Literarishe bleter · 1927-09-02 · 35 (2.9.1927) · p. Seite 674

35 זא ליטערארישע בלעטער 674 םון דעם באלאגערונגם־צושטאנד, פון דער בלאקאדע ארום דעם געדאנק. אײנער (דער ארגאניסט דוסט), װעלכער האס אים דאן געזען אין זײן געװאלדיקער םארביטערסקײט, האט אים געשיל• דערט, װי ער האט געװיזן א קולאק א פראנבױזישן אפיביר. איבט האט ער שוין געהאסט נאפאלעאנען, ער האט געזאגט װעגן אים: ,סארא אומגליק, װאם איך םארשטײ זיך נישט אויף א מלחמה אזוי װי אויף מוזיקז איך װאלט אים מנבח געװען!״ אין די יארן 1813, 1814, 1815 איז ער םיטגעריסן םיטן נאגיאנאלן אויםברױז פון דײטשלאנד, װעלכע עראבערם בוריק — װעלכע גלויבט אז זי עראבערט — איר אוםאםהענגיקײם. ער שרײבט םאטריאטישע םיםםאניעס און קאנטאטעס, נאר אט דער ענסוזיאזם (אײגנסלעך א דורכשניסלעכער, אורטײלנדיק לויט דער קװאליסעט סון דער דאזיקער םוזיק) דויערט נישט לאנג. פון װינער קןןנגרעס ןןן, נישס געקוקס אױף די אװאביעס. װאם מ־מאכס אים. נישט געקוקם אויםן ברען םון די פרינצן, דערםילט ער זיך אפגענארט. ער זעס די מאראלישע נישטיקײט פון ,די דאויקע קםרים און פון זײערע מלוכות״. .פאר מיר, האט ער געשריבן, איז די םלוכה פון גײסט טײערער פון אלץ, דאס איז די ערשטע סון אלע מןן־ נארכיעם. פאדיבערגײעגדיקע און ספיריטועלע׳. און נאך א פאר יאר זעס ער זץ־ ארום, אז װאטערלא אנשטאט צו ברענגען די אומאפהענגיקײט םאר די דײסשישן געגנטן, האט אנגעטון זײ אויםן האלז נײע קײםן. נאך שװע־ דערע װי די פריערדיקע, שפעטער באדויערם ער אםן נאפאלע־ אנס מפלה. םון 1815 יאר װאכט דער הײליקער בונד םון די מאנארכן מיט די קירכע איבער דער סארקנעכטונג םון אײרןן־ פע, דערשסיקט דעם םינדסטן חשד אויף םרײהײט. דער מעגטש, װעלכער ה$ט באדארפט װערן דער םאר־ טרוױנגם־מאן, דער םעקרעטאר םון בעםהאװען אין זײנע לעצסע יארן,—שינדלער,—דערצײלם, אז זײער נןןענטע באקאנטשאסט איז געשלאסן געװןןרן, א דאנק דעם, װןןס ער, שינדלער, א סטודענט פון ױסטיץ, איז פארהאלטן געװןןרן (פעברואר 1851) אלס באשולדיקטער אין בונטארישע פװנות און ארעםטירם גע־ װארן אױף עטלעכע װןןכן. בעטהאװען, אז ער דערװוםט זיך װעגן אים, לאדט ער אים אײן צו זיך און דרוקט אים אױם זײן װארעמע סימפאטיע. די פאליצײ האט זיך גלײך אפגעזוכט, בכדי אכטונג צו. געבן אויף בעטהאװענם שמועסן. און דאם װונדערם אונז גאר־ נישט זינט מיר האבן געקראגן די מעגלעכקײם, דורך א זעל־ טענעם מזל, צו דערקענען די אױםערםטע דרײםטקײם םון זײנע און זײנע מקורבימס שמועסן אין די צײטן םון קנעכטשאםט־ ם־װײםט, אז בעטהאװענען האט געדראס םון 30 יאר אן א טויבקײט. נאך מער א טראגישע בײ א גרױםן מוזיקער) די קרענק האט נישט אויסגעהערט צו שטארקן זיך, ביז ער איז געװארן אינגאנצן טויב. םון 1818 יאר האט ער שױן סער נישט געקענט הערן קײן װארט, אסילו מיט סרײבלן ער האט זיך געמוזט באנוצן מיטן םיםטעם פון נעשפרעך־העפטן, װעלכע ער סלעגט תמיד מיט זיך מיטראגן) זײגע מיטשפרע־ כער פלעגן אהין ארײנשרײבן זײערע פראגן, און ער, אםםמאל, זײנע תשובות. פון 1819 ביזן יאר פון זײן טויט, 1827, הןבן זיך אויף אזא אופן אנגעקליבן 400 העםטן, םון װעלכע דרײ־ סערטל זענען אדער סארשװונדן, ם׳איז נאך פון זײ םארבליבן 137 אין דער בערלינער ביבלי$טעקי און בעםהןןװענם ביןןגראםן ה$בן םון דןרט געשעפט א םך ידיעות. דןןס לײענען זײ איז ןןבער שװעח די שמועסן, םאר• נײכנסע על*§י־רוב םים נלײסעדער, װערן נםדר אינערגעריםן, אים, איז ער םרויעריק, װאס ער קען נישס דערגרײכן אהין, װו ער זעט שײנען דעם גאון, װי א װײט־װײטע זון... כ׳װעל בעםער־׳יגײן צו דיר, צו דײניקע, אײדער צו די גבירים, װעל־ כע טראגן אין זײער נשמה ארעמקײס. איך קען נישס קײן אנדערע פריװילעגיעם םון מענטשן, װי נאר די, װעלכע מאכן ם־זןל זײ צורעכענען צו די בעסערע מענטשןן װו איך געםין אזוינע, דארטן איז מײן הײמאט.