Literarishe bleter · 1927-08-26 · 34 (26.8.1927) · p. Seite 664

34 ז^! ליטערארישע בלעסער < 64 װערק. פארנאכלעסיקן מיר אויף אײן װײלע דעם קװאל םון דרויסן און מיר אפערירן מיט אונזערע אינעװײניקסטע סאר• מען. קומט ארױס די טויטע פראזע. די רעדער דרײען זיך׳ די מיל מאלט, נאר מיהאט פארגעסן ארײנגושיטן תבואה. די אמתע קונסט קאן מען פארגלײכן גו דער עמפירישער װיסס שאסט, די סראזע—עו דער דיאלעקסישער... נישט דא איז דאס ארט גענויער ארומגורעדן דעם ענין. אבער אײנס איז קלאר: אויב קײן שום קונסט-װערק קען נישט אנטשטײן אן דער אוממיטלבארער, ס־נטעטישער באהעפטונג מיט דעם אויסערלעכן מאטעריאל.—איז עס פאר דער רעאלער. עפישער ערבײלונג דעד אלף און דער תו. דער לידיקער די;ט ז י ך א ל ײ ן פאר א סעמע. דער רעאליסט ־ עפיקער דארף זוכן א מאדעל א פרעמדן, א װידערשפעניקן. נישט בחנם טענהן די געגנער פון רעאליזם. אז דער רעאליסט איז א ראביאנא ליסט. א ״קאפ־מענטש״. אזוי איז עם טאקע. אבער נישט קיין חסרון איז דאס. נאר א מעלה. די ראגיע פון עפיקער־רעאליםט איז דער קלעי, מיט װעלכן ער קלעבט גונויף אזא גיטערדיקע זאך, װי סיאיז די קינססלערישע אידעע מיט דעם אײז־קאלטן שװערן פראגעס פון איגטענסיװן באאבאכטן. א פראצעס. װאס מאםערט אויס דעם קינסטלער און פארשלעפט אויף אומגעריכ טע, נישט פארויסגעזעענע װעגן׳ — איז דער עפיקער־רעאליםט באמת אנגעװיזן בלויז אויף דעם געזעענעם, געשעענעם פאקטי אדער םיאיז בלויז א גוםע־ ליקײט, װאס די עפיש־רעאלע ערצײלונג מײדט אויס אזוי פאר ביםן אלץ דאם, װאם איז א י ן אונז און װאס מ־קען מיט די חושים נישט באגרײסן—ז — נײן. קײן גופעליקײט איז עס נישט. דער עפיקער מוז האבן א רײכן קװאל, פון װעלכן ער זאל קענען שעפן שטענדיק און עמערװײז. אזא קװאל איז די נאטור, װעלכע מיר זען, הערן א. א. ױ. ״סיװערט נישט זאט דאס אויג פון זען״. סיהאם גאר קײן שיעור נישט װיפל בילדער מיר זען יעדן טאג. װיםל דיםערענצירונגען און נױאנסן. אבלינדער איז געגליכן צו א מת. פאר אים זענען פארשלאםן במעט אלע אוגרות פון לעבן. (אז דאס זען פון די חושים מוז זײן םאר בינדן מיט אינעװײניקסטע גײםםיקע כוחות — דאס איז זעלבםט פארשטענדלעך) סיפרעגט זיך בלויז: — גי איז אויך פאראן פארן קינסטלער אזא דירעקטער און רײכער קװאל אויסעד די נאטור, װעלכע װערט באגרײפט מיט די חושיםי יעדער קינסטלער, װאם איז נישט קײן ליגנער און נישט קײן טעלעפאט װעט מודה זײן. אז נײן, אזא קװאל איז נישטא. מילויבט קינסטלער, אז זײ קענען די מענטשלעכע נשמה, אז םיטן כוח פון זײער אינטואיגיע דרינגען זײ ארײן אין די באהאלטנסטע חדרים פון דענקען און װילן. מיװײזס אן אין דער װעלס ליטעראטור אויף געגײלטע װערק און ערטער, װו קינסטלער געלונגט עס דירעקט ארײנגודרינגען אין דעם טונ־ קעלן לאבירינט פון מחשבות און געפילן פון אנדערע. אבער אזעלכע פאלן זענען אפשר זעלטענער װי די פאלן פון סעלעי פאטיע. די קונסט קען זיך נישט פארלאזן אויף קײן נםים און ,אויפבליצן*. נארמאל קענען מיר די מענטשלעכע נשמה אדאנק טאטן. האנדלונגען, רײד. אממײנםטן משפסן מיר װעגן יענעמס אינערלעכע װעלט על־פי השערה. װען א קינסטלער דערגײלט װי אזוי זײן העלד האט אויםגעזען, אדער געהאנדלט—האט ער אין זײן פאנסאזיע דעם מאדעל. אבער װען ער װיל דערגײלן, װאם זײן העלד האט