Literarishe bleter · 1927-08-26 · 34 (26.8.1927) · p. Seite 665

665 ליסורירױן נלוסער 34 זא אונזער אינערלעך לעבן, איז אזוי אומזיניק, װי האבן טענות, פארװאס ברויט זעט-אן דעם הונגער און שטילט נישט דעם דארשט״ עס זענען אלטע ליטערארישע דאגוה. צוליב די דאזיקע מניעות זענען קינסטלער מורד אין רעאליזם, כאפן זיך אן אין אנדערע ״איזמעך און פארמען—אפשר װעט אזוי ארום מעגלעך זײן זיך אײסצורעדן. די שטארקסטע רעאקציע אקעגן דעם איז דער עקספרעםיאניזם. װןןם װיל מיט שטורם איבערברעכן די װאנט און דערגײן צום םאמע תמצית. אנדערע גײען־אײן אויף פשרות, נאך אנדערע דערקענען באצײטנס די אײזערנע מחיצה, מאכן מיט איר שלום און שטרענגען זיך אן אין דער גרענעץ ארויםצובאקומען א מאקסימום. פאר דעם, װאס װיל פארבלײבן א קאנסעקװענטער רעאליםט, איז. דוכט זיך. דאס דערקענען אט די גרענעצן דער ערשטער תנאי. בילדלעך קען מען נישט איבערגעבן אלץ, אבער אלץ, װאס װערט געגעבןאיןא רעא־ לער ערצײלונג, מ ו ז ג ע ג ע ב ן װ ע ר ן נור אין ב י לד ע ר. דער ענין איז זײער װײט צו זײן אויסגעשעבט. איבער־ הויפט דארף באזונדער באהאנדלט װערן דער פאל, װען דער דערצײלער איז אן אביעקטיװער מאדעל פין זײן אײגענער ערצײלונג. עס איז א מאטעריאל אויף זײער אן א־נטערעסאנטער ארבעט. רעקטער קװאל קען נישט דינען םאר דעם עפיקער-רעאליסט, װאס איז לויט זײן נאטור מחוײב צו שעפן מיט פולע הויפנס. איז מעגלעך אין א עפישער־רעאלער דערצײלונג צו געבן די אינערלעכקײט סון העלדז-פרינציפיעל יא. אלץ, װאס איז רעאל און װאס איז אינטערעםאנס, איז אן אביעקט פאר א דער• צײלונג. אונזער אינערלעך לעבן איז אין שום סםק אינטערע״ םאנט און קען גאר נישט פארגליכן װערן לויטן שװונג און מעגלעכקײטן מיטן געצױמטן לעבן פון מעשים. אבער װילנדיק געבן ד>ןם אינערלעכע לעבן םון א מענטש, מוז מען סריער האבן דעם װעג צו דער אינערלעכקײם. די צנורות. װען נישט — קומען ארויס צוגעטראכסע געדאנקען, באנאלע רעױנות, װאס גיבן גןןרנישט. גראסאמאניע. מיפילאזאפירט־אױס אלטע אוים• געדראשענע אמתן. דעד עפיקעד־רעאליסט, װאס מײנט עם ערנסט, קען אין נארמאלן פאל נישט געבן דעם העלדס מחשבות, אויב ער װיל געבן פאקםז און נישט השערות. אמת מיר סארלירן דערמיט א םך, װײל, װי געזןןגט: נישט אלץ לאזט זיך פארשטעלן אין בילדער. דער װיכטיקסטער טײל פון אונזער לעבן בלײבט נישם אפגעשפיגלט. מיקען אסילו מודה זײן, אז די רעאלע עפישע ערצײלונג איז דעקאראטיװ• מעסיק. אבער דאס איז איר נאטור און האבן םענות, פארװאס די רעאלע־עפישע ערצײלונג גיט נישט איבער א י נ ג א נ צ ן פרץ, זײו זוו אוז זײו אײניקל אײנציקע, װאס ציט צו די אויםמערקזאפקײט פונם אויג און װעס שנײדט דך אײן אין דעם זכרדן. אינעװײניק םארפאגט פרצעס דירה דרײ חדרים, װןןם זענען םאנאנדערגעטײלט לוים דער צאל קעפ פון דער משפחה: א־ץ חדר איז די נעסט * סון מאדאם פרץ און גלײכצײטיק דער שלאף״צימער. דער צװײטער חדר—פרצעס קאבינעט, װאס ער, פרץ, האלט כסדר אין אײן ענדערן זײן געשטאלט. (עטלעכע םאל אין װאך שטעלס עד איבער דאס מעבל, בײט די בילדער אויף די װענט,*הענגט אויף נײע לולקעס), און דער דריטער חדר געהערט צו דעם זון, צו לוציאנען. װאס אין לוציאנס חדר טוט זיך, קאן קײן זײטיקער נישס װיסן, פשוט דערפאר, װײל ער לאזט במעט נישט צו, אשילו די אײגענע שוין, אפגערעדמ װעגן פרעםדע. 