־״ בײ הײנטיקן םאג זענען אזוינע געפילן גאנץ נאטירלעך. אנדערש איז אבער געװען ארױסצוזאגן זײ דאן, אין אן עפא־ כע און אין א לאנד, װו די אריסטאקראטיע איז געװען אלמעכ־ טיק, װען בעטהאװען האט נישט געקענס לעבן אן די פענסיעס, װאס ס׳םלעגן אים צןלן אײניקע מױחםדיקע אמאםארן. ער סלעגט לחלוטין נישט םארמאסקירן זײן געװאלדיקע גרינגשעצונג םאר די, װעלכע ער פלעגט באלײדיגנד אנרופן דןןם ,פירשטלעכע געזינדל׳. ,עפעם קלענערם סון אונזערע גרויםע איז נישטא׳, םלעגט ער ליב האבן צו זןןגן (1810). להיפוך פון דער דעגענערירטער אריםטאקראםיע, איז ער, גאנץ פארשםענדלעך, לכתחלה באגײםטערס געװארן פון בןןנאפארסן, ער הןןט אין אים געזען דעם גאון פון דער םרײהײט אלײן; און מ׳װײםט עס, אז זײן קאלאםאלםטע םימ־ סאניע (םאר דער נײנסער סימפאניע) — ,העראיקא• האט ער אנגעשריבן אין די יןןרן 1803—1804, בכדי צו רימען באנא־ פארטן. ,געשריבן לגבוד באנאפארטך איז נןך מעגלעך איבער־ צולײענען אויסן אפגעריבענעם מאנוםקריפם מיט בלײםעדער. דער ערשטער נאמען איז אפילו געװען: באנאפארט. נאר ןןט װןןס ס־װײזט אויפן גײסט־צושטאנד. אין װעלכן בעטהאװען האט אויפגעפאסט די פערזענלעכקײט סון העלד, װעלכן ער הןןט באזונגען, — ער האס איבערגעחזרט צום םוף פון דער סימפאניע די כאראקטעריסטישע טעמע (און טײלװײז אםילו דעם הויפס־טײל). װעלכע ער האס, מיט אײניקע יאר סריער (1801), באנוצס בכדי פארצושטעלן פראמעטעוסן—דעם זיגער פראמעטעוס,—דעם סרײען העלד, װעלכער איז זיך מקריב סארן דערלאנגען דער מענטשהײס דעם הײליקן פײער. אלזא, ם׳װײס װאס דערנאך איז געשען: בעטהאװען האט שיעור געענדיקט זײן סימפאניע, װען א חבר זײנער (דער ױנ• גער ריעס, טאקע דער, װעלכער דערצײלט אונז דעם פאקט) ברענגט אים די ידיעה, אז באנאפארס האט זיך נאר װאס דערקלערט םאר א אימפעראטאר. בעטהאװען האט פון כעס אויסגעשריען: ,איז ער דאך טאקע אויך נישט מ״ער װי א פשוטער מענטש! אצינד װעט ער סרעטן מיט די םים דאם רעכט פון דער מענטשהײט, ער װעט זײן א טיראן!...' און םון רוגזה האס ער גלײך אויםן ארט ארויסגעצויגן פון דער פארטיסור דעם שער־בלאט, דעם נאמען באנאפארט, און האט אים צעדיםן. די יארן װעלכע זענען דערנאך געקומען האבן גאנץ גע־ נוג באשטעטיקט זײנע סארנעפילן. ער האט געזען, װי נאפא• לעאן האט באזעצט זײן פאשערלאנד, ער האט געזען װין צװײ מאל אקופירט דורך די םראנצויזישע עראבערערו זײן דירה, אין 1809 יאר, האם זיך געםונען אויפן װעג פון די גראנאטן, װעלכע האבן באםבארדירט די שטאטז אים איז אויסגעקומען שװער צו לײדן סונם מאנגל סון עסנװארג און סון דעם יקרות, װאס איז ארויסגערופן געװארן דורך די געװאלדיקע רעקװיזי־ ציעס, — דורך דער צװאנגס־הלװאה, דורך דעם רעגירונגם־באנ־ קראט און דער גאנצער עקאנןןמישער דחקות, װאם קומט נאך א םלחםה, — בפרט בײ די באזיגטע סעלקער, — םון װעלכער עםטרײך איז שוין םון דעמאלט אן מער נישט געקומען צו זיך, נןןך מעד, ער הןןס געליטן מןןראלישע ערגידעריקונגען,