Literarishe bleter · 1927-09-09 · 36 (9.9.1927) · p. Seite 696

36זא ^יײחריזן נלעוןר 696 בעטהאװען ~ דאס היבד פין דער רעװאלוציע אמען ראלאן די אידעען זײנען נעלם געװארן, זינט מ־הזןס אײנגענומען ■א. ריז..." דאס איז דאם געװארפענע װארטו די דןןזיקע םרײע עםסרײכער באעײכענען די קײזערלעכע און קעניגלעכע ארמעען אלס א פאקטאר צו דער התחלה פון אײראפעס אונסערגאנג און םון פראנקרײכס מפלה. זײ באדױערן דעם זעלבן נאיןןלע■ אן, װעלכן זײ האבן ערשט נישט לאנג פארהאסט: ,װאס פארא קלןן• געדיקער צושטאנדו עם איז א סך בעסער געװען פארן 1813 יאר. די אריםטאקראטן האבן פונדאסנײ געםונען א שםיבע אין עסטדײך, און דער רעפובליקאנישער גײסט איז נישס מער װי א קויל אונסערן אש... װען נאפאלעאן קוסט איגט בוריק, װאלט ער געקראגן א בעסערן קבלת׳פנים אין אײראפע. ער האט באגריפן דעם גײסט םון דער בײט, און ער הןןם געװוסס, װי מ־דארף האלםן די לײצעס. אונזערע אײניקלעך װעלן בעםער פארשסײן. װי אים אפגעבן בבוד. אלם דײטש בין איך אים געװען דער גרעסטער שונא, נאר דאם, װןןס ס־איז םארלאסן םון דאמאלסט־אן, האט מיך װידער מיט אים שלום געםאכט. בײ הײנטיקן טאג איז אלץ םארשװונדן: זיכערקײט פון הבטחות, טרײהײם, געשװוירענע נאמנות. זײנם א װןןרט איז געװען א סך ט־יערער. ער האט געהאט דאס געםיל םאר קונסט און פאר װיסנשאפט־ ער האט פײנט געהאס די םינסטערניש... אמת, ער האט באדארפט מער אכםן די דײטשן און שיצן זײ״ ערע רעכט. די לעצטע צײט אבער איז ער געװען ארוםגע• רינגלט מיט פאררעטער, און זײן גאונישקײט האט אים םאר• לאזן... די זין םון דער רעװןןלוציע, דער גײםם םון דער צײס, האבן געפאדערט אזא אײזערנעם מענםשן. ער הןןס םאיניכסעט דאס פעאדאלע םיסטעם, און איז געװען דער באשיצער סון רעכט און פון געזעצן.' בעטהןןװן גײט םונדעםטװעגן נישט אזױ װײט װי זײנע סרײנט, אין זײער נײעם נאפןןלעאן-קולס. זײ ױןןיםן װעלן עד זןןל אנשרײבן א הימן לכבוד נאפאלעןןנען. און עם איז קײן םםק נישם, אז בעטהאװן זןןגם זיך אפ. װןןרום דער ענטםער פון די פרײנט דריקט אוים זײער באדױערונג: ״ס־איז אן עװלה פאר נאפאלעאנען! ער איז געװען א װױלער ױנג! ער הןןס געװןןלט ארױסרײםן דעם קאנטינענט בײ די ענגלענדער, בכדי זײ פארניכטן.' און אן אנדערער: — .ער אין געװען א םעצענאט םאר קונםט און װיסנשאסס׳. נאר די הןןםענונגען אויף דער צוקונפט זענען אויף דער רעפובליק. די פרײנט זעען זי פאר אין גאנץ אײראפע: — ,אין סוםציק יןןר ארום װעלן זיך בילדן לויסער רעפובליקן*. דאם פארלאמענטארישע סיםטעם הןןט נןןך סאר זײ געהאס אוםבא• םלעקטע מעלות: ,םיט די דעפוטאסן איז נישם קײן געלעכטער, זײ זענען דןןס גײסטיקע קראסט פון פןןלק״. נאר אויב די ןןנקוםענדיקע רעװןןלוציע שרעקט זײ נישם ןןפ, באוםרויקט זײ דער גײםס פון בלינדער אכזריות, דער אומקולסורעלער און ברוסאלער עגןןיזם סון די נײע רע• װןןלוציאנערן. דער מןרד םון קןןטצעבי אין 1820, זעם זײ אוים, װי אן אבסורדלעכער סארברעכן, װעלכער דעקס אױף, צום בא• דזיערן, דןןס םעלן סון פןןליסישן זין ביי די גײע דודות. אק י םארטראג םיז ר 11 די זעלבע םארשטענדניש, נאך א העסטיקערע, קעגן דעם קלעריקאלן אבסקוראנטיזם, קעגן דער פארפלײצונג סון עסטרײך דורך די רעליגיעזע סעקטעס, װעלכע זענען געהײמע אגענטן םון דעם דעספאטיזם, און פארפזןלגן דעם פרײען געדאנק: .