Literarishe bleter · 1927-09-09 · 36 (9.9.1927) · p. Seite 697

697 ליסזרורישז נלעםער 36 זא מורא׳דיקער םירשם םעדלניעקי שםארק געישובס מיטן קײזער, םכח דעם, װןןס ם־זןןל םיט אים םאן. אױב פ׳האם אים געשאנעװעט, האט ער עס $ן םםק עו םארדאנקן זײן רום, םונקט װי טןןלםטןןי מיט א הונדערט יןןר שםעטעח זײן ארעסט װןןלם אנמאכן א כו-גרויסן טומל. ער הןןס עס דעד עיקר גו םארדאנקן דער טרײער םרײנטשאםם םון ערכהערבאג רודןןלף, דעם זון םון םארשטןןרבענעם קײזער לעןןפןןלד 111, און א ברודערזון םון מאריע־אנטואנעט. ער איז געװען א גוטער םוזיקער, זײער באגאבט, געהאס םאר א לע־ רער בעטהןןװענען און האט םארשטאנען אםבושאבן דעם דא־ זיקן בבוד, װןןם בעטהאװען פלעגט נישט יעדן אנסון. (ער הןןס קײנמןןל נישס געװןןלם ןןנערקענען םאר זײנע שילער אויסער די בװײ — ריעם און דעם ערבהערגאג). רודאלף איז געװען גענוג םארנונםםיק אױםבושטײן, נישט פראטעםטירענדיק, פון די שארםע םײלן םון דעם דאזיקן קנאפ־באקװעםען לערער; ער האס געסאכט א קולט םון בעטהןןװענעןז ער פלעגט זיך ארױםװײזן אײםערזיכסיק בו זײנע אלע מוזיקאלישע װידסונגען. אויסער אים. און באמת, האט ער קײנעם נישס געװידמעס אזוי םיל װערק, — און די גרעססע, — ןןנהויבנדיק מיס דער סאנאטע 1ו1ס׳י\6י1ס^1 •■0, און דעם הערלעכן טריא 97 .קס, און ענדיקנדיק מ*ט 1חסס1ס* <גגו1\ אין 0, געשריבן לכבוד דעם באשסימען סון ערגהערבןןג אלם ערגבישאף םון אלםיםץ. אזא םרײנט איז געװען ביכולת אפגוהיםן דעם אומםארזיכסיקן מוזיקער. זײן רעפוטאביע םון עקסבענסרישקײם — אויב נישט זןןגן משוגעת-האט געסון םאר אים דאם איבעריקע. ס׳איז אנגענומען געװןןרן גו באטראכטן זײנע שםועסן אלס משונהדיקע פלאפ• לערײען. און ביז זײן לעבטן טןןג, זןןגט זיך בעטהאװען םארט נישט ןןפ פון דאס זײניקע. אין יאר םון זײן טױט. אין 1827, — דעיבײלט דער דאקסער מיללער, — .םלעגט ער זיך שטענד ק אויםדריקן מים דער זעלבער םרײהײס װעגן דער רעגירונג, װעגן דער פיןליגײ, װעגן דער אריםסאקראטיע, אפילו םאר לײטן. די פאליגײ האס געװוםט דערפון, נןןר זי האט געדולדעט זײן סאטירע אלס אומשעדלעכע טרוימערײען.* אזוי ארום, האט מען אויםגענומען די דאזיקע .אוםבויג■ זאמע נאטור*, װי געטע הזןט אים אנגערוסן, מער מיס םאר־ װונדערונג, װי םיט סימפאטיע. בעטהאװען איז געװען א שסאר־ קער ןןנהענגער םון פרײהײט. דןןס איז געװען זײן ערשסע ליבע, דןןם איז אויך םארבליבן זײן לעגטע. ער איז געבליגן, ביזן סוף, םרײ דעם לעבנםכלל, װאס ער האט אויםגעשריבן, אלם ױנגערםאן. זײנעם א חבר אין אלבום (1797): ,תסנ1ס!1 •ס811 זסנ!(! 11סו1!ס1ז״ תזפ ז*80£ ו1סט8 ,סומ )וסו! ו1מ/^\ ''.תסמ^נזס^זסזז■ זו1ס!ת סחסזו!"!" ןןם די ןןפבײכנונגען, װעלכע כ׳הןןב געמאכט םאר מײנע מיטבירגער םון נעװערס, בארירן נןןר אײניקע שטריכן םון בעטהןןװענס גאונישקײט. נזןר דאס זענען די אםװײניקסטן־ באקאנטע. ם׳איז נישס אזוי לײכט בו געםינען א גרויסן קינםט• לער, װעלכער זןןל באזיבן א םר־יען כאראקטער. װעלכער זןןל בלײבן ביזן סוף םון זײן לעבן. טרןןץ זײן רום און ערםןןלג. דער דרײסטער םארטײדיקער םון די רעכס םון דער מענטש• הײס קעגן די פריװילעגירסע, םון װעלכע ער האט לײכס געקענט נהנה־זײן... ער הוןט קײנמןןל נישט אויפגעהערט בו באבײכנען אלס זײן םליכט בו באדינען, װי ער הןןט געזןןגט בײ םארשײדענע םאלן, .די ןןרעמע לײדנדע מענסשהײס*, .