Literarishe bleter · 1927-08-26 · 34 (26.8.1927) · p. Seite 666

34 .זא ליםערארישע בלזמזר 666 אים פארשיקם דער ״טשודןוק־ דער פןןסער. יאנעק איז געװןרן אויס שוכטער און װידער גימנאזיסט. םון אט דעם םןןפענט ןן אבער האט לועיאן מפש געװארפן אן אופחן ״אויף זײן קינד: עריװיל, אז יאנעק זןןל גײן אץ זײי נע ,לוביאגישע* װענן. און װען נישט-געסעלט ער אים נישט׳ איז ער אים סרעםד... 5 דערסאר אבער איז יאנעק סאר דעם ז״ח׳ פאר י. ל. פרבן — ,א ליכטיקע׳טרײסט״ (דאס איז דער אויסדרוק סון סרבן גוסא, װאס בכלל איז ער גארנישט קײן ליבהאבער סון סענטיפענסאלע, בוקערדיקע צונעמענישן). אײגנטלעך אמ יאנעק א שטיק פרץ. דער זײדע מיט די בײ• נער אין אלדם: סײ אינם טעמפעראםענט און סײ פיס דעם אינ• טעלעקט, םײ אינם גאנג און סײ פיט די אויגן. און סרץ שסירס טאקע אין אים, אינם אײניקל, ,זיינם״, ״זיך״. כמעט נאכס אין נאכט, און אפאל אויך אינפיטן טאג (דע• םאלט, װען פרץ איז םרײ סון קהלה־אסט) באזוכס ער׳ יאנעק׳ דעם זײדן. און די שטונדע, װאם זײ זענען אינאײנעם, װי לאנג דאס זאל ױך נישט ביען — געפינט זיך פרץ אינגאנבן אונטער דער;:בסאלוטער הערשאסט סון יאנעקן. װאם יאנעקן זאל זיך נישט םארגלוסטן—פירט ער אוים בײ דעם זײדן: יאנעק װיל, אז דער ״סטארי״ (דער אלטער) זאל אים דערצײלן םעשײת אויס• געסראכטע פ־נם קאפ. און נישט אייסגענײענט ם־ן א ביכל. סאלגט ער׳ פרץ: ער גראכט אויס פארשײדענע כעשױת און דערצײלם. אײסגעהערג—פאדערט יא:עק םון פרצן ער זאל;ײ אנ• שרײבן די דאזיקע םעשױת, כדי אז ער׳ י;.נעק, װעס האבן חשק װידלר זײ צי הערן. זאל אים דער זײדע קא;דן לײנען װןורט אין װארט רון פאפיר, װי געדרוקײ. זןןגט זיך פוץ או ך פץ דעם נישט אפ. ער רארפס אלע זײנע ארבעכן אין פאינעמט זיך בלויז םיט די שאפונגען זײנע׳ װאס האבן אויסגעניפלן בײ יאנענן. אנב: אט די פיצעם פעשײת, װאם זענען דערצײלם געװארן פאר יאנעקן אזן אנגעשריבן געװארן צוליב יאנעקן, זענען עס שפעטער פארעפנטלעכט נעװארן אונפער דעם טימל: ״סאלקםסיר• לעכע געשיכטן״.. אבער יאנעק איז א געװאלדיקער שפיסער. עם איז אים שװער אםילו א םעקינדע צו זיבן אומבאװעגלעך. א גתיםער פאר• געניגן איז בײ אים צו קײקלען זיך׳ אין פרצעס קא־ינעט, איבער דעם דיװאן, איבער דער פאדלןןגע און רולא מיט דלם זײדן אינאײנעם. גיט פרץ נאך אויך אט דעם פארלאנג םונם אײגיקל. נאר יאנעק באניגנט זיך נישט בלויז םיט דעם, װאם פרץ קײקלט זיך מיס אים אין שותםות, ער האט נאך א באגער: