Literarishe bleter · 1927-09-16 · 37 (16.9.1927) · p. Seite 725

725 ליטןרזריעז נלזטור 37 זא א ו ל ש ט י י ן (צום סצ־יאריקן ױבילײ) לעכער שסילקײט. הגם די ארבעט ברעוט אונטער די הענט, גא־ םערקס איר נישט אין קןךידאר דעם םינדסט, טוםל און קײן לע• בעדיקן נםש. די אויטעמאטישע םאסט. װאס םארבינדט די רע■ דאקגיעם םיס די דרוקערײ־אפסײלונגען, באזײםיקם יעדן ןןנגעלויף. און דער עיקר—די באזונדערע ןןפסײלונגען זענען אזוי ראביא־ נעל אײנגעארדנט, אז עס פאדערס זיך נישט קײן לויםעניש אי־ בנר די קארידןןרן. דערפאר*אבער םינף פארנאכט, װען די גרעס־ טע צאל ןןנגעשטעלטע םארענדיקס די ארבעט, װערן די קארידארן סארפולט םיט א געדיכטער םאסע, א*ן אײב מען פאלט ארײן אין דעם המון, םוז םען םארלירן א שײן ביסל עײט, אײדער כען קריגס זיך בו ג*ם ארויסגאננ. אסילו אין דעם דאזיקן זאל, אין פארסער, װו עס װערן עיגענוםען אבאנאםענטן און אנאנסן, אי־ בעראשט די ארבעטזאםקײט אין.די םארהעלטנישמעסיק־קלײנע צאל םענטשן. דערםאר אבער א ז נישטא קײן אײן װינקל אין בערלין ןןדער אין זײנע סארשטעט, װו עס זןןל נישט זײן אילשמײנס ןןפ- טײלונג, װאם םירט אויס אלע םונקציעס פון אננעפען אבאנענסן, אנאנסן, עקכפעדיציע פון צײטהגען און זשורנאלן. איר װערס נאך םעי איבעראשט, װען איר גײט ארײן פין קארידאר אין א קאבינעט. בײ די םאראנטװארטלעכסטע שעםן װזען איר אויסן שרײב-סיש קײנפאל גישט באםערקן קײן פעקלעך פאפיר, דער טיש איז סולשטענדיק רײן. אםילו בײם הויפט־בוכהאלטער סון דער קאלןןםאלער אונטערנעפונג, װאס װאלט באדארםד, דאכטזיך, דערטרונ ען װערן אין די גרויסע ביכער און חשבונות, איז אויםן טיש קײן שטויבעלע נישס םאראן, און ס׳זעט אויס, װי ער װאלט געזעסן םים םארלײגטע הענט און נאר געװארט אײף אײך, בדי א ביסל צ< פלוידערן. אט די םײערלעכע שטילקײט רופט גלײך ארויס די השערה אז קויםיאיז די פאשין געװאין אנגעדרײט, באװעגט זי זיך שוין םון זיך אלײן, אז םען דאי־ף גאר פאסיװ אכסוגג געבן און צו שפירן די רעדער. אבער איא השערה איז זײער װײט םון דער װירקלעכקײט. די איצטיקע אײגנטימער סון דער אונטערנעםונג, פינף ברידער, האבן געירשנט םין זײער פאסער*), א ,סעלפפא־ דעםאן״ אין פילן זין סון װאיט, א גאנץ באשײדענע אינטערנע־ מונג, װאס האט זיך עקשנותדיק אנטװיקלס ם־ן יאר צו יאר און איז ציעים םזײק.יאריקן יובילײ פון דער םירמע, ױאם װערט גע־ םײערט הײגטיקם יאר, סארװאנדלט געװארן אין דעם גרעסטן םארלאג אין אײראפע. װאס פ נר דער ס־זרלאג האש זיך אנט־ װיקלט, אלץ פעריםאדערט זיך זארגפולע אויםמערקזאכקײס און אקטיװע ענערגיע. בײ א ריזיקן פארנעם קען דער קלענםטער סעת װערן פאטאל. ױען מען הערט, אז א זײט אנאנסן אין דער .