Literarishe bleter · 1927-09-02 · 35 (2.9.1927) · p. [Seite]

פערטער יןןרגאנג פרײז סימ גר• פרי״טיק 3 סעפטעמבער?2ג19 ל־בידראד־עזע ף-ץ^ףףך ך— א־קוסםרידםני 1— 1 װאםשדיפםפאד יליטגידאכןוד ■■ פארפל*ג 3.קי:עעדןין,וזאו־שע, מןיאפזעדאוןקונםמ בעטהאװען - דאם הינד פױ דער רעװאל־ױציע פארטראג פיז ראמען ראלאן — א־ידער קנעכסשאםט... און די װייםן, אז םון אזױנע מיני נשמות װעט מײנע נישט זײן די לעגטע!...' צו אט די שטאלצע דערקלערונג םון רעםובליקאנישן גלויבן האם זיך דער ױנגער בעטהאװען באהאםטן. זײן כאראכ• טונג בו פריװילעגיעס האט ער עםנטלעך ארײםבאװיזן אין די װינער סאלאנע;, װו ער איז גאר אין דער ױגנט געװןןרן אנערקענטער קינסטלער. ער פלעגט נישט שאנעװען די אריסטאקראטיע, װעלכע פלעגט אים אויפנעםען. זײן ציטערדיקע אומןןפהענגיקײט םלעגט דאך נישט םארטראגן, מיזאל קעגן איר מאכן דעם שװאכסטן אנגריף. אין 1806 רײסט ער איבער מיט זײן מע• צענאס און הערגלעכן פרײנט, דעם פרינץ ליכנאװםקי. דערםאר װז־ס יע- נער האט אים אביסל צו פיל געגעבן צו פילן זײן מאכט. — ,פרינץ, האט ער אים געשריבן, — געזעגנענדיק זיך מיס אים, — דאם װאס איר זענט, זענס איר עס דודכן צוםאל פון אײער געבורס. דןןם װןןם איך בין, בין איך עס דורך מיר אלײן. פרינצן זענען דן און עם װעלן נאך זי־ן טויזנטער. בעטהאװען איז נאר אײנער׳. מ־זןןל אים נןןר נישט ןןפשאצן אלם בעל גאוהו גאוה װענדעט ער נאר קעגן די אריסטןןקראטןן מיט עניװתדיקע איז ער אן עניח דאן רעדט ער װעגן זיך מיט א נןןבעלער בא■ שײדנקײס. בו א קלײנער מײדעלע םון אכט אדער צען יןןר, װעלכע האט צו אים געשריבן, ענטםערט ער (17 יולי 1812): ,מײן טײערע, גוטע עמיליע, מײן טײערע םרײנדין! נעם נישט אװעק בײ מאצארטן, האידנען, הענדעלן, זײער לןןרבער• קראנץ! זײ געהערט ער, מיר נןןך נישט... דער אמתער קינסטלער איז נישט קײן בעל־גאוה, ער זעט די גרוים םון דער קונסס, ער װײס װי װײט ער איז פון צילן און בשעת מ־באװונדערס ױייז בעסהןןװען איז א קינד פון דער רעװאלוציע. זײן מעכ• טיקע און אטלעסישע פיגור — ,צ י ק ל א פ י ש ע*, װאלט מען בשעתו געזאגט-דערמאנט אן די אנדערע ,ציקלאפן׳: מיראבןן און דאנטאן. דער גײםט פון רעװאלט און פרײהײט ליגט בולט אויף אלע זײנע שטריכן. ער איז אלט געװען נײנצן יאר, װען ס־איז געםאלן באסטיליע. דעם טןןג, װען די דאזיקע ידיעה איז אנגעקומען אין באנן, װו בעטהאװען האט שטודירט, האט דער דארטיקער פראסעםאר פון ליטעראטור, דער בארימטער אוילעג שנײדער, גע־ לײענט םון זײן קאסעדער א בא■ גײסטערטן געדיכט, װאס האט זיך אנ־ געהויבן אזוי: ,די קײטן סון דעם דעספאטיזם זענען צעריםן... גליקלע־ כער פןןלק!... דער םראנצויז איז א פרײער מענטש...' די שילער—דער יונגער בעטהאװען — האבן געשפרונגען םון ענטוזיאזם. אין 1790 יאר האט דער הויף־ מוזיקער בעטהןןװען אפן זיך ארומגע־ טרןןגן מיט א זאמלבוך סון רעװאלי־ ציאנערע לידער, אין װעלכן שנײדער האס געװארםן דער אלטער װעלט דעם ר י פ ז ז העראישן ארויםרוף םון דער אנקו־ קומענדיקער דעמאקראטיע: ,סאראכטן דעם םאנאטיזם, צעברעכן דעם יאך פון ספשות, קעמפן םאר די רעכט פון דער מענטשהײט, ןןו דאם װעט קײן שום פרינצן־דינער נישט קענען. דערצו דארף מען פרײע נשמות, װעלכע זןןלן מער דעם סויט ליב האבן, אײדער חניפד״ קבצנות *) נםרןיםן *ין גםװערס (ר*ם*ן ר*י*נם .קיױן-סןםערי*נד״ א-ן ץענשרןיער *ר*נקרייך), װיהין *ר *יז *ײננםי*ון נעװןרן ,וירך דעם וןרםיקן ם*1י*ייםםיםן םם*םר*ם, ײ דער *ײזנריננן םים *יר דעם הינוערםן י*ר1יייז םין ניטר,*װ*ן.