ער מאנס, אי דער זײדע זאל זינגען גראפען בײם קײקלען זיך. אין פרץ זינגט. סרץ גראמט״ איבעריקנס, םון די דאזיקע גראםען, װאם זענען געזתנען געװארן, כדי יאיעקן זאל םרײלעכער צו שטיסן, האבן זיך עס גאכדעם צינויפגעשטעלט ״די ״קינדער לידער סץ י. ל. סרץ״... און נלײך, װי דער זײדע האט ליב דאם אײניקל, אזוי האט דאם אײניקל ליב דעם זײדן. זײ װירקן אײגער אױף דעם צװײטן מאגנעטיש. סרץ אלײן זאנט: יאנעק—דאס איז ער׳ פרץ, און ער פרץ׳ איז עם — יאנעק. איו אײן פונקט שסײט יאנעק שטארק, נאענט צו דעם פאטער בו זײנעם, בי לוביאנען: אױך אין דעם קלײנ״: יאנעקו שפ־רט זיך א שנאה צו דעם ײדישן שטאם, צו דער ײדישער ראםע: באנעגנדיק אקאפאסע־ײדן מיט אקאשקעטל אויפן שפיץ קאפ און מיט לאנגע ביבית אריבער די קני — שפײט ער אזש יאנעק. װי םין עפעם איסציכםיקעס. ער זשאלעװעט נישס אםילוז פרצעס געסט, די הײנטװעלטיקע ײדן: — ״זשידזשי ססאראזאקאנקי״... — זידלט ער זיך, יאנעק, און שלײרערס זיך אוםציסריח. א ן דאס איז דער שטארקםטער װײטאק בײ פיצן, װאם אי אזוי אויך געניג זאס מיט לײח. יאנעק האסט ײדן. יאנעק אבער איז דאך נישט אבי װער. יאנעק אײ אויך נישט לוביאן. דאס איז דאך ז ײ ן׳ סרבעם, יאנעק, אין נישט קײן אנדעינם. ' נ ' אך׳ יאנעק, יאנעקי... .•זיװ״יסם-: צבי הירשקאז אים׳ פאר לוציאנען ניפא, איז עס נישט קײן סוד. און פרבעס קאבינעם סײדס ער אוים, לוציאן, עפעס װי אן אזיל פון קרעציקע. כפעס שטענד־ק זיצס דא פרץ ארופגערינגלט פיט פענסשן, שרײבער, קינסשלער׳ פאליטיקער און פארערער, הײםישע און דורכסארנדיקע. עס האט נאך אבער נישס געםראסן, אויסער אפאר געצײלטע אויםנאפען,'אזילוציאן זאל זיך דא באגריםן םיט װעםען עם איז. ער װײכט אויס דעםאנסטראשיװ דעם פאטער און דעם פאטערם געזעלשאפס. געפען נעםט זיך עם פון דעם, װאס ל ציאן פרץ שפירט אין זיך םםש אן אינסםינקסיױע פײנטשאםט צו דער ײדישער ראסע. און נאך פערער סון דעם, װאם קײנער פינם סאלק ישראל רופט בײ אים בעצם נישט ארויס אזא שטארקע אנסיפאטיע, װי דער װארשעװער ײד׳ װי יצחק ליב פרץ. 3 לוציאן באהאלט נאר נישט זײן האם צום םאטער. ער בא• סאנם עס בײ יעדער פאסיקער און נישש פאסיקער געלעננהײט, און אין װאס םאר א םארם: אש זיץ איך אײנםאל אין א זופערדיקן םארנאכס מיט לוציא• נען צוזאםען אינם זאקסישן גאיטן אין װארשע. ערשט פלוצלינג באװײזט זיך פרץ׳ אין דער מיט׳ צחישן א גאנץ פיבליקום. װי געװײנלעך איז פרץ אײגנעװיקלט אין זײן סראדיציא• נעלער פעלערינע