Literarishe bleter · 1927-09-02 · 35 (2.9.1927) · p. Seite 688

35 .זא ליטערארישע בלעטער 688 ם׳איז םון ײדיש. אפילו אין ״נאש פשע■ גלאנד״ װערן אפטראל בײ איבערזזגוננען פזן ײדיש נישט אנגעװיזן זײער ײדישער םקור. ס ס׳איז איצס דערשינען אנײ בוך פון מאקסים גןןרקי—,דאם לעבן פון קלים םאםגין*. ס אין זאלצבורג איז פארגעקופען א אינ״ טערנאציאנאלער קאננרעס'סון םעאסער און פוזיק׳קריסיקער, ס׳זענען געחען םארשטײער ם-ן א רײ לענדער: פון ד״טשלאנד, 'ענגלאנד, פראנקרײך, איטאליען, שפאניען, פארסוגאל, רומעניע, גריכנלאנד, נארװעגיען,* שװײץ, אונגארן, סשעכאסלאװאקאי אין םאראײניקסע שסאסן. ס אין מאקם רײנהארדנס טעאטערן אק בערלין װערן איעט אויםגעפירט בערנארד עאים קאכעדיעס: .צינין״ (אין קאםעדיע■ כעאםער), מדער ארצט אין שײדע װעג״ (אין דײטשן כעאטער). אין סעאטער, ״קא■ מעד״שפילע״ הערט אױםגעפירט צום ערשסן מאל םויל געראלדנס םרײלעכע קאםעדיע .איר סאן*. אין דעם בערלינער סעאטער .די טריבעע׳ װערט צום הונדערטסטן םןןל געשפילט פראנץ מאלנאיס אנעקדאט אין 3 אקמן .שפ־ל אין שלאס״. ס אין םיל דײכשע שטעט װערט איצט אויםגעפירט דער גראנדיעזער םילם .מע• טראבאלים*, רעזשי םריץ לאנגע, די אי• דעע און פאנוסקריפט פון כעא סאן הארבוי. צוליב אס דעם פילם זענען געםאכט גע■ װארן אין לויף פון עסלעכע יאר גיויסע געבײדעס, ספעציעלע פאעינע־.*די ,אוםא׳ געזעלשאפש האס ארײנגעלײגס אינם סילם העכער 7 כילייאן דײטשע םארק, קנאפע 2 םיליאן דאלאר. דער פילם םארראגט ריזיקע בילדער, װאסיניאכן אויסן צושויער אערשיטערנדיקן אײנדרוק. די אלגעפײנע אידעע אבער סונם סילם, זײן םוזשעט הינקט ששארק־שטארק אונטער. אין דער הויפט־רא• לע — .מאריע״ סרעס ארויס צום ערשסן םאל גאר אױננע, זײער באגאבטע אר• טיסטן בריגיטע העלם. — דער ראמאן גוסא .מעכראפאלים״ סון טעא פאן הארבוי איז דערשינען אין דײטשלאנד, זײער רײך אי• ליסדרירט. ס אין דער ליטװישער רענירונגס-צײ• טוננ ,ליעטוװא״ םון י*2—26-טן ױלי ה י. אח אין דער ליטערארישער בײלאגע אפ• געדרוקט שלום־עליכפם ,דאס םעסערל״ איבערגעזעצט דורך דעם םכודענט־סילאלאג כילעמכין. ביזאהער זענען אויף ליטװיש איבערגעזעצט אינגאנצן עטלעכע ײדישע דערצײלונגען. ס ס׳װערט איצם געפײערט דער 60־יא■ ריקער געבורטם-טאנ םון דעם באקאנסן עננליכן שריסטשטעלער גאלסװאוטי. דעם ײדישן לעזער איז ער באקאנט םון ארײ איבערזעצונגען םון זײנע װערק אין ײדיש. װעלט־ברא ס אין ראטן־רוסלאנד װערט פיל גערעדט און געשר בן םכח דער געשלעכס־הפקרות, כוליגאנישקײט און װעגן דער ,נעפאלענער שטימונג׳, װאס העושט איצם בײ דער ױגנט. אין ארײ נײע װערק װערן אט די פראב• לעמעז באהאנדלט און געשילדערם דא ניישט לאנג זענען דערשינען אין מאסקװעי צװײ זאמלביכער, װאס גיבן איבער די מײנונגען פון שרײבער, פובליציםטן, פעדאזאגי, סדו• דענטן װענן אט די אנגעװײטיקסע סראגע. אײן בוך הײסס ,װעלכע איז אונ־ער ױגנד?', דער צװײטער זאפלבוך — .די געפאלענע שטיםונג בײ דער ױננט׳, און אין א־נטער• קעפל ,יעסענינטשינע״. ס גאנריעל ד׳אנונציא האט פארענדיקט א ראמאן .נאקעכקײס״. *דער סױזשעט איז — אס די גײסטיקע נאקעדקײט, צו װעלכער דער םענכש ק מט דורך דער לעבנכ• דערפארוננ. אינם העלד פו־ם ראמאן האט ער געשילדערט זיך אלײן און *מיט זײן אײגענעם נאפ־־ן. מ׳רוםש אים גאבריעל ד׳אנונציא. גלײכצײטיק האלט ד׳אנונציא בײם סארענדיקן א ראמאן .דיר דריטער ארם״. ד׳אנינציא האלט, אז אויסער לעבן אין מויט עקזיסטירט םארן פענטשן נאך א .