Literarishe bleter · 1927-09-16 · 37 (16.9.1927) · p. Seite 726

37 זא ליטערארישע בלעטלר 726 עיג׳ ירעײען, האלע, האנןןװער און אסילו אין דאנגיג א. א. װ. װי אזוי איז דערגרײכט נעװארן דער יינקסלעכער, רעגל• מעסיקער גאנג סון אט דעם קןןפפליזױרטסטן ױיגער־פעכאניזם? װי אזוי באװארנס מען די הארמאניע סון זײנע פארשידנארסיקע טײלן? די אינטערנעםונג איז א םיניאסור סון רער דײסשער מלוכה׳ ארדנונג: זי איז אדורכגעדרונגען םיט א דעמאקראטישן צוגאנג גו דער ארבעט און שטיצט זיך אייף א ברײטער אויטאנאפיע סון אירע באשסאנד־נײלן. דאס אױ דערסאר, װאס דאס י זיײטונגם• װעזן אין דײטשלאנד שײדט זיך נישט אונטער אין סאציאלן זין פון דער ערשטער*בעסםער אינדיםטריע״אונסערנעםונג, *װאם םאר איר איז דער רױח א פראגע פין זײן אדער נישט זײן. אין הםכם דערמיס סרעס אפ אין א געװיסער פאס די יאליבישע השפעה פון דער דײסשער פרעסע דער געשעםטלעכער צװעקםעסיקײמ. איך דערמאן, אגב, װי דערשטוינט עס זענען געװארן די דײםשע דירעקטארן/ בעת זײ האבן באקומען זײער פיל װענדונגען םיט ביסעס פין פאדשידענע'עםיגראנטן-ארנאניזאציעס, מ׳זאל זײ בו• שיקן אוםזיסס די צײטונגען. צי װאלטן זיך די^דאזיקע ארגאני• זאציע דערלויבט, לפשל, צו װענדן זיך צו א טוך־סאבריקאנט םיט א בימע, ם זאל זײ ארויסשיקן א שטיקל סחורה? -האבן זײ שטאלץ געפרענט. די ברײטע אויטאנאמיע באקוםט דאס גלײכגעװיכט א דאנק דער בסדרדיקער ענגער צוזאםענארבעט פון די באזונדעדע סײלן. צװײ םאל אין דער װאך קיםען פאר לאנגע זיצונגען םון דער סיל־קעפיקער לײסונג אין װעלכע עס באטײליקן װך צוזאפען מיס די ברידער—די אײגנטימער, אויך א רײ פאראנסװארטלעכע פיט• ארבעטער. יעדע באזונדערע אפטײלןנג האלט אפ אירע באראםונ• גען, און די ריזיקע רעדאקציע םון דער .פאסישער צײטונג* קיםט זיך צענויף צװײ םאל אין סאנ, פאר דער פיטאנ און פאדגן״אויסגאבע, און באטראכט די אקסועלע םראנן. דאס שטערט נישט סונדעםטװעגן, אז די צײטוננ זאל ארויםנײן צו דער פינוט. די קאנקירענץ סון די באזונדערע אפטײלונגעז פארגרעסערר דעם ערםאלג פון דער ארבעט: קוים קריגס מען זיך ארײן צו אול• שסײנען, פאכס מען א נלענצנדע לעבנס׳קאריערע: אויך די אר• בעתער באקוםען א לוין הדכער פון סאריף און װערן צוגעבונדן צו דעד אונסעדנעמונג א דאנק דער גוט-געשאםענער ארבעטער־ קאסע, װאם האט אין צוזאםענהאנג םיטן סוםציק־יאריקן ױבילײ פון דער םירמע באקיפען פון די אײגנסיפער 3 מיליאן םארק אלס א מתנה. די העכערע באאמטע באקיפען א זײער הױכן לוין, און דער סארלאננ זיך אויסצוצײכענען באהערשס אלעפען און טרײבט אנצושטרענגען דעם פאקםיפים-ענערגיע פארן ערפאלג םון דער אדבעט. אין רעז׳לטאט נעכט אויף דעד דאזיקער לױתן ז״ן ױבי• לײ אין פולן אויפבלי י. געססקן. *) מיד*דף *ויך דערםענען *ז רזר אייססײ; 8*יר*נ הןס דיר-ק סיס * ו—5 י*ר זוריק *רנ*ניזירס דעם ײויס-הענרעיסן ג5ל-)ןןרי*נ״, װןם הןס נ *װיזן *יו סזונענן * רײ ריכנװקזנ רזנרק, חי יעקנ וזנסנינסקיכ— .