די קינםסיקע םענסשהײט*. ווויסןריזירסנ *ינזרזזײנג: דוד מאמינםקי דןןס געפערלעכסטע, לויט זײ איז דער אוניװערםאלער אונ־ םערגאנג םון דער גײםסיקער קולטור. .םיר דוכט, אז מיר, אײרןןפעער. האלסן אין אײן גײן בארג ארןןפ, בעת אםעריקע הױבט זיך ןןן קולטורעל בו דער־ הויגן. איבערהויפם זעם זײ אויס גאנץ סונקל די בוקונפט םון די גערםאנישע לענדער. אויב ןןט די עסטרײכישע און דײט■ שישע אינטעליגענטן םארלאנגען אלע די סארײניגונג און די אײנהײם םון די גערמאנישע שטאטן, זעען זײ ןןבער נישט קײן שום מעגלעכקײט דערבו, זײענדיק אונטערן דרוק םון דעם הײליקן בונד, װעלכער װענדט ןןן אלץ, בכדי בו האלטן די םעלקער זןפגעזונדערט. ס־איז דזן נזןר אײן מעגלעכער סאל םארן ערפןןלג, זןבער םאר װעלכן פרײח ,אויב םיר װערן װען עם איז אײנגעשלונגען דורך רוסלאנד, דאן קען עס (די דײם• שישע אײנהײט) געשען*. אין דער סראגע, ןןבער, הערשט נישם בװישן זײ קײן הםכם. אויב אײנער לױבט די גוט־הארביקע נשמה םון קייזער אלעקסאנדער, זןןגן אנדערע. בכדי זיך טרײםטן קעגן דער םןן־ ראלישער קנעכסשאםט אין עםטרײך: —,ם־איז נןןך אלץ בעםער, װי אין רוסלאנד!* נןןך פיל אנדערע פאליםישע טעמעס זענען באהאנדלס געװארן אק די שםועסן בװישן בעסהאװענען און זײנע פרײנט. די װיכטיקע געשעענישן אין אײרןןפע ידי מלחםה םון שפא־ גיען, דער װידערשטאנד קעגן די פארהאסטע בורבןןנען אין םראנקרײך), געפינען זײער ןןפקלאנג אין בעטהאװענם שסוב. םארגלײכם אט דעם אינטערעם םאר פאליסיק םיט דער גלײכ־ גילטיקײט, םיט װעלכער געטהע האט אויםגענומען די רעװא• לוביע םון 1830! ס־איז נישט געװען קײן םתם טשעקאװע נא• טור, װעלכע באפרידיקס זיך בא הײנטיקן טאג, אן קײן שום גע• םאר, מיט לײענען א בײטונג. אין דער פאליטישער נײגערי• קײס און אין דעם םרײען אורםײלן סון יענער בײט, אין יע• נעם ארט, איז געװען העראישעס. דאם שיעור םארפײניקטע װין םון םירשט סעדלניבקי (פןןליבײ־באאמטער) איז נישם קײן םך אפגעשטאנען םון נעא־ פאל םון באראן סקארפיא. און דער קײזער סראנץ דער ערשטער, װעלכער הןןס דך םארשסעלט םאר א ,גוסן טאטן*, פלענם נישם הןןבן קײן געשםאקערן םארגעניגן, װי בו לײענען בײ זײן קאםין די ראפארטן פון דער פאליבײ און בוגעבן עפעם בו די שױן־באשסימסע שסראםן. די רעפובליקאנער םלעגן לײכס קריגן א געלעגער אין די תםיסות פון .גוטן* קײזער, אלזןן, בעטהאװען איז געװען, פון 1908 יןןר זןן, פארבײכנט אין הױף אלס רעפובליקאנער (באראן םון טרעמןןנם). די פןןליבײ הןןט װעגן אים דערלאנגט א סך מןןל געהײמע ראפארםן, בסרט בום װינער קאנגרעם, אין די יארן 1819 - 1820. ער האט געהאט געזאגט. .אז נאך אלעמען איז קריםסוס געװען נישט מער װי א געקרײבםער ײד*. פארן ערשסן בעסטן באזוכער םלעגס ער אױםדערבײלן אלץ, װןןס ער האט געטראכס, נישס געשסערט זיך אין װערטער. דער ענגלענדער ציפריאני פןןטטער, װעלכער הןןס אים געזען אין 1817. דערבײלט. אז ער סלעגט אנרוםן די עםטרײכישע רעגירונג מיט די ערגסטע נעםען. אין די גע• שפרעך־העםםן פון 1827 דערבײלם טשערני, אז בעטהאװענס א קןןלעגע, דער גלח געלינעק, מםרט אים עםנטלעךן ער זאגט, אפ בעטהןןװען רעדט אױםן קײזער. אויםן ערבהערבאג, אױף די מיניםסארן, אז דןןם װעם זײן א בװײטער זאנד (קאסבעביס םערדער), און אז דער סוף זײנער װעט זײן אויף דער תליה*. אויב ער הןןס זיך אױסגעדרײט םון תםיסה. איז טאקע סאראן װןןס בו װונדערן. מ־װײס, אז אץ 1820 יןןר מןט דך דעד