Literarishe bleter · 1927-09-02 · 35 (2.9.1927) · p. Seite 675

67$ ליםערארישע בלעטער 35 זא אדער עס זענען מוזיקער, װי טשערני, שרײבער־זשורנאליסטן, װי י. ק. בערנארד, װעלכע לײגן אים םאר (אן ערםאלג) •))< עמען צים פארםאסן מוזיק־ — אדער גאר אן אויסטערלישער טיי מיט א קלוגן קאם, א שטארק־געבילדעטער באהעמער, א. ם. קאנן, װעלכער איז װײט נישס דער לעצטער פון דער חברה. די עלנבויגנס אויפן םיש. בײ א פאר גוטע םלעשלעך;אויף גיטן װײן האט זיך קײנער םין זײ נישט געקרימט, בפרט בעסהאױען,- א תושב בײם רײן) אין א,װײנשטיבע• םון װין,—אדער בעםער (װײל בעטהאװען רעדט צו הױך. אין עס איז א םבנה גו שמועסן אין אן עפנטלעכן ארט) אין בעטהא־ װענם צעשויבערטן בימער. ארום און ארום גוט פארמאכט. בװישן זײ ראשית־בל, הערשט א פולקאמע פארשטענדניש קעגן דעם אדל, קעגן זײן אינהאלטם־לאזיקײט, זײן טםשות, זײן זיכערע מפלדי: ״װי אזוי קען מען אזוי רערן װעגן פריװילעגיעסז װי אזוי קען מען עם ירשענען אינערלעכן אדלז די םריװילעגירטע ה$בן די ערשסע געבראכן רעם סז$ציאלן קאנטראקט, און זײ רעדן נאך װעגן רעכטי... זײ זענען די א־ינציקע, װעלכע זע• נען נישט משיג דעם גײסט, װעלכער רייע־ט אײף אצ־נד די םעלקער... אויב דער אדל האט נישט קײן געלם, איז עם פארענדיקט מיט אים, זײ זענען שקלאםן בײם הױף, בכרי צו שפילן די ראלע פון הארן בנוגע צו אנדערע... דער אדל, װעלכער געװעלטיקט, הןןט זיך גארנישט אויסגעלערנש און האס גארנישט פארגעסן... )סוןי קוסם) *ויסןריזירסע *ינערזעסיננ דוד לואמינכהי זײז די ערשטע יסנשןססיעכע מענים-קײסיר •) ורםןןו / בערל־ייו אט די אינערלעכקײט גוםא, װאם גיט אלץ מער די מעגלעכ■ קײט ארומצונעמען אט די םיף ליגנדיקע נשמה־אפגרונטן. און שטרעבנדיק טאקע דורכאויס נןןר צו ״זעך*, זאגט זיך א■ די מענטש־װיסנשאפט פרינציפיעל און זאכלעך פון אלערלײ השערות ׳•װעגן• דער ״הימלישער׳• נשמה־סובסטאנץ, סײ םון דער פסיכן■ אנאליטיש ספעקולאטיװער השערה װעגן דעם פרימיטיװ*אינםטיק• טיװן כאראקטער פון נשמה־לעבן, װי אויך םון דער באגרענצטער עקספערימענטעל־פסיכאלאגישער אנשױונג, װאס פארשליםט זיך הויפטזעכלעך אין די םיר אײלן טון דעם טאג-טעגלעכן נאר■ מאל־באװוסטזײן. די מענטש־װיסנשאסט אבער זעט ןןביעקטיװ אין יעדן מענטשן סילגעשטאלסיקע סםערישע װעלטן, פון װעלכע די פרימיטיװע שטײען (לויט זײער םטרוקטור און אנטװיקלונגם■ געשיכטע) אונטער דעם ניװא םון נזןרמאל־באװוסטזײן און די אינטים־שעפערישע װעלטן שטײען א י ב ע ר דעם געװײנלעכן פסיכישן גיװןן און פירן ביז צו די קאסמיש־גײםטיקע אור־קװאלן פון נשמה־לעבן און אין דעם דינאמיש קאמפליצירכן נשמה־ אקעאן לןןזט זיך בײ דער מעטןןדישער מענטש־װיסנשאםט אלץ קלןןרער דורכבליקן די אויבן־באשריבענע גרונט־ערשײנונג םון פסיכישן־םקארבוס: װען דעם מענטשנס סםערישער דראנג קןןן זיך נישט אויסלעבן