Literarishe bleter · 1927-09-02 · 35 (2.9.1927) · p. Seite 677

677 ליס > רןריוז ניווער 35 זא קאפ, אויםגעהערט בי סשאמקען, געבליבן שסײן און זיך אײנ• געקוקט. סיװערט האט נישט װילנדיק אויך געקוקט אין דער־ זעלבער ריכטונג, נײן, קײן שום זאך נישט. נאר םיװערט הןןט עםעם דערסילס אםשינהדיק געםיל. סיאיז אזוי, װי ער װאלט געשסאנען און ארײנגעקוקס אין גףעדן ארײף... און אט איז א סאקטישע זעלבםטיערינערונג םון א גװאנ• גיק-יאריקן מאן. אנטײלנעמער פון א בערלינער עקםפעדיביע: .א סיםע איבערלעבעניש םון מײנע קינדערײןןרן שסײט מיר נאך איגט םאר די אויגן. כ־בין אלכ געװען זעקם יאר, װען איך בין מים מײן מאםען ארויםגעםארן אויף א .דאטשע״. דןןרם זענען קײן אנדערע קינדער נישס געװען. אין אײנעם א זומער-מארגן האב איך זיך געשפילט אויף דער לאנקע. װןןם הןןם מןןדנע העל געבלישטשעט אנטקעגן דער זון. כ־בין ארײנ• געלןןםן אין א נןןענטן װעלדל. אין א שאטן םון א בױם הןןב איך מ־ך געשטעלט אויף די קני, ןןנגעהויבן מיט גרוים חשק טאפן און גײלן די זונען־קרײזלעך אונסער די גװײגן אויף דער ערד, פלוגים איז עפעס אין װאלד דורכגעלןןםן. איך הןןב זיך אומגעקוקט און גןןרנישט געזען. כ־האב זיך נישט דערשראקן. נאר כ־בין םארגאםט געבליבן שסײן אווף די קני. כ־האב געהאט א מאדנעם געםיל, דאס די זון, דער גאנגער הימל. די לאנקע. די נײמער, די זונען־קרײזלעך. אלע, אלע בלישטשען אין מיר, א מאדנע פרײד הןןט זיך אין מיר געגןןסן. כ־װײם נישט װי עס אויםגודריקן. כאטש ס־לעבט נאך אזױ קלאר אין םײן ערי• נערונג. איך בין אזוי א װײלע םארגאפס געשטאנען, ביז די מאמע האס מיך געפינען הינטערן בוים און אפגעפירט אהײם גו מיטאג. בי־ם עסן האב איך געװאלט ״דאם׳ דער• גײלן דער מאמע. כ־הןןב אבער נישט נעװוםט, װאס און װי נו דערנײלן. .מאמע״, .מאמע!' האב איך עטלעכע מןןל אום• באהאלםן אנגעהויבן און זיך נעװײנט אױף א קול... ד י ד ןן ז י• קע איבערלעבעניש. םילאיךאינט, איזדי שטארקסטע און טיםסטע אין מײן לעבן״.' אין די בײדע באשרײבונגען זען מיר דײטלעך, אז אין די קינדער־יארן קומס דאם סםעריש״אינטימע באװוםטזײן נוזא• מען מיט אנדערע באװוסטזײן־סארמען אין א לערך נאך װײניק• אפגעװיקלטן אדער װײניק־דיםערעננירטן אור׳נושםאנד און לןןזט דערםאר איבער אין דער פערזענלעכקײט א געװאלדיק־אינ• טימע אור־קראפט, ײאס װירקט אין משך כמעס פונם גאנגן לעבן. פא־לאנ ש. נאלרםא־ב, װארשע דערשינען: ל• נ• טןןלםםאי װעגץ סעקסועלן לעבן •י־יז 3 נידרן א. אלמי 3 6 18 יירישן •ןןװםטאניע םעשהלןך—•ר״ז 50 2 גילדן ■31 3>11ג0?|ז8?()1ס0 .ג5 •!סחפ^זזגא פארלאג פ• הלעצהין לייןנט דןם *ריגינעליםאנטאםטישן רפםאן אלעקםײ טאלםטןןי ל י (ראםאן) ״דיש שרה רדזען ט־יז 3.50 גללק אדרעם: .