די אבםקוראנטן האבן זיך גענומען די אויבערהאנט אויף א שרעקלעכן אופן׳ (ז. 274< די פאליצײ, לויט זײערע באפעלן, באגײט זיך אכזריותדיק אין די בוכהאנדלונגען אםילו מיט די װערק, װעלכע זענען פון לאנג ערלויבט. גרויסע פאעטן. װי גריל פארזער, קריגן פון דער פאליצײ םארװורםן פאר גאנץ אוסשולדיקע שריפטן. אנדערע, װי געררעס, באדארפן אנטלויפן קײן אויסלאנד. די מיםטישע משונהדיקײטן גײען גיט אן בײ א הילפלןןזן סאלק, װעלכער קען שוין זיך אנדערש נישט העלסן. גאר דעד קרוג גײס אזױ לאנג צום װאסער... היט זיך םארן ברןןך!... .אויך די רעליגיע איז ארײנגענוםען אין קאן״. בעסהאװענס קרײז רעםפעקסירט נישט די רעליגיע. ער באטראכט די מאנאכן װי היפאקריטן און איז חושד די נײע בעלי־תשובהם, אז זײ טוען עס לשם אײגענעם אינטערעס. מ־מאכט חוזק םון די נסיםז און אויף געװיסע רעליקװיעס דער• צײלס מען אומגעהויערע זאכן, װעלכע דערװײזן, אז עס איז גןןר נישט גרױם דער מהלך פון ראבלעס לוארע ביז בעםהא הןןװענם רײן. אפילו דער רבונױשל-עולם גײט נישט ארוים אן א פגם פון דעם ענין: עמיצער גיט צו. אין פראנצויזיש, פאל• גענדן חוצפהדיקן זאץ: .גאט איז נישט םער, װי א מאריאנעטין, װעלכע איז קײנמאל נישט געקומען אױף דער ערד׳. מ־שפאםס אוים די געםערלעכע ארבעט, מיט װעלכער עס םארנעםען זיך די םארקנעכסער פון דעם געדאנק: .אויםן קןןנ• גרעם, דערצײלט בלעכלינגער, ארבעט מען איצט אוים א גע• זעץ, װעלכער פארזןןגט די פויגלען אױף װאם פאר א הויך זײ דארםן םליען. און די האזן מיט װאס פאר א שנעליקײס זײ דארפן לו־םן׳. מ־באנוגענט זיך אבער נישט מיט פרוכטלאזע שפאסן. זײ זעען סיף. זײ זעען װײט. די קלײנבירגער סון װין הןןבן דערקענט דאן, אין יןןר 1820, דעם נײעם קעניג םון אײראפע און םון דער װעלט: דןןס געלטז אין צוזאמענהאנג םיטן אראפקוםען אין װין, אין נאװעמ• בער 1819. םון באנקיר ראטשילד פון פראנקםירט, און מיט זײן אפגעבן דעם ערשסן װיזיט דעם פרינץ מעטערניק, האבן בעט• הןןװען מיט זײנע סרײנט געשריבן, בעת ז״ערע שמועםן, פאל• גענדע אינסערעםאנטע װערטער: ,ןןט די גרױסע באנקירן האבן אלע מיניסטארן פון אײ• רןןפע אין האנטז זײ קענען די רעגירונגען ארײנסירן אין א סארלעגנהײט אזוי אסס, װי זײ געםעלט. ןןן זײ קען מען הײנס קײן שום פןןליטישן ענין נישס באשליםן... מ־הןןט שוין געזען, װי זײ הןןבן זיך פארשטענדיקט אין עקס־לא־שאפעל און פאר• כאסט דאס געלט סון םארשידענע קײזערלעכע הויסן... די אײ• רןןסעישע פאליטיק איז אװעק אױף אזא דרך, אז ןןן געלט און ןןן באנקירן איז אוםםעגלעך געװןןרן עסעס צו םאכן... *לע <די רעגירונגען) צוזאמען הןןבן קײן שום אידעע גישט.