Literarishe bleter · 1927-09-09 · 36 (9.9.1927) · p. Seite 700

36 .זא ליטערארישע נלעסזר 700 װי בײ דעם גיםירטן שוין אלעקםנדרן, געםינס אױף א נאטיר• לעכן אופן אויך דער געװײנלעכסטער מענטש (בײ לחליסין לײכםער, אבער סיסטעמאטיש־באװוםםער אנשםרענגונג) אײנםאכע בילדער און אויםדריקן, װאס קאנגענסרירן די אינערלעכע שפאנונג. און בײ ריכטיקער םםיכישער קולטור קןןן דער מענםש אלץ םער פרוכטבאר רעאליזירן דעם אינטיםען אויםשװונג אין זײן פאקטישער לעבנם־װירקלעכקײט. ,האט ױך אבער אין םיר״, דערגײלט אלעקםנדר דעם אױסגאנג סון זײן אינסים איבער׳ לעבעניש אין דער זעלבםט־עקפעדיביע, ,אנגעבונדן א דראנג בום לעבן. כיהאב אנגעגונדן דעם לאמפ און ױך מיט אים׳ פעט געזעבט בײם טיש ארבעסן. שםעט בײנאכט בין איך נןןך דער ארבעט סיף אײנגעשלאפן און אויף םןןרגן בין איך אױם׳ געשטאנען א פרישער, אינערלעך געזאםלט און דערלױכטן...* ם׳מוז נאר אויף א באזונדערן אופן קןןנקרעט ןןנגעבײכנט װערן די ארבעס־מעטאדע פון א װיםנשאפטלעך אריענסירטער פסיכישער קולטור, אלס א םיסטעטאםישע אײנװירקוננ אױף דער נאטור, די עלעקסרישע קראפס, למשל, באװײזט ױך אין דער נאטור ססיכיש אין די דערשײנונגען םון דונער און בליץ. די װיסנשאפטלעכע קולסור אבער האט דורך םיםםעמאטישע פןןר׳ שונג און אײנװירקוגג פאמעלעך אנגעהױבן בו דערקענען און בו באהערשן די עלעקטרישע געזעבן אזױ, אז הײנט קאן יע׳ דער, לויט װילן אין באדערפעניש, אנװענדנדיק די דןןױקע גע׳ זעבן, באקומען און נובן די עלעקטרישע קראםס. ןןט אזוי בא׳ אבאכטן מיר אויך אין פםיכישן לעבן זעלטענע שעםערישע קרעםםן, װאם באװײזן זיך אבעד סםיכיש בליץ׳ארטיק אלם א ם ט ע ר ע התגלות־דערשײנונגען בײ אויסנאם־מענטשן אין מאמענסן סון שעפערישער באגײסטערונג (נביאים, קינסטלער, געניאלע װיסנ• שאפטלער) אדער אלס זעלטענערע אויסנאם׳ערשײנונגען בײ געװײנלעכע מעגטשן אין די זעלטענע עקססאטישע און טראגישע מאמענטן פון אינדיװידועלן און םאני..׳לן לעבן. אױך דא מוז די װיםנשאסםלעכע פםיכישע קולסור װאגן דורך סיסטע׳ מאטישע פארשינג און אײנװירקונג פאמעלעך בו דערקענען און באהערשן אט די זעלטענע נשמה־בליבן, די אינערלעכע געזעבן פון אינזערע פאטענביעל׳אומענדלעכע שעפערישע קרעםטן. די עפאכעמאכנדיקע פרינביפן פון דער נאסור־װיםנשאםס בנוגע בו דער ארומיקער װעלט־נאטור—די אײגנגעזעבלעכקײט פון דער נאטור און דער קולםור־פרינביפ אין פלאנםעסיקער אנשטרענגונג די נאטור־געזעבן באנעמען און באהערשן—פירן קולטור-היסטאריש מיט ארגאנישער נויםיקײס בו דער מענסש־ װיםנשאפט, װאס סארװירקלעכט אט די פרינביפן בניגע בו דער מענטש־נאטור. ם׳איז דער ארגאניש־נאטירלעכער װוקם פון אי׳ נערלעכער קולטור־מאכס. דער מענסשלעכער ארגאניױרנדיקער גײסט הײבס אן באנעמען און געניסן זײנע אײגענע אומענדלע• כע .אינערלעכקײט׳ אדער אײביק שעםערישע אינטימישקײס, װןןס פירט אוממיטלבאר בו די קאםמיש׳גײםטיקע אור׳קװעלן פון נשמה־לעבן. 6ארלאנ ש. גאלדפארנ, װאישע ןישם דןרשינען ג. הו׳יפטמאן דער פרויעז־אינזל *ו, די־םש: פ. דזיל.ל>ןװםקי םריז_8 נילדן ב כהענדלער, ביבליאטעקן — ראבאט הריס־פאיקויף: ס2 ,^ז16(ס׳(0י .ש1׳ז6ק5 פיד נןלס: 13,166 .