Literarishe bleter · 1927-09-02 · 35 (2.9.1927) · p. Seite 690

35 זא ליסיװויוו נלןוזיו 650 ל-ידיא פאטאצקאס גאסטראיד־ו אין װארשע הויפט־רזןלע. גײ אונז פוז זי זײן א גאסס־שאילערין. איז זי לכתחילה ארוםנעםןןרן איבער פארשײדענע לענדער, איבער שםעס און שטעטלזנך, און םים א שנעל־צוגויפנעקלאפסער סרו#ע אוי■• געסירט א י ר ע פיעסן, װו זי איז אויך רעזשיסערין, סאן-געגערין און ארויסהעלסערין בײ די װײניק־דערפארענערע, נאך נישס־צו- נויפגעשפילםע אקטיארן. צוריק מיט א ביזײ חדשים הןןב איך זי געזען (םים פ. בא• ראטאװן) אין װילנע פים א צװײס׳ראנגיקער סרופע, איצס — שוין םיט "א נײער, אויך װײט-װײט נישם קײן ערשםקלאםיקער טרופע, אין װארשע. א פיעסע װערט געשטעלט פיט עטלעכע פראבן, ןןן א ספעציעל רעזשיסערישן אויג, בײ געװײנלעכע םראפארעט• דעקןןראצעם, בײ דער .אוװערטױרע׳ סונם .סיםםאנישן* קאםינסקי-ארקעסטער, באדארף םען זײן באמת א גרויםע קינסטלערין פ׳זאל סון״אט דער אלגעמײנער ארעפקײט, דערשלאגנקײס ארויס• שײנען און באגײםטערן. און לידיא פאסאצקא האט ״אין דער פער• שפילערישער װי דראמאםישער פיעסע גלײך םון דער ערשםער םינוט־אן צוגעצויגן דאס אויג און אויער (און אויך דאם הארץ) פון די״צושויער. געשולטקײט און אינסויציע, געבוירענע ארטיםטי• שע עשירות און סצענישע רוטין םלעכטן זיך צוזאמען און שאםן אגראציעזע, אינסערעסאנטע און םארבנרײכע פרויען־געשסאלט, װאם װיל פארםירן און װערט אלײן פארפירט, װאם קדושה א-ן זינד שפילן און קעפפן אין איר, אגעשסאלט מיט שװאכקײםן און םיט רײץ און םיט טעמפעראמענט און םיט אן אומנעהויערער מידקײס און צערײצטקײם, װעלכע מ׳באגלײט אץ אלע אירע זיגזאג־װעגן. אט אזא איז לידיא פאטאצקא אין איר גלענצנדער ר$לע םון מארגאדיטא קאװאליגי. דער איבעריקער עולם מיטשפילערז גאגץ װויל איז נאםאליא ליפמאן (די קאמערדינערין), ניש• קשה (טאקע נישט מער װי גישקשהו) ם. ליסמאן, ש. װײנטרויב (בײדע טרוקן, קאלט געםירט די ראלע, אבער נישט מיטגעשסילט!), ח. סאנדלער, הדםה האליטש (באװײזט זיך גאנץ פײן, נןןר װערט גיך פארשװונדן, פרוװט נישט רויק זיך ארויסװײזןי.), ה. גאסליב. די איבעריקע — שװאך. דער ערשטער אויפטריט פון לידיא פאטןןצקא איז םחײב און װעקט אינטערעס, נײגיר צו זען זי אין נאך סיעםן. סרײטיק — דער אויפטריס םון לידיא פאפאצקא אין י. ד. בערקאװיסשס סיעםע ״פון יענער זײט ים״. װארשע טאר לידיא פאטאצקא נישט ארויסלאזן. לידיא פאטאצקא באדאדף בלײבן אין װארשע אץ א גוטער״ ערנםסער דראמאטישער טרופע. און דןןס איז אינגאנצן געװענדס, װי דער ײדישער טעאטער־עולם װעט אויםנעםען אירע גאססשפילן. נ• מײזיל רןסאן—•*עםב אין 3 ן;סן םיס א •רןיןב און עיי־■ ^ןג •ין שאלראן