2 לוציאן איז דער בײזער און םינסטערער גײםט םון פרצעס הויז, אויסערלעך, פיזיש, הײסט עס, אױ ער לוציאן, שטארק גע• ראטן אין דעם סאטער, אין פרצן. אמת, עם םעלן אים דעם טאטנם םײערדיקע אויגן און ער פארפאנט נישט דעם טאטנם םעסטן, זיכערן טראט. םונדעםטװעגן םארט זײער ענלעך. אויך גײסטיק זענען זײ נישט גאר אזוי װײט אײנער םונם אגדערן: פונקס װי י. ל. פרץ איז אויך לוציאן פרץ אויססערליש־םעיק. םון לוציאנם באדײסנדע סעיקײטן אבער האט זיך גארנישט באקומען. ער האט געשסודירט אין צװײ םאקולטעטן: אין דארפעט• ױריעװ םיזיק און מאטעמאטיק און אץ װארשע — ױריכפרודענץי. נאר ער האט בײדע נישט פארענדיקט. פון די הויכע װיסנשאפטן איז ער אריבער צו עקםפארט״אימפארט ערקים. און םון דאם ״עק• םסארטעװען* זײנם. װי פון דאס *איהפארסעװען״ האט ער דעם זעלביקן רעזולטאט, װאס פץ זײנע אוניװערסיכעטן-שטודױם. צו 37 יאר הענגט ער נאך״אלץ אויף דעם פאטערס האלז... " נאר, םילא: דאס איז :אך א האלבע'צרה. איז דער זון נישט קײן בעל־תכלית און נישט קײן בעל־פרנרה. נישט אין דעם גײט עם דא. לוציאן איז פיצעס אומגליק אײגנטלסך דערםאר, װײלער סארגיםטעס דןן די פרצישע אטפאסםערע אין פרצעס הויז. םיט סרצן גוםא קוםס ער נישפ, דער זון, כמעט אין קײן שום בארירונג, כןןטש דעם סאסער ציט אזוי צו אים, װאם פאר איז עס סאקע, הײםט עס, א סאקט: יאנעק, דער אײנציקער זון םון י. ל. פרצם בן־יחיד, םון לוציאן פרץ, איז אװעק םון דער ײדישער קהלה און אריבער צו דער קאטוילישער קירך. אייס ײד געװארן דער אײנציקער דירעקטער ױרש פון י. ל. ■רץ. פיט אים, םים יאנעקן, ענדיקס זיך דאך פרצעס פערזענלעי כער שטאם: װײל לוציאן אלײן איז שוין עםלעכע יאר סויט, און פונקם װי י. ל. פרץ האס נאך זיך נישס איבערגעלאזם קײן אנ• דערע קינדער חזץ לוציאנען, אזזי איז פון לוציאנען גוםא קײנעד נישט םארבליבן אויסער יאנעקן. אט די געשיכטע האט בײ מיר ארויסגערוםן אין םײן גע• דעכעניש םארשײדענע בילדער און סצענעס פון פרצעס לעבן אין זײן אײגן הײז, צװישן זײן פשפחה. און אײניקע םיניאטור-קאפיעס פון זײ װיל א־ך דא באװײזן אזוי װי איך האב זײ געזען אינם םארלויף פון עטלעכע יאר נאכאנאנד. איך װיל דא געבן א פ״אר שטריכן, דערהויפס װעגן די בא• צױנגען, װאם האבז געהערשס צװישן י. ל. פרץ און זײז זון און װעגן דעם, װי אזוי פרץ האט זיך םארהאלטן צו זײן אײניקל. בפרט אז רי ראל, װאס דער דאזיקער אײניקל האט גע• שפילס אין פרצעם לעבן, איז אגאגץ באדײטנדע: אים, יאנעקן, דעס איצסיקן קאטאליק, דאבן עם דאס אנב ײדן אםילו צו םאר• דאנקען נישם מער און נישט װינציקער, װי םאר די װיכטיקססע פון םרצעם װערק. 1 כפעט םונם ערשסן סאג אן, װאס פדץ האט זיך באזעצס אין װארשע אלם באאפסער אין דער קאנצעלאריע םון דער ײדי• שער קהלה, האלס ער זײן װוינונג אין דער שטאט-טײל, װאס איז אשײדיװעג צװישן דער ײד־שער געטא און דער פוילישער ארי• סטאקראםיע. אויף דער צעגליאנע, הויז נימער 1, לעבט ער םיט זײן םאםיליע. ױאס באשסײט חוץ איס, ■רצן גוםא, נאך םון צװײ נםשות: מאדאם פרץ און זײן זון לוציאן, אקינד סון״זײן ערשטע פרוי, דער גרושה עפעס אװיססע נאס, די צעגליאנע. עס םעלט דא דער הו• הא-טוםל םון די נאלעײקים אץ עס שפירט זיך דא נישט די סא• לידע רויקײם םץ די אלעען. הײנט דאס אויסזיכס דרויסן, װי מיזע• יאבעל. אנסקעגן דעם הויז נומער ז״פונקט אנטקעגן, א רױםע םא• בריק םים א שװארצן קויםען. דאם אױ אױף דער צעגליאנע דאס