•2 ו1£״\ז>1<א ,<זי\<82ד•^ ,"■61נ1ם/8. נאטירלעך אײנדרינגען אין דעם אײגענעם אינטים־לעבן. בײ ריכטיקער אויםבילדונג און אנסװיקלונג קןןן די זעלבםט-עקםפע• דיגיע, וױ םיר הןןבן שױן אױבן געזען. ברענגען דעם מענטשן אין םםעריש־אינסימער באװוסטזײן־פארם, װאס איז לויט איר נאטור ענלעך גו דער קינסטלערישער באגײסטערונג און װןןם אין דער זעלבםט־עקספעדיגיע לעבט עם אבער דער מענםש איבער אין א געװיסן זין אינערלעכער, װי א פסיכישע םאקט־ װירקלעכקײט. מיר הןןבן דא. הײםט דןןס, גו טון נישס מים םיסטיש־איבערנאטירלעכע ערשײנונגען, נאר מיט אנאטירלעכער סםעריש־איגםיםער באװוסטזײן־םןןרם, װאס װערט דורך נשםה• קולסור בלױז אקסיװירט און אנסװיקלט. מיר װעלן נאך עטװאס גענויער כאראקטעריזירן ןןט די זעלטענע, ןןבער דורכאויס־נא• טירלעכע באװוסטזײן־פארם. םארגלײכנדיק זי מיט אנדערע ענלע־ כע נשםה־ערשײנונגען. אין דעם ספעריש־אינטימען באװוםטזײן באװײזן זיך יעדן מענםשן, װי דעם קינםסלער אין זײן באגײססערונג, װעלט און לעבן םון אינעװײניק און מידערנעענטערט זיך אין מאיומדיק• אומםיטלבארער אײנםאכקײט גו די קזןםמיש־גײםטיקע אורקװאלן םון נשמה־לעבן. דאס װעלט״באנעמען איז ארגאניש־אינסים. אט װי פרעמדע אפגעריםענע סאג־טעגלעכע ערשײנונגען לאזן זיך אין קינסטלערישן װערק דערזען ארגאניש פון אינעװײניק. אזוי איז דאס אויך אין דעם שעםעריש-אינטימען װעלט־באנעמען. דערבײ האט מען דאם דערשיטערנדיק־אײנפאכע געפיל פון א אמערלעכער באהעפטונג מיט דער װעלט, אין װעלכער םידערפילס זיך און װעלכע מ־דערפילט גלײכגײטיק אין זיך. װאס טיםער די דאזיקע איבערלעבעניש, אלץ מער איז זי פאר דעם מענטשן ,אומבאשרײבלעך׳. סאקע דערםאר, װאם אט די זעלםענע שעסערישע נשסה־םעיקײטן זענען םארנאכלעסיקט, הןןבן זײ נאך נישט אנטװיקלט װעלכן םיאיז שפו אכלעכן אויסדרוק. מ׳הןןט דערבײ אויך דאס געםיל םון א נאטירלעכער אומבא• שרײבלעכקײס-םון א גרויסער שעפערישער רחבות, װאס לזןזט זיך שפראכלעך גזןרנישט ארומנעמען. אין געװײנלעכן לעבן טוכם־אויף בײ י ע ד ן מ ע נ ט ש ן דאם באשריבענע באװורטזײן, װי זעלטענע בליגן. בײ עקסטא• טישע און טראגישע איבערלעבענישן. און כאטש עם קומט און פארשװינדט אומגעריכט װי א בליץ, װערן מיר דאך פון דעם װי אויף אײביק באשענקט מים א פארבארגענער, אבער רעאל װירקנדיקער אינטימישקײט. יעדער מענטש קאן זיך דערמוןנען, װי אונזער ערינערונגס מעטאד האט באװיזן. אויף יענע זעל• סענע איבערלעבענישן, װןןם בילדן דעם אינסימסטן קערן סון פערזענלעכקײם. אין די קינדער־יזןרן באקומען מיר אפט אזו נע םםעריש־אינטימע דערלײכטערונגען, װאס לןןזן זיך אינערלעך קײנמאל נישס םארגעסן. דןןם קומט אויף דער קינדערשער נשמה אזױ לײכט און נאטירלעך, אין א נאך נישט ןןפגעװיקלטן איר• צושטאנד, װי א סריפיטיװ נאסורגעפיל. לםשל, קנוט האמסון שילדערט אזא דערלויכטינג בײ א קלײנעם ײנגעלע אויפן דארף: •) ,ער (דער קלײנער ײנגעלע סיװערט) האט דעם באראן געקענס םון דעם ערשטן טאג ןןן. װען ער איז נןןך געו־ען א לעמעלע. ער האט אים פארשטאנען און איז געװען אײנס מיט אים — א קרוב. א אײגענער מענטש. אײנמאר ה$ט א מןןדנער פרימיטיװער אײנדרוק דורכגעסלאטערט זײנע חושיס: ס י א י ז געװען אמןןמענט. װעלכןערהןןט קײנמןןל נישט םארגעסן. דער באראן האט זיך געפאשעט רויק אויםן םעלד, מיט אמזןל האט ער זיך א סרײסל געטון מיטן •) .די נרכה םין דזר זרר*, זריםז- נןבו