דןס ײדי• שע פןיק *ין *י&ערן׳, נידעסזנס _די ײדיסז קולסיר *ין סיםלןלסער־, רי ויײ-נ־ני-ןסעק• *. *, ד*ד• פארל־־׳אג ב. ק ל ע״צ ה י ן *״ בינער פאר זעלבסמ-בילדונג ¥׳ ק. *. לעבעדינצעװ- אלנעפרע 90 3 *. ק י ס ע ל ע װ - עלעפענסארע נעןםןיריע 80 6 פראיי. אטא שםעיל — ז$ןןל$נין 3-00 א. מ. צ י נ ג ע ר - עלעםענטאר-8יױק 50 4 י. י ע ל $ ס ש י ס ש - דאס לענן אין דער נאסור 1.10 י. י. נ א װ א ג ר ו ד ז ק י - םון אינזער נאסור 30 ו אדרעס: נ2£ ס1זו\1313י'! ,*ז*ו***זב^\ ,"?810116״ ק- | 13.196 נ ארויסציגעבן א פיליקעי אויסגאבע פון אײגנאדטיקיצוזאסענגע־ ששעלטע אלײףלערער סון סרעםדע שפראכן אונםערן נאםען ״טוי• זנט װערטער —ענגליש, סראנצויזיש א. א. װ." די דאזיקע אויס• נאבע איז זיך פאנאנדערגעגאנגען אין א סך הינדערטער פויזנטער עקזעםסלארן, א־-ן א־ר קולטורעלע באדײטוננ איז פםש נישס אפ• צושאצן. אויסעררעם װארפט ארויס די בוך־אפטײלונג יעדן טאנ אויפן פארק די סארשידנארטיקסטע םאםעריאלן, ןןנהויבנדיק םזן לײכסע רעםאנען א. נ. .אולששײן־ביך״ צו 1 פארק א באנד, ביז פיל-בענדיקע, ענציקלאפעדישע אפהאגדלונגען, װי א שטײגער, די װעלט־געשיכטע, און * הויך־קינסטלערישע אויסגאבן, װאס גײען ארויס אינטער דער פירםע ,פראפילעען*.*)אס די אימאויפהערלע• כע ארפעט פונם שאםנדיקן געדאנק ריפט ארויס א כסדרדיקן פא- נאנדעיװוקס פון דער פירםע, און אין רעזולסאט האט די ריזיקע געבײדע אױפגעהערט צי באפרידיקן די פאדערוננען, װאס מען האט איר געשטעלט, און ס׳איז נעװארן אלץ ענגער. דעריבער האבן די אײגנטימער נישט געהאט קײן אידעד ברידד״ װו צוצו• טרעטן אויסצובויען א פיליע, און דערצו האבן זײ אויםגעקליבן א ריזיקן פלאץ, זעקס קילאפעטער •װײם פין דעם צענסראל-פאר• לאנ, נישס װײט פין אן אעראדראם. אין משך פון די לעצטע צװײ יאר האט פען םארענדיקט א״מעכטיקע נעבײדע פון אײזן-בעטאן, באצויגן פיט רייטן ציגל, א געבײדע, װאס איז סײ לויט איד םארם סײ לײט איר באשסיטוננ, אן אוניקופ, א יחיד בםינו, לויס דער פארם איז די געבײדע כמעט ענלעך אױף א קאזארמע אדעראויף איפאבריק־בנין. נישט געקיקס אײף איר גראנדיעזן פארנעם און צען״שטאקיקער הויך, סיט א טורם, װאס דערהויבט זיך 42 