Literarishe bleter · 1927-09-02 · 35 (2.9.1927) · p. Seite 679

679 ליוזןרזרי*? ניייער 35 זא געבנקײס און כעס סון געשלעכסלעכער גערעכטיקײט. גכלל גװײ טי#ן—זעלטענע אויף די ײדישע טעאטער-ברעטער. זי קןןן אויך װערן מײדליש, גוט און ליב מײדליש, (אין ,שװער בו זײן א ײױ), םארשטײט אויך אנגונעמען גראציע םון האלבן םאלאן און אנטון די מינע םון א באלעבאטיש־געװײ־ טיקטער (.מיסעס װארנס פראםעםיע״). מיטן םנים און םיגור די זעלטנםטע אויף דער ײדישער םינע, מיט א װײכהארביקן ןןרגאן— אױף איר װארט דער געני■ טער רעזשיסעריפעדאגאג און א פאסיקער אנסאמבל. בן׳צני באראטאװ א בםונדיקע סאסנע. איבערגעםלאנבט אונטער דער מי• טייג־זון סין דרום — דער סלאװישער, ברײטער סענטימענט, װעלכער דארף םולםירן מיט םעמיטישער נערװעישקײט. סאר־ װיאנען אפט שפיבן, גליװערם אמאל דער לעבנם־שטראם—זיםבם זיך מים א םארשלאסענעם קולאק און עם גארגלט זיך בומאל מיט א געאײדלטן זשעסט. די שסענדיקע טראגעדיע םון די ,איבערגעגאנגענע׳ — אבער נאך מער די טראגעדיע םון די ,בוריקגעקומענע״. איז זײן מאזע (אין ,שמאםעם״) מער .שטײםער נאקן• װי ײדישע עקשנות-מער בעם װי בער. דערפאר אבער דינט אים דאפלט אט דער ײדיש־גויעשער געמיש םאר זײן ,מאשקע חזיר׳. אין זײן כעס קעגן די אמאליקע ברידער־פאדפןןלגער און קעגן זײן זון דעם רובח קאכט דאס בלוט, װאס איז סארמישט געװארן מיט דער כארזשערניטשקעס משפחהן און אין זײן בענקשאפט צו ײדישקײט קלאגט זיך דער גאנבער אומעס פון א םארװןןגלטער נשמה. פעםט װי דער זיכערער גאנג םון זײן איספאזאנטער םיגור - איז זײן טעכניק און די זיכערקײס םון זײן ארטיםטישער דערםארונג, איז זײן ,הינקעמאך. די קנןןכיקע םראגעדיע פון א מענטשישן גוף, הויכט מיט בינע־טראדיביע זײן גאראדניטשי (אין ,רעװיזאר׳), שװעבט אין זײן קאמעדיע־ שפיל דער פלינקער הומאר םון זײנע אמןןליקע .כװאטן׳ (אין ,לוםט־מענטש׳). ברײט אין פארנעם און קרעםטיק אין אויםדרוק, קרעאירס ער זײן מארשאל אין ,װעלף״ מיט טיםער איבערבײגונג, מענטש־ לעכער םארשטענדעניש, מיט פעסטן גלויבן אין זײן פאראנט־ װןןרטלעכער מיסיע—א םיגור, װעלכע אסילךזײנע שפראך־שװערי• קײסן הןןבן נישס געקןןנס םארטונקלען. ם א רלאג ב. קלעבקין, װא ר ש ע עוזר װאר&אװסקי ש מ ר ג ל א ר ס ראםאן אין דרײ ם״לז. פר״ז 6 נילדן. ש נ י ט ־ צ י י ט ר>ם>ן םין דןר םלחםה-גיט. ■דיז 8 ג לרן. םא״לאנ 3. קלעצקין י• רוביז דעםעמטיװע רדנדער איז דער ײדישער ליטעראטור __ פר״ז 1.40 רינד און דערװארסכנע ססזאכלאנלשע סםוריע םר״ז 5 נילדן י ע ה ב ב ז ע מ י אםשר דער ערשטער .