געפילט און געטראכס, םוז ער געבן זײנע אײגענע געםילן און מחשבות. אזא מןןגערער און אוםדי■ די. װאס זענען טראדיגיאנעל. דערפון טאקע קומס דאס. װאם אט־די לײס קומען אםבולטםטן ארויס אין רעאלע װערק, בשעת דער אינטעליגענט קומט ארויס בלאס, און ממילא םאלגט דערפון, װאס דער רעאליםט איז גענײט אפס גו נישטערן אין דער אונטערװעלט. געשיכטע. אבער דאס באשרײבן אט־די מענטשן איז דאך טאקי דאס, װאס מירוסט אן דעקאראגיע. אנשטאט גו געבן דעם מענםש—גיט מען, װי סיטענהן די קעגנער. זײן מלבוש. טו אויס דעם גענעראל זײן מונדיר און גי אראפ בײם רבין זײן זשופיגע—און זיי זענען פארלוירן פארן רעאי ײיםט, פארן קאנסעקײענטן רעאליםט. נאטירלעך. און טאקע דערפאר װילט זיך אמאל א פרעג טון: — צי האס טאקי דער רעאליסט קײן שליטה נישט צו דער אינערלעכער דערפארונגי ליגמ עס אין מהות פון רעא ליזם די נײגונג גו אויסערלעכקײט. אדער סיאיז נישט פער װי א נידעריקערע מדרגה. װעלכע מידארף אריבערגײן. כדי צי געפינען א העכערעי הלמאי זאל איך דערצײלן, װאס מיץ העלד טראכט? — פרעגט דער עפיקער.- איך װעל ליבערשט דערגײלן, װאס מײן העלד האט געסון. דערפון װעט איר ממילא װיסן. ײזןם ער האט ג ע װ א ל ט טון און ג ע ט ר א כ ט צו טון. װײל דער שטארק־ סטעד װילן באװעגט אונזערע אימפולםן און די שטארקםטע מחשבה ברענגט צו מעשים. די מחשבה איז א תהו־ובהו. טראכטנדיק האבן מיר פאר זיך אומבאשטימטע װעגן. אין אונזער מוח ליגן תמיד שיכטן פון אלטע זכרונות. װאס װעקן זיך אויף פער אסאציא ציע. כדי תיכף װײטער אײנגודרימלען. געבן די מחשבות פון א מענטש צוזאמען מיט זײנע מעשים. הײסט: געבן דעם קערן גיזאמענגעמישט מיט דער שאל. דער גיל פון עפישער דערצײ־ לונג, אבער, איז צו געבן דאס קלארע און פאקטישע. דאס איז נאר דער פאקט. װאס איז דער תמצית פון אייע הוריות, װאקלענישן און טראכסענישן. נײן, םיאיז נישט קײן צופעליקײט, װאס עפיק איז אזוי ענלעך צו פשוטער כראניק. די עפיק, װי די כראניק,! שעפן פון דעם זעלבן ברונעם, סון לעבן. אויב די װירקלעכקײט איז פאר דער כראניק אן אביעקט. איז זי פאר דער עפיק א מא דעל. להיפוך גום ליריקער, בײ װעלכן די גאנגע אויםערלעכע עקזיססענץ װערט באטראכס פון שטאנדפיקס פון די אײגענע עמאציעס, איז דער עפיקער פאר אלעמען א קאפירער (מידארף זיך פאר דעם װארט נישט דערשרעקן), א מין פארטרעטיסט, װאס גיט א שמיר מיטן פענזל און א קוק אויפן געגנשטאנד. זײן שאפונג װערט קײנמאל נישט בארעכטיקט דורך זיך אלײן. נאר דורך דער נאטור. װעלכע ער קאפירט און בײ װעלכער ער לערנט... ער איז נישט בלויז מחוײב גו געבן זײן שאפוגג ריטם. סיםטעם, נאר ער איז פאר אלעמען מחוײב צו מאלן ענלעך צו דעם מאדעל... לערנען ב־י דער נאטור. װיפיל קינםטלער האבן שוין גערעדט װענן דעב און געװארנט. רובענס האט נישט אויפגע־ הערס װארענען זײנע תלמידים, אז זײ זאלן זיך נישט פאר־ קוקן אויף איס. נאר אין דער נאטור. װאם איז די מוטער פון יעדער קונסט. רעמבראנד האט געהײםן זײנע תלמידים ארבעטן אין באזונדערע צימערלעך. כדי זײ זאלן זיך נישט פארקוקן אײנער אויף דעם אנדערן און ממילא פארנאכלעסיקן דאס אינ־ טענסיװע קוקן אין דער נאטור. - עס איז נישטןן קײן קונסט, נאר לײדיקע פארמען, װעלכע מוזן זיך אנפילן מים ער־ פארונגען, ערשט די סינטעזע פון בײדע צוזאםען איז דאס