Literarishe bleter · 1927-08-26 · 34 (26.8.1927) · p. Seite 669

669 ליןןווי^ז נ ל ז ס ז 1 34 זא ״ײדיש״טעאטער״י—בוך וו ,,שעאשעסידיעות״ דער ארגאן שון פראפ. ארטיכסן־שארײן אין פוילן שטײס אױף דער װאך שין די אינטערעסן שזן ײדישן ארטיםט און קעמשש פאר א בעםער ײריש טעאסער. שארנעפען זיך פיט טעאטער-פראבלעםען, סארשן דדם ײדישע א.ן פרעפדע טעאטער, רעניסטרירן' די עקספעריםענשן* און דערגרײכיננען אין טעאשער-לעבן דאם איז נישט דער ציל םון .טעאשער־ידיעות׳. פא- די דאזיקע אויםגאבן איז באשטיפש דער קװארםאל־זשורנאל ״ײדיש טעאשער״ װאס װערט ארויסגעגעבן דורך רעם פא־לאג ב. קלעבקין פיט דער הילף םון פראס. ייד. ארטיסםךםארײן אינטער דער רעדאקציע םון ד׳ר פיכאל װײכערט. פיט א צײש צוריק איז ארוים םי־ן דרוק דאם צװײטע בוך ,ײריש טזאזער* םאר די חדשים אפריל—פאי-ױני 1927. ארויםגעגעבן איז דאם צװײטע בוך נאך שענער װי דאס נרשפע, עם אנסהאלם 120 זײםן אין 4 גרויםע בילרער, די הילע איז געצײכנט ם־ן פאלער ד״ בערלעװי. געעפנט װערט דןןס בוך מיט אן ארבעס םון דעם באװוסטן םילאלאג נח פריליצקי װעגן דער ײדישער בינע־שפראך. האלטנ• דיק אז עס איז געקופע, די צײט, עס זאל אייף דער ײדישער בינע בםקום די פארשײדענע דיאלעקטן הערשן אײן דיאלעקט װי אויף אלע םרעםישפראכיקע בינעס — האס די רעדאקציע געװענדט זיך צו נח פרילוצקי, ער זןןל פארכולירן כללים םאר אן אײנהײםלע• כער סצענישער אויסשפראך. דאס איז—פארע שײם זיך—א פראיעקט, װ&ם דארף אנגענוםען װערן דורך אן אוישאריטאשיװער קעו פעו שאפט. אץ הםשך םון זײן סטוריע .נאטוראליזם און קאנװענציא• נ^ליזם אין טעאםער• רעדט ארום דער ניו-יארקער ארטיסט אברהםטײסלבוים די ריכשונגען אין םאדערנעם טעאטער. ע•־ אי< אויםן צו פאװײזן, װי םרעפד דער א. ג. נאטוראליזם איז אץ תיך דער סצענישער קונסט. ער שסיצט זיך סײ אויף די פראקטישע עסקפעריפעגטן און דערגרײכוננען פון הײנטיקן סעא• טער, סײ אויף א רײכער סעאטראלאנ־שער ליטעראטור. צו דער געשיכטע םון ײדישן טעאטער געהערן די פאסעריאלן, װאס נ ח פ ן ם ײ ז י ל םארעםנטלעכט װעגן דער באצױגג םון י.ל. פ־ץ צום ײדישן טעאטער. זײ נעמען ארים סײ זײן דראמאטורגי• שע און טעאטער־פובליציםםישע טעטיקײט, סײ די פרוװן צו דער• נענטערן זיך צום לעבעדיקן ײרישן טעאטער. זײ זענען גלײך אינ• סערעםאנט אי פאר דעם פרץ־פא־שער און םאר דעם היסטאריקער םון ײדישן טעאטער. י.ליובאמירסקי ם,ץ מאשקװע םארענדיקס זײן ביז גאד א־נטערעםאנטע ארבעט װעגן .טעאטער אין הײנטיקן רוסלאנד*. װער עס האש געלײענט די בײדע ב־כער ״ײדיש טעאטער/ האס א קלארן באנריף װעגן דעם, װאס איז םארגעק־פען אין די לעצטע יארן אין רוסלענדישן טעאמער, װאש איז דער אװאנטגארד םון אלע פאדערנע טעאסער״שטרעבוננען. אין הארטע ששריכן צײכנכ דער ניו־יאיקער ארטיםט י ע ק ב פעםסעל זעקס פארט-עטן םון די באײפטםטע ײדישער ארטיסטן אין נױ־יאר : בינע *אנראםאװיטש, מאײס שװארץ, ציליע אדלער, יעקב בףעםי, בערטא גערסטען. בן־צבי באראסאװ. די ,זעקס קוילנצײכנוננען* זענען א ליבער גרוס םאר דעם םרײנס םון ײדישן טעאטער, בםרט םאר יענעם, װאס האט נישמ געהאט די מעגלעכ• קײט צו זעען די דערפאנטע גרויםע ארטיסםן. װעגן דער גאלדםאדן־תקוסה א־ן אדעס און די װאנדערונגען סון די ײדישע טרו״פעם נאכן םארװער מצד דער םאכט צו שפילן ײדיש טעאכער- דערצײלט זיך אין די זכרונות, װאס האבן זיך גע• סונען צװישן די פאפירן םון נישס לאננ םארשטארבענעם ארטיסט ה אמאסיא און װןןם װערן שארעסנשלעכט אין 11 בוך .