מעטר איבער איר, אנטציקט די נעבײדע מיס איר זעלטענער אי־נסאכ־ קײט און רײץ. זי װאלט געקענט זײן א צירונג אויך אויף די צענטראל־פלעצער פון״ דער דײסשער קרוין׳שטאש. דער בנין איז באששימט פאר דער דרוקערײ, נישט קײן טיפאגראפיע אין פולן זץ פון װארט, נאר בלײו א דרוקער־י. דא זענעי נישטא קײן זאץ■ םאשינען, *מען זעצט אין דער צענטראלע, װו עס זענען קאי.צענ■ טרירט אלע רעדאקציעם אין די לײסונג, נאר װען די ארבעט אין דער רעדאקציע איז פאדענדיקט און פון קארעגירטן זאץ זענען געפאכט םאסריצן, װערן זײ איבערגעשיקס *אינם נײעם בנץ, א.ין די װײטעדדיקר פראצעדור, דער דרוק א. א. װ. ביז צום אפשיקן צים קאנםוםענם, קומט שױן פאר דא. נאך מער װערט מען איבעראשט אין דער געבײדע גופא. אלע ציםעךן פיט הײכע םיפיסן און גרויסע פענסטער זענען פאר• נאםן מיס זון. די גארדעדאבע, װאש־צימערן, װאננע־צימערן װאלטן נישט םארשעםט אםילי אן ערשס־קלאםיקן האטעל. די רי• זיקע פאשינען זענען דאס לעצטע װארט פון דער םעכניק. צװישן זײ זענען םאראן אזעלכע, װאם דרוקן מיטאמאל םינף״זעקס פארבן, אץ אויך אזעלכע, װאס דרוקן אפ מיט אײן יק״אפ א גאנץ בוך םון צװײהינדערס ביז'צװײהינדערט און פיםציק זײטן אין לאזן עש ארוים אץ א פראשירםער םארם. אט דאס נײע םיםטעם האט דערםירם די ראציאנאליזירונג םץ פארלאגס־װעזן ביז צו דער העכסשער םדרגה, אויסנוצנדיק בוכשטעבלדך יעדע באװעגונג סונם ארבעסער. די גרעכטע זארג אין דער ארבעט איז—װאס שנעלער צו• צושטעלן רעם אכאנאמענט רי צײטוננ אץ דעם ושורנאל. צודעם צװעק האט די אינטעינעםינג א גרויםן אויסאםאביל־גאראזש, װאס איז גישט קײן םך קלענער, װי דער אייטאסאביל־גאראזש םון דעם פאסש־אפט מען קען זאנען אן א ניזמא, 'אזיס׳איז נישטא קיץ אײן בעדלינער, װאם עס זאל זיך אים נישט װאיפן טאג-סענלעך אין די אויגן א נעלער לאםט־אויטא סון פארשידנארטיקער םארם פיט דער אויפשריסט: ״אולשטײן■. די אױםאמאבילן צעטראגן פיליאנען עקזעפפלארן אויף די װאקזאלן און'שטעלן זײ צו אין די איפצאליקע אפטײלונגען. װאס 'זענען, װי געזאגס, צעזײט אי• בער גאיץ בערלין און איבער אירע פארשטעש; פון די אפסײלונ־ גען צעשראבן סויזנטער צײסוננס־פארקויפערינם די צײטינגען צו די אבאנענטן. ס׳האט זיך אבער ארויםנעװיזן, אז אויך דאס קלעקס נישט: כדי ציציא״לן דאס צישטעלן, זענעו אײננעפירמ ספעציעלע אעראפלאנעו, װאס װארפן אראפ, מיט דער הילף פון פפעציעלע, שארםזיניקע אײנריכטוננען, פעקלעך צײטונגען אץ פארשידענע פינקטן, געגענסן, שטעט, און שוין אין א האלבע שעה ארום װערט די פליענדיקע מב. צ." םארקויםט אויף די גאםן פון לײי־