איליסםרירטער״ קאסם 15 כויזנט םארק (העכער צ '3 סויזנט דאלער), שטײגט עם איבער אינזערע השגות. נאר אויב פען נעםס אין באטראכט, אז בײם דערכאנטן ט־רא ש םאדערט אזא אנאנס צװײ םיליאן זײטן פא־יר, שוין אפגערעדט װעגן די הוצאית םון זאץ און דרוק, באקומט מען א גאנץ אנדערן אײנדרוק, *ון מ׳קען זיך שוין לײכט פא״שטעלן, װאם פאי־ א שאדן עם קען ברענגען דער נישס־פראפארציא ע״ער פרײז סין די אנאנסן אין סארגלײך צו די קאסטן—בײם בסדרדיקן װוקס סינם טיראזש. נאך פער ענער■ גיע סאדערט זיך בײם באטראררן די נײע אינערלעכע פיאיעקטן, װזןס קיםען כסדר אויף, און די סארשירנססע םארשלאגן, װאס קוםען םון דרויסן. יעדער ענלעכער פראיעקט װערט אלזײטיק בא־ טראכט, און עם םאדערן זיך דערבײ גרו־םע םישלעי, פארװעלכע מען שטעלט זיך נישט אפ. םרוב פי־א־עקטן און םא־שלא־ן װערן אפגעװארפן. די ןןבער,*װאס װערן שו־ן אנגענומען, װערן נישט א־־ויסנעלאזט םין דער האנט אין ס׳איז אסשר נישש קײן גוזמא, אז קײן אײן פי־איעקט איז נישט דורכנעבאנגען אן ערפאלג. דא נישס לאננ איז םאיװירקלעכט געװאין אן אריגינעלער פלאן, *) י. באםםען, #*ײן * ײד, 8*י־ינאם;ו *י דארניילן, ןןז איז >יײן ג׳נװאן א?יד. רעד. אינם אלטן בערלין, װןןס נעפט־ןןן אלץ םער דעם כאראק־ טער םון א לןןנדןןנער ,םיטי׳ און פא־פאגס שוין כפעט נישס קײן פריװאטע דירות, זענען םאראן גרזיטע קװארסאלן, װאס האבן ספעציםישע נעםען לוים דעם םין אפשן אדער אינדוסטריע־צװײגן, װאס קאנצענסרירן זיך אין זײ. עס איו םיז-אן א .רענירינגס■ קװארטאל״, װ,•׳ עט געפינען זיך ס רוב רעגירונגם - אינסטיטוציעס; א ,באגק־קװארטאל*־, װו אתם דער פלוכה־באנק גרופירם זיך די גרעםטע צאל װיכטיקערע בענק; א .קינאיקװארטאל״, װו עס גע• סינט זיך אן א שיער קאנטאין פ ן סילם־אונסערנעםונגען; א .צײטונגם־קװארשאל״, װו עם קאנצענסרירן זיך די באדײטנסטע דרוקערײען אין רעדאקציעס סון די סארשפרײטסטע צ־יטונגען און זשורגאלן•. ,בערלינער טאנעבלאט־, .סאםישע צײטונג־, .לאקאל■ אנצײגער״, ״8־א.-ר ־ אבענד בלאס״, .סארװעיטס״, .ב. צ. אם םיטא;־, .די םאגעסצײסונג־. אלע אט דיצײטונגען זענען גרופירט אין א־ין ארם, אפאר שריס אײנער ס ן צװײטן. צװישן אט די קאלאסאלע אונסעינעםונגען א ז דאט װיכסיקסטע דאס אולשטײן־ הויז, װאס זעס אויס װי דער אםתער לו תן. דער ריזיקער, זעקם• שטאקיקער בנין, — װאס שלינגם אײן ביסלעכװײז א גא צע רײ הײזער, — םאלט ארײן אין דרײ גאסן. םון באנינען אן קוםען אהער צי פארן אין אריטאפאבילן, װעלאסיפעדן, אויסארוסן, טראם• װײען און םיט דער אונשערערד־באן סויזנסער א־בעטער און אנ־ געשםעלטע, א-ן דאט לעבן רוישט דא ביז שפעט אין דער נאכט אדײן־. טאסטעגלעך װעוץ ארײננעםירט אהער עסלעכע װאגאנען פאפיר און םען לאזס ארוים אן אויסהער אי, גאם םיליא:ען'גע• דריקטע צײםיננען. סאדםאג דערשײנט די ,מא-גףפץסס׳׳.'