Literarishe bleter · 1927-09-02 · 35 (2.9.1927) · p. Seite 686

35 זא ליסזרןריון נלןסןר 686 דער גײסטיהער ״מעטש״ צװישו מזרח און מערב (פאל מאראנס נײ בוך ,דער לעבעדיקער בודא״) אהרן מארה/װארשע אח א םארטירערשע נעשיכטע םון נאך־מלחםחדיקן פענטשן, א בילד סזן נרויל און משונעת. אינם טויט םון שאסער דערגײט מאראנם ראפאן ביז אםים• באלישן, העכסט־קינםםלעריש געשילדערטן בילד. עםעס גרויזאםעם איז סאראן אינם קאנטראםט צװישן די בװײ הוייט־געשטאלסן; און דער דאזיקע קאיסראםם עפנט זיך, װי א װונד, אין יענעם םא■ מענס, װען אלע כענטשלעכע אײגנשאפסן ברעכן דורך די דיקע שאל פזן רגילותן און דערװארבענער, אויסערלעכער אינדיװידו• אליטעט—און באװײזן זיך נאקעט: דער םאםענט, װען זײ ודארטן אפ דעם טױט. עםעס א דיקע װאנט פאלס *לובלינג אום אװישן די צװײ מע:ער, אויפדעקנדיק פון אײן זײט—א רױק*דריםלענדיקן דארף אינטער א הײםער זון, און פזן דער בװײסער — א חרובע קרעששםע, װו עם שרײען היסטעריש די לעבט הײועריקע קילות םון ארגיע. סאלנײק, בעברעכס זי דעם אײראםײער דעם קאפ. אין אט דעם טיף־רירנדיקן םאמענס, ױאם םארםאנס אן אויםערגע• װײנלדך-קאנדענסייטע לעבנס׳אינכענסיװיטעט, קאנבענטרירט זיך די טראגעדיע פין אן אויםשטארבנדיקער גענעראביע,—בעת קעגנ■ איבער שטײט דאס קינד פון אזיען מיס א שפײכל אױף די ליסן און םיט א פעסםן באשלום אין הארבן: — ,נײן, נישט דאם איז װעג, איםגליקלעכע, װאס איר זענט. כ׳האב געזען אײער א נסערגאנג, אײדער דער םארננשסערן איז אויפגעגאנגען א־יף םײנע היפלען״. װאם־םער דער אז־ע־מענטש קוקט זיך בו בו אײראסעם לעבן, אלץ שטארקער םילט ער אין דך די אויםלעבוגנ פון די רײנסטע אספיראביעס פין זײן ראםע. װי קען ער גלויבן אינם העכעדן אײראפעישן מענטשןז די אנגסט םון נסיסה האס אים בא• הערשט. אםילו דער בעססער מענטש דערהויבט זיך נישט איבער זײן לעבן, אויב ער גלויבס נישט אין דעם, אויב ער אלײן שפײם אינם ברונעם, פון װעלכן ער װיל נאך מארנן סרינקען. און ביםלעכ• װײז גײס־אײף אינם פירשט די אידעע בו װערן א לעבעדיקער בודא. פינקט װי טאגארע, דער גרױסער דיכטער םון זײן שםאם, דארף ער װעקו די דריםלענדיקע אזיע א־ן געבן אײראםע דעם בײשפיל םין דער דערװאכיננ בים לפבן. אש איז א קו־־בע באשולדיקונגם־אקט קעגן אײראפע; ״װאס פאר א שײכית קען זײן בװישן פאריז און דעם לאנד, סלן װאיען איך קים, װו די שפראך םארמאגט נישט דאם װארם ״איך״, װו אלץ איז לאלעקטיװ אין אימענדלעך אידענסיש?" ״פאריז איז אקיבוץ סץ טויזנסער האלפע פערזענלעכקײטן, פין טוי נטער לופש־אידעען, װו דאם םײער ברע ט שטארקער, װי אומעטים, עס