Literarishe bleter · 1927-09-09 · 36 (9.9.1927) · p. Seite 699

699 ליטערארישע בלעסער 36 זא אין דער סאקטישער זעלבםס־באשרײבונג, װאם מיר האבן גע בראכט, זען מיר, דאם דער 29־יאריקער אלעקסנדר, א דורכ שניטלעכער אינסעליגענט, שילדערט זײנע אינטימע איבערלע• בענישן אין דער זעלבסט־עקםפעדיגיע, ד. ה. בײם מעטאדיש נאסירלעכן אײנדרינגען אין דעם אײגענעם אינטים־לעבן. דורך אינטימער נשמה-קולטור באפרײט ער זיך פון סטיכײאיש־פרימי טיװער נערװעזישקײט און קאן זיך אינטים־גײםטיק אויםריכטן. ער שילדערט עס נישט מיסטיש־פארנעפלט, נאר אומיטלבאר אײנפאך גיט ער איבער זײנע איבערלעבענישן. מיר ברענגען דא נאר ■; פאר כאראקטעריסםישע ציסאטן. א נאטירלעכע ספע רישע ערינערונג װעקט אין אים ״א װײט-פארבארגענעם. אבער אימגעװײנלעך נאענטן אפקלאנג״. און אט שילדערט ער װײסער: ...״כ-דעק צו דאס פנים מיט די הענט. םיבליצן אין מיר אויף אומצאליקע געשטאלסן, װעלכע פאדסלעכטן זיך אין א אי׳ נערלעכער שטילקײט און פארשװינדן אין א שמערצלעך־זיסער בענקשאפט. װאס האט מיר אדורכגענומען. ענעס װי מיט אמאל דערפיל איך סון אינעװײניק דעם אײביק־זיסן שמערץ פון ליבע און לעבן א. א. װ.״ און דא קומען מיר צו א װיכטיקן פונקס. גאר בײ האר״ מאנישער אנטװיקלונג קומען נישט ספעריש־אינסימע איבערלע־ בענישן אין א קאנסליקט מיט דעם ארגאניזירנדיקן םארשטאנד (נארמאל־באװוסטזײן). װעלכער איז דער אײנציקער, װאס קאן שיגן אינטימע איבערלעבענישן םון א מעגלעך־געפערלעכן אויס־ גאנג און מאכן זײ דורכאויס פרוכסבאר פאר םענטש און לעבן. אט דער מעגלעך־געפערלעכער אויסגאנג שרעקט אפ דעם מא דערגעם מענטשן פאר די העכערע אינטימע באװוססזײן־פארמען, װעלכע מ׳פארנאכלעסיקש און אויף װעלכע מיפארמאכט די אײגן. װי דער שטרויס אויף דעם יעגער. דאם איז דאך אבער דער זין סון אלגעמײנער און מעגטשלעכער נאטור־װיםנשאפט, װאס װיל און קאן ארויסגײן אינערלעך ארגאניזירט און באװאסנט אנטקעגן דער נאטור זי אביעקםיװ באאיאכטן און אין פלאנ־ מעסיקער אנשטרענגונג זי באנעמען און באהערשן. אזוי װיל ספעגיעל די מענשש־װיסנשאםםלעכע פארשונג, אביעקטיװ זעענ־ דיק די אינטימע נשמה־נאטור, דערקענען א־רע שעפערישע און געפערלעכע אײגנשאפטן, די אינערלעכע געזעצן און אלגעםײנע תנאים פון זײער אנטפלעקונג און אנטװיקלונג. מיר װעלן דא גאנץ קורץ און מעגלעך גענוי כאראקסעריזירן יענע אײגנ• שאםטן פון אינטימען לעבן. װאס קענעי בײ באשטימסע תנאים װערן געפערלעך. 1. ,אימבאשרייבלעכקײט׳. װײל די אינטימע איבערלעבענישן זענען לויט זײער נאסור ״אומבאשרײבלעך• און זײער שעפערישע רחבות לאזט זיך נישט באגריפלעך אין שפראכלעך ארומנערען — באשטײט דורכדעם בײ זײ די גע־ פאר ארײנציפאלן אין נעבלהאפטער כאאטישקײט. דאס אינטימע אור באװוסטזײן שסײט בײ די לעצטע גרענעצן פון דער ססי־ כיע און װען דער מענסש איז אינערלעך נישט גענוג ארגא■ ניזירט און אינטעלעקשועל װײניק אנטװיקלט, קאן ער אפט פון דער םטיכיע כאאטיש פארשלונגען װערן. דערין באשטײט דןןך הויפטזעכלעך די שאפונגם־לײדן סון קינסטלער, ײאס ראנגלס זיך מיט דער סטיכיע און װיל זי שעסעריש ארגאניזירן און םארקערפערן. און בײ שװאכער אינערלעכער ארגאניזירטקײס פאלט אויך דער קינםטלער אין קאמף מיט דער סטיכיע. אין דער גײססיקער געשיכטע האבן גאר נישט זעלטן מיסטישע און קינסטלערישע באגײכטערונג געםירט גו כאאטישע פלאנ־ טערס, פין דער ״,|ירישער אומארדענונג״ ביז צו טונקעלער כאאטישקײט איז װײניקער װי א טריט. גלײך װי םון נביאיש־ 4) װי די ספעריש־אינטיםע, אזוי איז אויך די ספעריש פרימיטי• װע אינערלעכקײט, װאס װײזט ארויס דעם זעלבן ארגאנישן צוזאמענהאנג צװישן ספעריש־פ ר י מ י ט י װ ע אויםזאם מענטשן (לײדנשאםט־םארברעכער א. ד. גל.), און פרימיס־װ־אינסטינקטיװן דורמאך בײ יעדן מענטשן אין אויסנאם־צושטאנדן און אומװיל• קירלעך־פרימיטיװע אומפולסן פון טאג־טעגלעכן לעבן אין נאר■ מאל־באװוסטזײן. פרימיטיװע און אינטימע םפערן שטײען ב־ידע מיט דעם נארםאל־באװוסטזײן אין א דינאמיש־פליםנדיקער פאר• בינדונג, װאס װערט ■געזעצמעסיק אויסגעדרוקט. נאך דעם אלעם געזאגטן באקומען מיר איצט א גאנץ בילד װעגן דעם אנטװיקלונגס־גאנג אין פארש־ידענע ערש־־נוננס־ םארמען פין דער ספערישער אינערלעכקײט, װאס װײזט ארויס רעאל איר דורכאוים־אײנהײטלעכע נאטור אױף די פארשײדע נע שטוםן אין דעם מענטשנס אנטװיקלונגס־געשיכטע — פון די םריםשע ק־נדער-יארן ביז צום ר־יפן עלטער—װי אויך אויף די םאישײדענע שטופן םון ספערישער באגאבונג — פון סםעריש־ װיברירנדיקע שטיםונגען בײם געװײנלעכסטן מענסשן. ביז צו נביאישער אדער קינסטלערישער באגײסטערונג. װאס עלםער אק רײפער דער מענסש, װאס םער ער איז םפעריש אנטװיקלס, אלץ רײפער און דיפערענצירטער װערט דאם מער אדער װײניקער זעלטן אויםטויכנדיקע ספעריש־אינ־ טימע באװוסטזײן, װאס ברענגט דעם מענטשן אן אומבאשרײבי לעכע אבער אומםיטלבאר קלארע איבעדלעבעניש פון א אינערלעך• זעענדיקן װעלט באנעמען און אן אומענדלעך טיפן לעבנס־געפיל. מ׳האט דערבײ אומיטלבארע געװיסקײט (זײער בולט איז עס אויך אין דעם אינטימען באװוסטזײן פין דער קינססלערישער באגײסטערונג) פון א אינערלעכער דערקענטעניש. װאס ,זעט׳ מער װי מ־קען פארשט־ין, מיט אנדערע װערםער, דאס אינטימע באװוססזײן יאגט אריבער אין זײן אײנדרינגנ■ דיקער קראםט דעם געװײנלעכן פארשטאנד, באהעפטנדיק זיך מיט װעלט און לעבן אין א געװײנלעך אומדערגר־יכבארער שע■ סערישער אור־אינערלעכקײט. װזןלט װיטמען דריקט עס אוים אויף זײן לירישן שטײגער: ,איך גלױב אין דיר. מײן נשמה... קום מיט מיר ארויס אויםן פרײען; מאך לויז דעם באנד סון דײן צונג... רעד נאר שטיל מיט מיר, כ׳האב ליב דאס זשומען פון ד־־ן צאדטער שטימע, אזױ זענען מיר אנומלטן געלעגן אין אײנעם א סרישן זומער־מארגן. באלד זענען.דעמאלם אויף מיר געקומען דער פרידן און די דערקענםעניד, װאס איז דערהױבן איבער אלע ערדישע קלוגה־יטן, איך האב זיך געפילט אין גאסס האנס און האב געװוסט, דאט גאשס ג־־סש איז מײן גלײכן...״ אין מײנע באשרײברנגען םון פלאטין און דעם קינסטלער מאקס. זעען מיר. דאם ב־י דיכטער אץ נביאים (אדער מיסטי־ קער), װאס זוכן און אנטװיקלען ז־־ערע ספעריש־אינסימע אי- בערלעבענישן. זענען די דאזיקע איבערלעבענישן הויך־דיםערענ צירט און ברענגען א נײעם אומיטלבאר-קלארן התגלות־באװוסט זײן, װאם זײ קןןנען מער קאנקרעט באשרײבן און מאכן פרוכט באר פאר דעם שאפונגס לעבן. אבער אויך אין יעדן מענטשן, װי באװיזן, װירקן דאך סארבארגן און אנםפלעקן זיך צײטנװ״ז קאנקרעס ד י ז ע ל ב ע םםעריש־אינטימע כחות, װאס זענען צום אונטערשיד פון די נעמלעכע אין די קינדער ־ארן דיפע־ענצירט און ספעריש־בא װוססזיניק, װערן אויך דורך נשמה־קולטור געלויםערט איך אויםגעבילדעט אין אזױ ארןם קענען זײ אויך געמאכט װערן אומ־ געהײער סרוכטבאר פאר דעם מענטשנס נשמה־לעבן. און $ט