ס ■>! .9 שעסערישער ,זעעניש״ בו מאגיש־היסטערישער סונקלקײס. אונ־ זערע סארשונגען האבן עס געקענט םעםטשטעלן, דאס די אײגנס־ לעך שעםערישע אינםימישקײם םאקע אויך דערפאר, װאם זי איז הײנטיקע בײט אזוי םאנאכלעסיקט, דעגענערירט בײ פיל מענטשן אין אומםרוכטבאר כאאטישע טרױםערײען, װאס קאן װערן באזונדער געפערלעך בײ נערװעזע און אינסעלעקטועל שװאכע מענטשן. II. אוםרעאליזירטקײם. טאקע דערפאר. װאם אינטימע איבערלעבענישן שסײען איבער דעם געװײנלעכן ניװא סון נארמאל־באװוםטזײן, טראגן זײ אין זיך די געפאר פון א םעגלעכער לעבנם־םרעמדק־יט. נעמלעך, בײ שװאכער אינערלע- כער ארגאניזירסקײם איז דעי מענסש אפט נישט אימשטאנד בו .רעאליזי־רן׳ דאם אינטים-קזןסמישע װעלט־באנעמען און שע־ פעריש דורכדעם העכערן די בופאםונגס־פעהיקײט פון מענטשן. אנשטאט בו שטארקן און בו הײבן, בעשטערט דאמאלם די אינסימישקײט בײ אזוינע תנאים דאס נארמאל־באװוםטזײן, װאם דענקט דאך אורזאכלעך־ראביאנעל און האנדלס בװעקמעםיק און װאם װיל דעם מענטשן רעאל בופאםן בו דער ארומיקער רע׳ אלער סביבה. אונזערע םארשונגען האבן טאקע באװיזן, דאס די אײגנטלעך אקטיװ־שאפנדיקע אינטימישקײט, װעלכע װערס ןןבער בײ הײנטיקן טאג נישט דערבויגן און באארבעט, רופס ארויס נישט זעלטן בײ אײנביקע מענטשן ראמאנסיש־טרוימע־ רישע, אבער םאסיװ־לײדיקגײערישע לעבנס־פײנסשאפט. III. פליםנדיקײט. אין דעם אײנביקן םסיכישן ןקעאן זענען אינטימע איבערלעבענישן פליסנדיק־פארבונדן מיט די םארשײדענע פרימיטיװ־אפגרונטיקע איבערלעבענישן, און דערסאר קאן בײ אינערלעכעד איומאריענטירטקײט קומען די געםאר סון א סטיכײאישער נשמה-זינקעניש. די רעליגיעזע אינ־ טימישקײם, למשל, װאם ברענגט בײ העכערער רעליגיעזער קולטור בו פראדוקטיװ׳נײםטיקער לעבנס שאפונג, פירט בײ א נידעריקער רעליגיעזער קולטור בו פרימיט׳װ־ארגיאסטישע עקם בעםן. און דער זעלבער ססערישער שסראם, בילדלעך אױסגע־ דריקט, װאס הויבס שעםעריש־אינטים אין דער הויך. קען דעם אומגעניסן מענסשן ארןןפװארפן אין דער נידער אין די פרי־ םיסיװ ארגיאסטישע אפגרונטן. דאס איז דאך די װונדער־קראפט םון דער רדיכישער דינאמישקײט, װאס אין דעם זעלבן װירבלנ־ דיקן שטראם קען מען, אפהענגיק פון אײגענער אנשטרענגונג, זיך דערהױבן אדער זינקען. און װי דער געניטער שװימער, מוז דער מענטש זיך פלאנמעסיק אנשסרענגען, בדי בו האלםן זיך אויף דער שעפעריש־אקטיװער הויך פון זײן אײגענעם נשםה׳שטראם. װי אין דער פיזישער קולטור װיל דער מענטש דורך אביעקטיװע קערפער־קענטעניש װיםן און מעסאדיש אויסמײדן די געסאר פון איבער־אנגעשסרענגטע, אומנאט־רלעכע אדער סארקראמפטע באװעגונגען. אזײ מוז מען אויך אין דער פםי׳ כישער קולסור דורך אביעקסױוע נשמה-קענטעניש װיסן און מעטןןדיש אויסמײדן די געפערלעכע פסיכיש־גײססיקע אפנײגונ־ גען. מיר האבן שוין םריער באשריבן די ארבעט־תנאים און .סעכניק׳ םון פסיכישער קולטור, װאס זאלן, װי די קינסטלע־ רישע טעכניק און אירע ארבעס׳תנאים, ארגאנױירן די שםרא־ מענדיקע אינסימישקײס: דאס באריקזיכטן און אנװענדן פון םםערישע םאקסארן. סםעריש־אינסימע אײנשטעלונג (קאנסעלא־ ביע) א א. װ. די סיסטעמאטישע זעלבםם-באשרײבונג, למשל, קןןן בײ מעטאדישער אנטװיקלונג אלץ־מער ארומנעםען די אינטימע איבערלעבעניש, אויפכאפן איר אינערלעכן ריטם און םיקסירן דעם עבםדיקן קערן םון איר ,אומבאשרײבלעכקײט׳.