גײםטיק־פרןדוקטיװ, זינקט ער פרימיטיװ םחמת בעטהאװען םלעגט קענען ענטםערן מינדלעך (ס־ידנס ׳ז׳איז געװען א טעם, צוליב װעלכן ער האט נישט געװןלט עס זןןלן אים אונטערהערן א פאר פאליצײישע אויערן, ערגעץ םון א באהעלטעניש)( זײן בתב םון די לעצטע יארן איז שרעקלעך שװער םאנאנדערצוקלײבן. ערשט גאר נישט לאנג הז$ט מען אנגעהויבןצו פארעפנטלעכן בשלםות די העפטן :1ו31(י1 ז6ו1)31/^\) (סזןסוופחסוזג־ז־טחסא 5ח£טסו)824 מיהאלט ערשט בײם אנהײב, ם״האם נאך נישט דורכגעמאכט דעם ס182 יאר. נאר שוין דאס איז גענוגנד, בכדי אורסײלן װעגן דער פרײה־יט םון גע■ דאנק און װארס אין בעטהןןװענם קרײזל. איך װעל באלד געבן א ■אר אויסצוגן םון אט די שמועסן אין 1820—1819. מ׳װעט זײן איבערראשט נישט נאר םון דער דרײסטקײט, נאר אויך םון דער העכםסער פןןליטישער פןןרזיכטיקײט פון דער דאזי■ קער םביבה. דער גרויסער מוזיקער, א טויבער, װעלכן מ־םלעגט זיך גערן םארשטעלן אן ארומגעמויערסן םאר דער ארומיקער װעלט, אן אײנגעשלאסענעם אין זײן קונםם, פאלגט נאך, מיט א שארםן בליק, און אפטמאל מיט א נביאישן, אלץ, װזןם עם קומס םאר אין אײראפע, די סאציאלע ענדערונגען; די פאלקס■ אויםרודערונגען, די םארבארגענע שנוײם, די צוקונםט, װעלכע גרײט זיךז—אונזער הײנטיקע װעלט האס ער דאן שוין געװוסט, באמערקט. זײנע געװײנסלעכע מיטשפרעכער זענען געװען בירגער םון װין, װאם באשעסטיקן זיך מיט דערצױנג אדער מיט רעכט, װעלכע פלעגן בעסהןןװענען געבן עצות אין זײנע פראצעםן װעגן אפיסרופסות ןןדער אין זײנע זארגן םאר דער בילדונג םון זײן םארשםןזרבענעם ברודערס זון, קארל, װאס די הדרכה האט ער אויף זיך גענומען (באך, פעטערס, בלעכלינגער)ו — די לעצטע דאנעץ (מאגסשלזכע װיסנשן6ס אין װ פ ר א פ ד״ר פ. ש נ י א (המסך קימם) אין די םיל געבראכטע דורך מיר זעלבסט־באשרײ■ בונגען, זעען םיר אלערלײ אזױנע נשמה־ראנגלענישן. אבער אױך אין דעם נארמאלן נשמה־לעבן הןןט דער ניכטערער םענטש דאך זײנע ציענישן און שטימונגען, װאם קומען אםט ״םון זעלבםט׳■, אן רשות און ידיעה, און בײ דעם ערשטן גרויסן שטורם רײםט די נשמה־סטיכיע פון די ברעגעם. דאם נןןרמאלע נשסה־לעבן זעס אוים, בילדלעך אויסגע- דריקט, װי דער אקעאן אין א שטילן זומער־טאג. רויק און שטיל האלט זיך דער ים אין די ברעגעס, קוים װאס מען מערקס דעם אומאויםהערלעכן שטראם, און דער גלאםער אױ■ בערםלאך בלישצעט במעם אומבאװעגלעך אנטקעגן דער זון. טיף אבער איז דער ים און אומגעהויער זענען זײנע תהומות. און בײ דעם ערשטן גרויםן שטורעם-װער װעט דעם אקעאן קענען אײנהאלסןזז און $ט באװײזט זיך אױף דעם האריזאנט א קלײנער װאלקן. דערפארענע ים־פענטשן דערקענען דעם אנזאג פון אשטודם-זײ בויגן די קעפ און פארסרויען נישט דעם רױק בלישטשענדיקן ים... ארײנדרינגנדיק עקםפעדיציע״ארטיק אין דער אינערלעכער נשמה־נאטור, בא^באכסעט די מענטש-װיסנשאםט און באשרײבט