Literarishe bleter · 1927-09-09 · 36 (9.9.1927) · p. Seite 698

36 זא ליטערארישע פלעטער 696 די לעצטע ל.אנען זײז די ערשטע (מענססלעכע װ־סנש#£ש אין װיסנעמס-ולעכע :יענססי־קולכװר ״ן ר ם >ן ז ■ נןרליי שוין באשריבענע אופנים, װאס מיר װילן אבער איצט דערמא־ נען אין א נײעם פאקסישן גוזאמענהאנג. 1) ספערישע אויסנאם- מענטשן, שטורמישע לײדנשאפט־נאטורן, נביאים, קינססלער—קע■ נען זיך זײער לאנג נישם .אויסניכסערןי, און זײער ססערישע אינערלעכקײט רײסט זיך דורך, אפט מיט װולקאנישער געװאלד׳ אױף דעם פסיכישן אויבערפלאך. די דאזיקע ספערישע מענטשן װאלטן אונז אבער געװען װילד־פרעמד און זײערע ספערישע שאפונגען װאלטן געװען אונז אומגוגענגלעך, װען זײ װאלטן נישט װעקן אונזער אײגענע אינערלעכקײט. קינסטילערישע בילדער. נביאישע שאפונגען, פאטעטישע װענ־ דונגען פון פאלקס־העלדן ברענגען דאך נישט פאר אונז מעכאניש פון דרויםן װילד־פרעמדע איבערלעבענישן, נאר פארקערט—זײ װעקן ארגאניש־נאסירלעך אונזער א ײ ג ע נ ע פארבארגענע אינטימישקײט. דאה ק׳־נסטלערישע װערק װערט אין אונז און פון אינז איבערגעלעבט, מיר שאפן עס איבער פונסנײ אין אונז דורך אונזער אעערלעכקײט, װאס װערט דורך דעם בילד בלויז געװעקט. נאך מער. נביאים און קינסטלער שפיגלען אפ אין זײערע ספערישע װערק דאס אינערלעכע װעזן פון א דור אדער א פאלק. װעלכע דערזען אפט זיך אלײן םון אינעװײניק ערשט אין די דאזיקע װערק. סיט אנדערע װערטער, די קאנ־ קרעט־אנטפלעקטע ספערישע נאסור בײ אויסנאם־מעטאדן איז דורכאוים־ארגאניש פארװאנדט מיט אונזער אײגענער ספערישער אינערלעכקײט, װאס װערט דורך זײ בלויז געװעקט, מאבילי־ זירט און שעפעריש אפגעשפיגלט. 2) אויך בײ יערן מענטשן קומען פאר ספערישע אויסנאם בושטאנדן, װי, למשל, בײ עק־ סטאטישע און טראגישע לעבנס־סאמענטן, װען ספעריש־אינסימע איבערלעבענישן רײסן זיך דורך, אויך דא זײער־אפש מיט װול קאנישער געװא״ד, גום פסיכישן אויבערפלאך. אט די זעלטענע איבערלעבענישן זענען אבער (װי למשל. די באשריבענע אינ־ טימער ליבע־דורכברוך בײ לעאנידן אין קאפ. 4) געװאלדיק־ שיקזאלהאפם און קאנען װארפן א פערזענלעכק־יט גװישן עקסטא־ טישן גליק און טראגישער פארלוירנקײט. די דאזיקע איבעלע־ בענישן װאלטן אבעד נישט געקענט האבן אזא ארגאניש־ער־ שיטערנדיקע װירקונג אין אונזער פערזענלעכקײט און מיר דאלסן זײ נישט געפילט אזו־ אור־נאענט אין אזוי אומאיבער־ װינדלעך. װען זײ װןןלטן נישס געװעזן רעאל דעם ארגאניש־ װעזנטלעכן קערן פונקס פון אונזער נשמה־נאטור. בײ באשטימטע תנאים. הײסט דאס, אנטפלעקט זיך קאנקרעס בײ יעדן מענטשן די כפערישע אינערלעכקײט. װאם װײזט ארויס איר רעאלע װעזנטלעכקײט א ן דעם גאנגן נשמה־לעבן און װאס װערס גע־ ו־עקט און אפגעשפיגלט דויך די שאפונגען פון םפערישע אוים־ נאם מענטשן. 