איז אבער קאלט, װי די הויכלענדער םזן טיבעט." ״דער לעבעדיקער בודא״ ענדיקט דך םיט א װיזיע םין פרידי, װאש איז אפראכסםולער לעבטער אקארד םון דער דאזיקער סימפאניע. װי ראמעו ראלאן װלקט דאם געװיסן םין אײראפע, אזוי שטײט דער נײער בורא, װי א ליכטיקע געשטאלט, אױפן שײד־װעג בװישן מ־רח אץ מערב און רעדט טרויעריק בו אײראפע: ״בװײ ראםן, בװײ פלאנזטן, װאס שטױםי זיך ביזאמען: אײ־ נער א ליכ זיקעי, װינדעיבאי־ער און אפטיםיםטישער; דער בװײסער — אטונקעלער. אבעברעקלטער אוןיהאןענוננםלאיער.״ דערנאך לאזט ער זיך גײן איבער די װענן סץ זײן לאנד בו קלאפד אין די נידעריקע טירז סוז זײנע ברידער. רא־אנס װערק פא־יםאגט, אויסער דער אידעע, אויך אסיל פראכטפולע שטעלן בעת ער שילדערט דעם קאנםליקס בװישן דעם לעבעדיקן בודא אץ די אײראפעישע גרויםםשעט: לאנדאן, פאריז אץ שפעטער נױ־יארק, איזדי דערבײלוננ אויסערגעװײנלעך שפאנענד דער םסילאחרײך אין שאייםױניקע אויםדרוקן, טײלםאל קאמישע אײנפאלן, אױ ער װערט אםת פיקאנס אץ דער שילדע• רוננ פון די אומצײליקע אײראפעישע סעקטעס, װאס רעקאםענדירן דער װעלט די פידא־םטישע תירה. דאס װערק איו שפאנענד, דער עיקר בעת דער טראדספארמאביע םינפ אזיאט אין א נאט, װאס עסר קיםס פאר אינטערן שװערן דרוק םונם אײראנעישן מעכאנחם. כדאי דאם װערק ארײנבוברענגען אין דער ײדישער ליטעראסור. ״— איך גײ דערבײלן אגעשיכטע װעגן אמעשש בװישן מזרח און פערב. נישט װעגן םלחמה אין נישש װענן קײן אויסער■ לעכע קאנפליקטן, װי איך האב עס געשון ביז איבט. איך װיל א״ך בלויז באקענען מיט די איבערלעבונגען סון אהינדישן פירשט, װאס האט דערקענט די א־יראפעישע ביװיליזאציע׳. די דאזיקע װערשער םונם גרויסן פראנצויזישן םאדערניסס, פאל םאראן, זענען אנײער װענדיפינקס אין זײןי שאפינג. זײנע ביז־איצטיקע װערק זענען דעי־ אויסדרוק סון אינזער םענ• םאציאנעלן יארהונדערט, דער יארהינדערט, װאס ברענגט דעם אויטאמאביל, די לופט־פליערײ, דעפ קיביזם, סטדאװינסקיס םוזיק, די ליכט־רעקלאם.. זײ זענען דער אויסדרוק סון א נעזעלשאפט, װאס פארםאגט נישט קײן געװיסן. פאל מאראן װערט גאנץ ריכסיק באטראכס פארן גרעססן פאדשסײער ״פונם םױאנצויזישן םאדערניזם פין נאך דער םלחםה. ער נעםט זײן שטאף פינם טיפן תמים סץ אינזער צײט, װאס איז םיל פיט סתירות, לײם־נעשסאלטן אינם פאמענט סוןיצירה א םיוענן אין נליטשיקע שטעגן אין א העכםס׳דעקאדענסישער, דעגענעדירסער פסיכאלאניע. םארן הײנסיקן פענטשן, װאס ־יין נ־עסשער שינא זענעז די נערװן, זע• נעו איבזרראשנדיק־סענםאציאנעל די נאשוױאליםםיש־געשילדערטע גרויל־בילדער םון נאך דער מלתמד״ װאס ער אלײן, דעױ מלחםה• מענסש, האם איבערגעלעבס אין זײן בלוט, פיט יעדן אײנעם סץ זײנע אננעצייגענע נערװן. פאל מאראן זאגס זיך אפ װײטער בו שילדערן די זיטן םון זײן בײט; אץ םון א נעסאלענער װעלט גײם ער אריבער אין דער םלוכה סינם אײביק־אקסיװן, םענלעכו־גײסס, װאס שפאנש אריבער די גרענעצן פינע יחידם ד׳ אםית אץ רײםס זיך ארױס, מיטן כיח םץ דיכסערישער װיזיע. צו א װעלט פון שײנהײט, צי א װעלט פון געװיסו. דעם דאױקן נײעם גלגול םאכט פאל מאראן אין ז־ין לעצטן בוך ״דעד לעבעדיקער בידא״. אםערקװירדיקע געשיכשע פון א אינדישן פירשש םיטן נאמען זשאלי, װאס אנסלויפט סין אזיעו קײן אײראפע, פארס אדים אין אן אויטא איבער אײראפעישע לענדער אין װיל װ$רן אםאדערנער, ציװיליױרטעד מענטש; אבער בעת ער קימט קײן א־ירא״ע, לעבס ער איבער א שטארקע אנטוי־ שונג, אץ אינם קאסף צװישן ם־רח אץ מערב, װאס שפילט זיך אפ אינם דאזיקן .אדיאס״, ױגט די א״טע סראדיציע םון זײן רא׳ םע. די אזיאסן באװינדערן פאריז, די אײראפעישע אויעגעלאסע• נע סרוי, זײ באװונדערן באדלערן און מאלארםע. זײ פארליבן זיך אין םראנצויזינס, און װעו דער פאטער, דער אינדישער םא־ נאיך. לאזט זײ רופי בו זיך און הײסט זײ חתינה האבן אין לאנד אץ אנהײבו א פר־דלעך לעבן לויםן ששײגער פין זײערע זיידעס אוו עלסערזײדעס, לעבן זײ איבער אן אםתע ט־אנעדיע, װאס זײ װעלן שײן קײנסאל נישס קענעז באזיכי דעם ריזידיק־ .םולען• רוזש״ אץ נישס לײענע־ בא־״ע־ס דעקאדענשישע .בלומען סין זינד״. ״דער לעבלדיקער בודא״ — דאס זענען די לערניארן און װאנדער־יארן םון אן א־יענשאלישן סירשט אץ גלײכצײטיק די דערי ביונג פון זײנע געע־לן. דער אויסגאנג איז דער זעלבער, װאם בײ געסהען אץ םלאבערו, אבער אלע טראנו די הויכע אידעע: אפ־ זאני זיך םון װעלשלעכע תענוגים; נישס לאץ םיטרײסי פון בײט־ ששראס. נײ נישש ב• דערגייו בים ניסשעאײשו װאניין. דער ״פעטש״ בװישן די בװײ קילסיר־בענטדען סץ דער מענששהײס, אזיען אץ א־יראעע, דריקש זיד א־יס אין די געששאלטו סונם םירשט אץ םין זײן אײראפעישן שאפער, א מענשש פין איניער בײט, אן אײאנסיריםס, װאס בייט כסדר זײן פ־אפעםיע, װאלנערט זיך א־ים א־בער אלע ביװיליײרטע ג־ויסששעט איז אנטלויסט םאר לאננ• װײליקײט אין אלעבן פיז אײביקע םכנית. װאס רײבן די נערװן. ער רעדט עס או דעם פירשש צו אנשלויפו סץ א־יען אץ שסארבט שפעשעי אין לאנדאז. דאס איז דער סימבאל פץ א דעגענערירטן דור, װאס קען זיך נישט אײסלעבו איןדי נײע צײט־פאיפען, װאס שיכורס אץ פארכלחעט זיך ביז װאנזין, כדי צי פארגעסז די מורא דיקע טראנעדיע, װאס שרײט ארוים פון אלע זײגע אברים. דאס