך אלץ נישט, װאם ס׳הערט זיך נוכח א ײדישן דראמאטישן טע*בער אין װארשע. פיר האבן קלארע ידיעות פכח אלץ, װאס ם׳םוט זיך אין נױ־יארק אין אין די אנדערע שסעם םון אפעריקע מיט דעם ײדישן טעאטער. מיר װײםן פפח ארגענםינע, פכח לעסלאנד, נאר רא, אין װארשע, איו נאך אלץ סארהילם אין געריכסע נעפ״ען. 'עפע ס און עפעץ,*אין א סברא אין א פ ש ר, און ם ש פ ע ו ת און פ ס ת פ א, — אס דןזס אלץ איז דא אונזער האפ און גאב, און פון דעם און או יף דעם װערט גע• בויט דער קימענדיקער ײדישער טעאפער־סעזאן. װי זןןנס דארט די ײדענע בײ י, ד. בערקאוױסשן ,טון יענער װעלט׳: ״איך האב פײנט סאפן אין דער סינכטער״. און איךיפרעג: רבותי, זאנס, װאס העדם זיך פארט פפח א נוטן ײדישן טעאטער אין װארשע? זאגט, װער עס װײסט: די װיזיע פון אץ ־*ע׳י; ׳־ץיי**■ דןה בילד .די מיזיזנ *י? * #ס*ם*ן״ איז געעןסן דזרך דעס ״גגן םן״ 9?ר ג1עז דו9ס*ן *ין •*דיז, *י:סער דעס אײגדדיק •ין וןעשי*ר*ס *•רד. ס׳איז סנזננע *ין * **נק, ווען #6ר דזס דנירץ *ס#דאץ *סײעץ *ו״ף ז״ינע קר*ג1ת. א גאסט אויף א װײל-זעט אויף א מײל דער ארטיםט יאזעף קעםלער איז, כירוע, א ליבהאבער אויף געשפרעכן. דןן נישט ״לאנג איז ער געקומען קײן פוילןי, האס ער אונז םזכה געװען פיט גרויסע לאנגע געשפדעכן אין דער היגער פרעסע. אין אט איז ער אפגעפארן בוריק קײן לאנדאן, און פיר זעען שוץ געשפרעכן אין״דער דארטיקער ײדישער פרעםע װעגן דעם ײדישן לעבן אין פוילן. ער — זןןגס ער — איז געפארן קײן װארשע אלם שוישפילער און אײך אלם באאבןזכטער פון ײדישן לעבן. האס ער באאבאכטעט, װי דאס ײדישע טעאטער בליט, װי דאס ײדישע טעאסער אנסװיקלט זיך אין פױלן. און װאם בןןך? דאס ײדישע טעאטער װערט אין פוילן ״פאטראניזירט םון דער העכסטער ײדישער געזעלשאפט, נישט בלויז ״םין די ברײטםטע םאלקס-שיכםן׳. נו, װי ״די העכסשע ײדישע געזעלשאפט פאסרא• ניזירט דעם ײדישן טעאטער״, און אםילו װי אונזערע קהלה• פארשסײער ״פאטראניזידן״ דעם ײדישן טעאטער — ראס װײםן פיד בעסער פון אים. יןןזעף קעםלער װי א גאסס אויף א װײל — האט סאקע געזען אויף א ם ײ ל. און װאס קען מען זען אויף א״פײלז און נאך אן א םעלד־בינאקל! נישט געשטויגן — נישט געפלויגן א צװײםע, מסתםא גאנץ װוילע און גאנץ ליבע, ײדישע אמעריקאנער ארטיסטין זינא גאלדשטײן איז, פארבײםארנדיק, גע־ װען עטלעכע םעג אין לאדז ״אין פאםיליע-אננעלעגנהײטן. צוליב פאםיליע*{!נגעלעננהײםן אדער צוליב אנדערע םאטיװן איז זי דא אין פוילן נישס אויפגעסראסן, אין ערגעץ נישט אויפגעסראטן,. ם׳האט זי, דוכט זיך, געפרוװט אײנלאדן אויף אײניקע פארשטע• לונגען אין לאדז, נאר זי האם זיך קאטעגזןריש אפנעזאגט. קוםענ• דיק אבער צוריק קײן ניו־יארק ׳ און האבנדיק* א געשפרעך מיט א צײטוגגס׳םארשסײער, האס זי פלוציס באקופען חשק צו שפילן אין פוילן, און, װי זי האט* איבערגעגעבן, האס ױ טאקע געשפילס םים אויםערגעװײנלעכן ערםאלג אין װארשע,*װילנע, לאדז אין נזןך אין נאך, אץ אירע םארשטעלוננען הןןבן גאר* געװאלםיק אויםגענופען. ױ איז םסת.:א ױיער א װױלע א ן א ליבע, די ײדישע אשעריקאנער ארטיםזין זינא גןןלדשטײן, אבער ציליב װאם זאל זי אויף אונז אויםטראכטן א־עלכע בלבוליםז אז פיר זענען גאט די נשםה שולדיק, און זי אין די אויגן נישט אנגעקוקט; לעגענדע גראנאך שוין א מעשה םון עטלעכע יאר, װי בײ אונז אין װארשע, בײ יעדן נײעם פרוװ אויםצוריכטן דאם ײדישע םעאסער, בײ יעדע נײע קאםבינאציע פון אויםרודערן אונזער טעאטער-װעלטל, שװימס ארוים דאס באצויבערנדע װארט .אלעקםאנדער גראנאך*. ער װיל ק־םען, ער אױ גרײט צו קוםען, ער םןןרט שוין, ער איז שוין ארויסגעפןץ־ן. און ס איו שוין געװען אסאל אסילו אםעשה, װי אץ דער ״אילוסטרירטער װאך״, ע־ה, איז געװען אפגעדרוקס אויף דער ערשטזנר זײט זײן בילר סיט רעם צושריסט ״צו זײן קוםען קײן פויל,־. דאי האט ער געזאלט גאססראלירן אינם ײדישן טעאסער ״צענטיאל".*יארן גײען, טרופעס קופען־אױף און צעפאלן, ארשיםםן קומען און פארן ןןפ, און אלעקסאניער גראנאך איז אלץ אין בערלין, א־ן דײששן טעאשער, און מיר, דא. האלסן אין אײן פאיװיגן ז י ך אץ אונזער בידנעם טעאסעד *מ־ט דער םעשה-גראנאך. .אױב איר װילט,איז עס נישס קײן לעגענדע־, האם עםעץ אסאל נעזאנט. איך הא: מורא, או נראנאך װעס שוין בלײבן םאר אונז א לעגענדע, אויף צי פארוױגן אץ צו םארשלעםערן... כאפ זיך אויף אונזערע לעזער נעדענקען םסחפא, אז צוריק םיט עסלעכע חדשים איז סארנעקופען אין װילנע א ײדישעד פרעסע־צ״אםענפאר,