רעזשי—לידי• •ןסןצקא, אין קןםינסקי״יע•' טער, װןרסע. לידיא פאטאצקאס קוםען צו דער ײרישער בינע דארף ם ן אלע םרײנט פין דער ײריישער קולטיר באיונדערם באגריסט װערן. אונזער בינע, נישט צום םארזינדיקן, םארמןןגט א רײ גלענצנדיקע ײדי• שע פעגעד־אקטיארן. און גישש נאר אין אפעריקע, אויך אין אײרא׳ פע און אין פוילן האנ, מיר ערשטקלאטיקע ײדישע אקסיארן, װאס װאלטן בײ נעהעריקע באדיננונגען און בײ מעגלעכער צוזא• מענארבעט געקענש שאפן דע בעסשן ײדישן דראםאשישן סעאשער. גאר אנרערש א־ן ערגער האלש עס בײאונז מיס ארטיםש־נס-פרױ• ען דא זענען פיד, איבערהױפש אין פ־ילן, גאר־גא־ הינטערששע• ליק, און װער װײסט, צי האט נישט א גרויסן חלק אין דעם שפלן מצב םון אונזנר ײרישן טעאשער אין פ־ילן דאם, װןןס אונז פעלן ערשטקלאםיקע ײרישע אדסיסשינם. אונזערע מאדערנע פרוי א־ו צוליב פיל טעמים ששארק געקלאמערט אין די אםיםיליאסארישע טראדיציעס, און נאר געצײלטע האבן באװיזן גובר צו זײן אם די טראדיציע. אונזער פרוי װערם דערצויגן אויף פרעמדע קולסורן, אסימילירט זיך שנעלער אין פרעמדן (םעג זײן גאר אויסערן, אויסנװײניקסטן) לעבנס־שטײגער, און זי האט עד־הױם אין איר גרעםטן רוב א גלײכנילטיקערע באצױנג צו ׳אונזער ײדישער קול• טור־ארבעט און םשילא—איז דער צופלום םון םרויען קינסטלערינס װײניקער. םיר האבן אויף דער ײדישער בינע םאםעס, םומעס, באבעם, אנער אונז פעלט לחלוטין די יונגע שפילערין, די פ־ינפולע״ גרא■ ציעזע קיגסשלערין, די אויםפירערין םון דאפינירטע, שפילעװדיקע מאדערנע ראלן. מען האט געפרװוט מאכן אשפרונג פון כאסיע די יתומה צו העדא גאבלער, פון חנטשע אין אמעריקע צו קא• םעליען׳דאםע, אבער נאר גאר געצײלסע זענען גישט געשטרויכלט געװארן אין אט דער האסטיקער איבערװאנדלונג. דער מאנגל אין םאדערנע פי־ויעףארטיסטינס האש פארשטעלט דעם װעג םאר צענדלי• קער אין צענדליקער קלאסישע פיעסן אויף דער ײדישער בינע. אץ בײם אויםװאל םון רעפערטואר איז שטענדיק געשטאנען די קללה־פראנע: ״און װער װעש אויסםירן די פרויען־ראלע?" לידיא פאסאצקאס קוםען צו דער ײדישער בינע (װער װײםט דורך װעלכע נסים־װעגן׳) איז דעריבער א גרויסער געװינם. אבער (װי אן אבער איז א צרהו) װאם קומט ארויס, אז מיר האבן דןז נישט קײן פאסיקע באדינגונגען', אז אירע סצענישע מעגלעכקײטן אין פעיקײטן זאלן װי ס׳דארף צו זײן קןןנען אויסגענוצט װערן םאר אונזער ארעםען דערװײל סצענישן שאפן? לידיא פאטאצקא איז געקוםען צו אונז פון דער רײכער רו• םישער בינע, װו אנסאםבל, צוזאםענשפיל, רעזשיםער שפילט די י װיקט אין ■ר*ודינץ;םיט איד■ קאםינסקא און זיגםונט שורק*וד ער*ש> ׳•׳ די ױננן או־ש־סשין ס־הלע לאנדא, ־אס האס גפסשרפלזרס אין װארשן