3) אויך דער נארמאל־באװוםטזײן גופא איז מער אדער װײניקער דורכגעשסראמט פון אימװילקירלעכע האלב־סונ־ קןלע שטימונגען. פרימיטױוע אדער אינטימע, װאס באשסימען נ־שט־װײניק דאס אקסועלע געפיל־לעבן פון יעדן מענטשן. די פארשונגען האבן דאך באװיזן, דאס יעדער מענטש האס זײן אינדיװידיעלן ספערישן דראנג. װאס בילדעט גוזאמען מיט דעם , נארמאל באװוםטז״ן דעם גלײכגעװיכט פון נשםה־לעבן. אין דעם נארמאל־באװוםסזײן גוסא. הײםס דאס, װיברירט די םפערישע איגערלעכקײט פינם מענסשן. פ ר א פ• ד״ר פ. ש נ י א ו <ס*ף) אבער אין דעם אומדיסערענגירטן נשמה לעבן פונם קינד םײלן זיך זעלטן אויס ןװי אין די נאר װאס געבראכטע בא־ שרײבונגען) די ספעריש־אינטימע ערשײנונגען, װעלכע זענען מערסטנם נאך כמעס־אומגעטײלס פארפלאכטן מיט דעם נארמאל־ באװוסטזײן. אט די ארגאנישע פארפלעכטונג פון דעם נארמאל־ ראגיאנאלן און ספעדישן באװוסטזײן אין זײער אנפאנג־אנט־ וײקלונג בײם קינד האט א גרויסע ביא־פסיכאלאגישע באדײטינג.•) דאס װאקסנדיקע קינד האס (בײ דער נאטירלעכער אויפזיכט פין עלטערן און דערגיער) נאך װײניק מעגלעכקײט און באדערפע־ ניש גו פירן דעם רעאלן לעבנס־קאמף און אויך אזוי פיל איז בײם קינד נאך װײניק אנטװיקלט דער חוש פאר װירקלעכקײט אדער פאר דעם אינטערשײד נװישן טרוים און װירקלעכקײט. אין א באשטיםטן עלטער איז דעם קינדם לעבן הויפםזעכלעך אויםגעפילס פין שפיל און פאנטאזיע, װו טרוים און װירקלעכ־ קײט זענען ארגאניש גונויפגעגאסן. און טאקע נאר אין די קינדער־יארן איז דעם מענטשן געגעבן נו פילן אוממיטלבאר ממשותדיקע װירקלעכקײט פון טרוים און טרוימערישן גויבער פון װירקלעכקײט. די שפיל־פאנטאזיע פארװירקלעכט זיך אין דעם קינדס אומיטלבאר־רעאלע נשמה איבערלעבענישן און די םינדםטע װירקלעכקײט װערט פארװעבט און אינערלעך דער־ לויכטן פון דער שפיל־פאנטאזיע. ײאס עלטער אבער ס װערט דער װאקסנדיקער מע טש. אלץ מער רײפן אין אים פעיקײט און דראנג גום רעאלן לעבגם קאמף, און אלץ מער װערט די־ פערענגירט דער חוש פאר טרוים א־ן יײרק*עכקײט. ס׳אנסװיקלט זיך, מיט אנדערע װערטער, אלץ מער דאס נארמאל־באװוסטז־ין. װאס דענקס ראניאנעל־אורזאכלעך אין האנדלט גװעקסעסיק און װאם קאן אזוי ארום גופאםן דעם מענסשן ני אט דעם רעאלן לעבנם־קאמף. אט דער פראגעס אנטװיקלט זיך אבער אױי פאמעלעך, אזוי בהדרגהדיק, דאס אפילו נאך אין די רײפערע יוגנט־יארן. װען מיר דערקענען שוין. דוכט זיך. מער אדער װײניקער דעם חיליק גװישן אײזערנער װירקלעכקײט און פאנ־ טאזיע־חלומות, האבן נאך אבער אונזערע טרוימען און ברען־ לײדנשאפטן ספעריש־אויפרײננדיקע קראפט און בילדן (מער אדער װײניקער בולט) דעם ױגנטלעכן פעריאד פון ״שטורעם און דראנג*. ערשט מיט די ײ־יטערע יארן הויבן מיר זיך אן פריער אדער שפעטער (געװענדט פײ כאראקסער און ערניונג) פאמעלעך אויסנוניכטערן. דעד נארמאל־באװוסטזײן באהערשט אלץ םער דאס נשמה־לעבן אין פארשטופט אונזערע ספערישע שטרעבונגען אין אלץ־װײטערע נשמ־. ט־פעײשן, אדער אין אלץ־ פארבארגענערע ״אינערלעכקײט״, אין בײם שטענדיק׳ הערשנ־ דיקן נארמאל־באװוםםזײן איז מען אפילו אין רער פסיכאלאגיע אזוי גענײגט נו פארזען אדער נישט פיל גו ״זען• די םפע־ רישע אינערלעכקײט. ײאס שימערט בײם דערװאקסענעם מענטשן ערגעץ־װײט אין די נשמה-טיפענישן און ױאס מ׳באנײכנט דער־ פאר אזוי אומנאשטימט מיט די נעבלהאפטע װערסער ״ראמאנטיש״, ״סיסטיש׳ א. א. װ. די ספערישע אינערלעכק־יט אנספלעקט זיך אבער אײך בײ דערװאקסענע מענטשן לחלוטין קאנקרעס, אויף פארשײדענע •) א1יס8ירלעך *ק מײן ניך: *ססיכןלןניע סון אינסימען קינדער׳לענן״ (1 יין!11 סײל).