ײדיש טעאסער*. שםרעבנדיק צו ברענגען גענויע באריכטן נישט בלויז װעגן דער קינסטלערישער נאר אויך דער ארנאניזאציאנעלער און אדמי• ניםטראשיװער סעטיקײט פון די ײדישע טעאשערן, האט די רעדאק• ציע געבעטן דעם שארזיצער םין ײדישן טעאטעריקאםיסעט אין קראקע ןןנצושרײבן א אויסשעסענדיקן באריכט. די ארבעט םון שלום םרײנד װעגן ערשטן ײדישן נעזעלשאפטלעכן טעאטער אין קראקע ניט איבער די רעזולטאטן סון קראקעװער 'פעאטער אין שארגאנגענעם סעזאן. ייעצסע דרײ צוזאםענפארן.#דער געזונסער חוש און די פראק ■ טישע דערפארונג האט דיקטירט דעם פשוטן ארטיסט, װאס גיכער צו אנטלױםן פין דעם תהו ובוהו, װאס הערשס אין די קאלעקטיװן. שטיצנדיק זיך אויף דער דאזיקער אלגעםײנער איבער• צײגונג, פאררוםנדיק זיך אויף די באשלוסן פון די צוזאמענ■ פארן איז די אנםירונג פון פארײן פעסם אנטשלאסן מ־ט אלע מיטלען, װאס שטײען אין איר רשות, צו באקעמםן אלע פרוװן פון די געצײלטע אונטערנעמערלעך אין אירע רײען. נאך האט זיך זײ אײנגעגעבן אין לעצסן סעזאן דורך אפנארערײ און אנװארסן א פוםטן שרעק ארײנצוציען עטלעכע ארטיסטן און מאכן םיקטיװע דירעקציעס, אונםער װעלכע עס האבן זיך בא• האלטן שותפות־געשעפשלעך. אבער מער װעט זיך ז־י דאס נישט אײנגעבן. די אנםירונג װעט שטײן אויף דער װאך פין די אינטערעסן פון דעם ארטיסםישן כלל. םיר װערן נישט נתפעל םון די אמתע טעאטער-דירעק־ טארן. מיר װײסן, װאס פארע סכנות עס דראען פין זײער זײט און מיר װעלן סארשטײן, װי אויםצוהיסן זיך. אבער םון צװײ שלעכטע זאכן קלויבט מען אויס דאס, װאס איז װײניקער שלעכט. און אין םארגלײך מיס די חברים־םרוסעס שטײען גאזשע־סעאטערן נישט אין ערך העכער. מיר װעלן װײטער ןןן אױםהער שטרעבן צו דער פ א ר• געזעלשאםטלעכונג סץ טעאטער. ביז דאס װעט דער• גרײכט װערן, װעלן מיר שטײן שטוןל און אײזן םאר גאזשעס און אונטערנעמער, װאס גיבן די נויטיקע גװאראנציעס, אז זײ װעלן אויםםילן אלע זייערע התחײבותן און אװעקשטעלן זײערע אונטערנעמונגען אויף געזונטע יסודות. אפאלשע אויםטײטשובג אץ די קןןנצעסיעם, װאט דןןס אינערן־םיניםשערױם גיט ארוים אויף װאנדערנדע טעאזער־א-נטערנעםוננען, איז דןן אפא• ראנראף, װןןס זעט םאר, אז אין א ששןןש, װו עס זענען םאראן םשאבילע טעאשערן, דארף דאס װאנדער־טעאשער הןןבן די הסכםה שון ןןרםיקן סשאבילן םעאסער אויף די גאסטראלן אין דער שטןןט. עד היום הןןט םען די דןןזיקע באװארעניש סאר• ששאנען אין דעם זין, אז זי איז נוגע אויסשליסלעך די פױלישע ־־אנדער־טרופעס לגבי די פוילישע ססאבילע טעאסערן, די ײדישע װאנדער־סרופעס לגבי די ײדישע םכאבילע טעאםערן א. אז. װ. לעצסנט איז אבער םארגעקופען א פאל, אז אין טשענםטןןכאװ האש די סטאראםםװע געםאדערס בײ א ײדישע װאנדער־טרופע א הסכמה םץ דער דירעקציע פון פוילישן סטאבילן סעאטער, און א; דער דןןזיקער הסכםה האט די פאכט אפנעזאגט זיך ארויסצו- געבן די דערלויבניש או־ף רי םארשטעלונגען, אץ באמת האט די ײדישע טרוםע געםוזט צישטעלן די געפאדערטע באשסעטיקונג פין פוילישן טעאטער. אזא אויסטײטשן דעם באטרעפנדיקן פאראגראף קאן ערנסס באדראען די עקזיםשע,ץ סין די ײדישע װאנדער-טרופעם. דער ײדישער ארטיסטן־פארײן אין פוילן װענדעם זיך װעגן דעם ענין צ-־ם אינערן־םיניסטערױם אין װעש זיך באםיען, אז דאס מיניס• טעריום זןןל אויםקלערן די אדםיניםשראטיװע ארגאנען אין לאנד, װי אזוי עס דארף אייסגעשײםשט^ װערן .*דער, דערפאנטער *אראגראף. גלײכצײטיק װענדט זיך די םארװאלטונג צו אלע טרופער, אז זײ זאלן אץ םאל, װען די אדםיניססראסיװע פאכט װעט ארױס• ױקן די םאדערונג װעגן א הםכםה םון א ןןרםיקן פוילישן טעאשער אויף זײערע גאסטראלן, גלײך װעגן דעם מודיע זײן אין םארײן אץ איבערשיקן אלע םאשעריאלן, נדי דער םאוײין זאל קענען שיצן די סרופעס. די ידיעות און ■אסעריאלן דארםן זײן פינקם• יעכע.