אריםטרזןקאס״ אױף דער ײדישער בינע. א םיגור, װאס שפרײזט אין גראביע, א זשעםט, װאס הויכס מיט קולטור. װי דער פארשטיקטער ביטער פון מײדלע־ שער בניעות, ביש זיך זײן געלײטערטער כװנה פאר ,בעסער״ ײדיש סעאטער — םון דער הירשפײן־טרופע, אפילו איבער די טאמאשעװסקי־בינע, ביז בום שװײס־סולן בעאקערן דאס םעלד םארן ניו־יןןרקער קונסט־טעאסער. װי יעדע םובטעלע באשײדנקײט, װערט זײן ארטיססישע בארטקײט איבערגעזען און םארשװיגן — ביז ערשס בראדװײ •) לאזס אים אויפשײנען בװישן זײנע בען אויסדערװײלטע שטערן. דערזעט מען ערשט, װי אין א געשליפעגער פריזמע, דעם בליץ םון זײן טעמפעראמענט אין בװײטן אקט ,שמשוך און אין דעם דיריגענטן־םבענע אין ,יאהאנעס קרײזלער•, די אבגרונס טיפע פויזע אין זײן ,שװײגער״, די פרינבישע אײדלקײט אין ,אלט הײדעלבערג׳. װי בום לעבן דערװעקטע גײסטער שװעבן װידער איבער דער בינע די סובטילםטע געװיקסן פון ײדישער אקטיארישער קונםט—בן־עמיס הירשבײן-טיפן. באלאנסירט אויפן שארף פון מעםער די בחורשע רײנקײס םון בן־עמיס לוי יבחק און לאזט זיך נישט באהערשן פון זײן שיר נישט אויםגע־ ברױזטן שארזש. טראגט זיך זײן איביק (אין ,פוםטע קרעטשמעי) שעלמיש און װױל־יונגעריש װי א שד און םארגײט זיך אין לײדנשאפטלעכן עקסטאז װי א קאפריזנע קינד (אין דריטן אקט). לײדנשאפטלעכער טעמפעראמענט און שװײגנדיקע נאבלעס — איז בכלל זײן אײגנשאפט. ברויזט ער אויף אין זײן פלא־ סטישן חם־װיטאלי (אין .שיף מיט בדיקים״׳, װײטיקס אױם זײן םעדיא (אין .דער לעבעדיקער מתי) די ביגײנער־און געריכט־ סבענע, און ער םארםלעכט ענדלעך אט די בײדע עלעמענטן אין דער תפילה־סבענע אין ,שבתי בבי׳. מיס ענלעכע םעדים םלעכס ער דורך זײן רעזשי־ארבעט, זינגט זײן .באג־געזאנג• מיט פאטעטישן פארנעם, איז ער לי• ריש אין זײן ,שװײגער־, שעמערירט זײן ,שאפ׳ מיט פויזן און אױסברוך־סבענעם. בן עמיס װעג איז דער װעג פון דער ײדישער ,מןןדער־ נע׳. דאם ױנגע ײדישע ג עאטער װארט אויף אים. בערמא גערסטען די שליאכביאנקע. מיס פוילישער װײכקײט און ײדישן חן. אין סעמבער: די לירישקײס פון דער *־סטרונע מיט דער שארף פון העכסםן סלאזשיאלעט. א שטראם, װאם קןןן זידן מיט א מעלןדראמאסישן סמבטױן און אױסגעקילם װערן װי אויף א שטײענדיק װאסער. און נאיװקײט פארמאגע זי — נאיװקײט םון דארםישער פריםיטיװקײס. איז זי םײדליש־פױעריש אין איר חוה אין ,סוביד■', אײנ־ סאך־ערלעך אין .שמידם טעכטער״, >ןרנטלעך־,סלאך' אין .שמא טעם׳, דערסאר אבער איז איר שרה אין ,שבתי בבײ די מא־ יעםסישע יפת תואר, װאס דינט װי א שקלאף און װערט װײ־ בעריש װי א סוריע. זי איז דער שײנער דעמןןן, װזןס דערהויבט און לאזט סאלן שבתי בבי. גאנץ אנדערש װי די געאײדלטע פויערסע אין .פיאטר דער גרויסער׳. דא הונטישע בוגעבונדנ־ קײט און װײבערישע בארבארישקײט, דארט םרויישע איבערגע• •) דסר *ננייססר סמסײ־״קװןרטןי *ין ניי-יןרק