דריטער ארט״. דער ראמאן דעיצײלט סאקע װעגן אט דעם ארט. ס ם׳איז איצט אפגעדרוקס געװארן אין א םדאזצױזישן ראמאן א נײע םיראקטיקע פיעסע פון ם. מערסעלינק ,םאריא װיק• סאריא״ פון דער תקופה פון דער םראנצוי■ זישער רעװאלוציע. די העלדין פון דער פיעסע איז די גרעפין װולירועס, װאםהאט געראסעװעט איר פאן סונם טויט דורך איד פארטײדיקונג אין רעװאלוציאנערן סריבו• נאל. אש דער עפיזאד איז דערצײלט דורך דער גרעםין אין אירע םעמוארן מעטער• לינק םאלגט נאך נאך דער דעיצײלונג. אינם פערטן אקט — א־יפן געריכט, װערס בקיצור געבראכט דער גרעפינס רעדע. לויטן װילן פון אירע ױרשים, האט דעד מחבד איבערגעמאכט דדפ נאמען פון דער גרעםין, ער האט זי אנגערופן גרעפין נואיאל. ס'אין רוסלאנד הײבט או צו דערשײ• נען אין רוםישן א װערסערביך פין רעװא• ליציאנערע סוער. די ענציקלאפעדיע איז אויסגערעכנט אױף דרײ בענדער, ם׳װעלן גענעבן װערן ביאגראסישע ידיעות פון די רוסישע רעװאלוציאנערן, אנגעהויבן פון 18-טן י*ה ביז סוף 1917. דדר ערשטער באנד—ביז סוף פין די 50*שער יארן—איז שוין דערשינען. ס אין דער טעגלעכער .דאוציגער פאלקסששימע״ (דײסש) דרוקש זיך אין הסשכים שלום-אשס .מאטקע דער דיב״ (םאשקע גנב), ם׳איז נאר נישט אנגעװיזן, אז ס׳איז אן איבערזעצונג פון ײדיש. ײדיש, װײזש אוים, אױ נאך א שלעכשע םארקע... די ײדישע שרײבער װאלטן אין אזא סאל באדארפט סארלאנגען, ם׳זןןל ןנװײץ, אז ס דער באקאנטער פראנצויזישער שריפטשטעלער פויל םאראן הןןט איצט ארויםגעלאזט אביך .רײזעס״,— עס איז א פין טראקטאט װעגן די צילן, םהות פון דער רײוע, װעגן דעם, װי ם-דארף רײזן, אין גלײכצײטיק—מכח רײזנדער. גענוג איז ארײנלײגן אין סאש אט דאס קלײן שטיקל קארסןןן—דעם באן־בילעס, און גלײך װערט געענדערט דער גאנצער כאראקטער אין שטײגער פון די געװוינהײטן: דער פוילער פעסער כאפס זיך אויף באגינען, דער אנע־ םישער, אפנעלאזענער מענכש באקומט א װעלםישן אפעטיס, דער קמצן הויבט אן צו שלײדערן מיט געלט. דער נײגיר, װןס פען װעס זען אדער העין מארגז, רײצט אויף דאס בלוס, רודערט אויףידי ענערגיע. די באדערפעניש איבערצוסארן םון אײן ארט אויםן צװײטן איז א פײנער שטריך פון די םינים פון העכערער קולטור. םון דער םינוס אן, װען דאס לעבעדיקע װעזן הײבט אי צו מאכן באװעגוננען אדער טריט אן דעם װיםז נאך סין ציל, באװײזט זיך שוין איז דעם װעזן א גײסמן קאראװאנען.. שוין בײ די אםאליקע ײדן, זאגט פויל כאראן, זענעז געװען געצאלכע אײנפאר• ה־יזער, װענ־ביכ־ר, און די קרײץ־צוגן, די עיששע■ געאגראםן, היסכא־יקער, סקעפטי• קזר, טרובאדורן, קולמור •טרעגער, די פיראסן, אנסדעקער, די םארכאפער פון פיעמדע לענדער—דאם זענען אלץ פון דעם־עלבן שניט: גײער, נע-ונדניקעס, צו װעלכע עם געהעין אויך םארקא פןןלא, קאליםב. שאשאבריאן א. אנד. פויל מאי־אן ניט ארײ עצות די ױנגע, װײניק-דערפארע־ע רײזנדע, אשילו װי פ׳דאי־ף ארויפציען די רימענם צויף דעם טשעםאדאן אין װאם מ׳דארף מים זיך פיט• נעםען אין װעג. ער טײלס די עצית םיט א םין יאםישער ערנסשקײט. .איך װאלט גע• װאלט—שרײבס םאראן,—אז נאכז טויט זאל םען סון מײן הויט מאכן אטשעמאדאן״. .דער אפפאר—דאס איז א געװונענער *רא• צעם קעגן דער געװוינהײט״. ,לײדנשאפט איז אויך ארײזע—די רײזע פונם הארץ״. ״דער װאם בלאנדזשעס איבער גרויםע װעגן—װעט קײנםאל נישס בלײבן אופ• הײםלעך. ער האטיליב גרויסע, װערסםולע באקאנטשאפטן״. אם אזוי סיײדיקט םויל םאראן רײזעס, נסיעות, און םען מעג אים גלײבן, ער איז אדורכגעסארן אשםיקװעלט. ס ס׳איז איצט ארויס םון דרוק דער זיבעשער באנד סון די רוסישע זאמלביכער ״דאס פאלן סון ציורישן רעזשים״—פראטא• קאלן סון דער אויםערגעװײנלעכער קאמיםייע בײ דער צײטװײליקער רענירונג. די אויס• נאכע האש א גרויםע היםטארישע באדײטונג, זי בר נגם אן אשיעור םאטעריאלן װעגן די לעצטע יארן ם־ן דער רוסלענרישער זעלבסשהעישינג. אין דעם איצשיקן באנד קוםען דערקיערונגען פין שינגארעװ, סאלי■ װאגאװ, ראדזיאנקא, גראף קאקאײצעװ א. א.