און אויף דעם קאפ— דאש טיראלישע קאפעלושל. אויך, װי תסיד, איז ער פלינק, ענערניש. עם שפױדלט פון אים פיש אסאריזםען, עקספראדפשן א-ן פאראדאקסן. פילע םון די שפא• צירנדיקע אינם גא־מן, םײדלדך און בחירים, שטײען אויך צו צו פ־צן םים זײן קא״מפאניע. פרץ האש פאר יעדען אװאיס אדער א װערסל... — זעט — רוף א־ך זיך אפ צ־ לוציאנען — װי ױנג ער איז׳ דער אלטער, און װי פונטער .. אלײן אננעלאכט כיט פוייד, אץ װו נאר ער שטעקט ארײן א םיננער, װערס ל סשיק... קיקש׳ װי םען קלעפש זיך דאס צו אים1,... נאר לוציאן לאזט םיך װײטער נישש רעדן: — אידיאט!... — צעליאיעמט ער זיך. — פארװאס נלײבט איר עס אים?..* דאס פאכס ער דאד ששיק .. דאס שפילט ער דאך... אן ערששקלאסיקע קאקעסקע איז ער דאך, דער אללער. און דער טאסע האש טאקע אויםנעצײכנס געװ-סס, װאס דער זון דענקט און רעדם װעגן אים: כאסש פיץ האט פארכאנט אין זיך אזוי םיל פאטערלעכע ליבע, דאך איז נישט געװען אזא םאל׳ װאם *־ץ, דע־ראנענדיק לוביאנען,* זאל באניצן דעם אויס• דרוק: ״פײן זון״... 4 װירקלעך: טראגישער און עלענדער לוציאןי ער אלײן האס אויך א קינד. יאנעק הײסס דאס קינד, א בחודל פון עלף-צװעלף יער אלט. איז אש םיס דעם אײגן קינד, מיט דעם דאױקו יאנעקן, איז לוציאן אויך םון דערװײטנם. אץ פונקס װי זײן קרינ םיט דעם שאסער, פיט פרצן׳ איז אויך דאס נישט״שטיםען זײנם םיט דעם זון׳ םיט יאנעקן, אזוי צו זאגן, אױף א ,א־דעאלאנישן״ באדן. עס איז אזא םעשה: לוביאן איז זיך פאנאנדערגעגאנגען םיס זײן פרױ׳ אנב א רײכע ײדישע אריםטאקראטין םין װארשע. און דאס אײנביק קינד יאנעק איז פארבליבן םיט דער םוסער. פאםירט אײנפאל, אז לוציאנס געװעיענע םרוי פארט אפ אױף זוםער קײן א־יםלאנד, איבערלאזנדיק דאס קינד, צײטװײליק, אויף דעם סאשערם הענט. װאם סוט אבער לוציאן פרץ? ער נעםס און זעצש ארײן דעם 2ז-יאדיקן יאיעקן זײנעם בײ א פוילישן ש־ססער אץ װארשטאט, כדי ער זאל זיך אויםלער■ נען׳ דער קלײנעו/ די שוסטערשע םלאכה אץ װערן א ״מענטש״. ער׳ לוציאן, װיל נישט איבערלאזן נאך זיך א דור םון ״אינ• טעליג״םלעך*. שין זײן זון דארף זיך עם אנהײבן א נײער שבט פון הארעפאשניקעסי... און יאנעק הזש איש געסאלגט, דעם סאשן. עטלעכע חדשים האט ער׳ נעבעך, אפנעפאקוטעװעס דעמאלט. פיצעם אײניקל, אלם א לעת*ױננל בײ א גויישן שוסטער, ביז די מזטער האש זיך אום• געקערם ציריק קײן װארשע פון איר אײראפלישער״רײזע, און א־ויסנעשלעפס אים, דעם בן״יחיד, סון דעם גיהנום, װוהץ עס האש