דערנאר — ,םאשישע צײטוננ׳. םיטאנ־צײס װערן די נאםן םארשריגן פין די צײםונגס־םארקויםער םיס״די ,ב. צ.'ן דרײ בײטאג קוםט אויף איר א־ס די אװנס־אייםגאבע .םאס׳. און שפעסער-אנײע אוים■ נאיע. נײן אין אװנט. דאנערשטיק אין דערפיי םארסיםן זיך כמעט אלע, װאם סארן פים די טדאםװײען אין אונסערערד־באנען צו דער ארבעט, אין א סדישן נוםער סון דער ״בעילעער אילוםטריר■ טער צײטוננ״; יעדע צװײ װאכן דערשײנט די לוקסים־אויסגאבע ,די דאםע״, — און חוץ דעם — די װעכנטלעכע .םאס*, און די גאנץ נײע .גרינע װאך׳, א.ץ דער חודש־זשװעאל אױסן אםעריקא־ נער שטײגער .איה•', און דער פאפולער י װיםנשאםשלעכער ,קא־אלע״, און די קינרער-אויםנאבע ",דער הײטערע סריראלין״ און א נאנצע רײ ספעציעלע זשורנאלן, װאס םען איז פשוס נישט בכח זײ אויםצירעכיען םיל םין זײ צײלן זײער טיראזש אין די הונדערטער טױזנטער, ״מארגן־פץסט״ דערגײט ביז א םיליאו, און פאר די 25 יאר פון א־ר עקויםשענץ שלאנט זי דעם רעקאיד פון דער פארשפ־ײטסםער צײטוננ אין דײסשלאנד; די .אילוסםרירטע* ששאלצירט םיט איר גרעסםן טיראזש אץ דײטשלאנד, װאס בא־ טרעפט שױן א סך מער, װי אידעיטהאלבן םיליאן עקי. יכרי צו האבן אבאנריף װעגן דער גרויס און אינטענסיװקײט םון דער ארבעט, איז גענוג אנצוװײזן, אז בײם דרוקן די .ב צ.' דויערט צװישן דער לעצסער קארעקטור םון די םאנוסקריפטן און דעם דערשײנען םון דער צײםונג אין גאס.-נישט פער װי א צען מינום. אין משך םון די העכער צ־זן פינוט םוז םען פארטיק םאכן דעם צײטונגם־שפאלט. ציגרײטן םון אים אמזטריץ, אפניםן א םסערעא־ טיפ, אײנארדנען אויף דער ראטאציע־םאשין דרוקן און םאלצירן. דא סאדערס זיך, סארשםײט זיך, געװאלטיקע צײט־עקאנאםיע. װען איר גײט ארײן אין דער געבײדע, איז נישש נעקיקס אױף דער גרו־םער צאל קלארע אויסשריפסן, זאלט איר זיך נישט פארלאזן אויף אײער א־ײנדאציע: איר װעס םארבלאנדזשען אינם לאבירינט םון די קארידארן און איר װעט נישס טרעפן צו זער טיר, װאס איר זוכט. איר סארשפארט אבער צו זוכן: נײםערשסן בעםסן ארײנגאנג װעט דער חשיבער שװײצאר געבן אײך א ױנגל א װעג־װײזער, װאם צ-זאטען םיט אײך װעט ער זיך אויםהויבן אין אײנער ס ן די םיל װינדעם און װעס אײך צושטעלן צום בא־ שםיםפן ארט. בעת איר גײט אתים םון דער װינדע און בלײבט שםײן אין קארידאר, װערם איר נתפעל םון דער אויסערגעװײנס־