Literarishe bleter · 1927-08-26 · 34 (26.8.1927) · p. Seite 663

663 ליטערןריוז נ ל ז ס ער 34 ז1ז װערטער אדער ביידדער יצחה באשעװיס / װארשע נישט דא איז דאס ארט צו באיײיזן די דאזיקע בא הויפטונג. מיװאלט אפשר געדארסט ציטירן אלע גיטע רעא ליסטישע שאסונגען, כדי דאס גו באװײזן... דא שטעלט זיך בלויז אװעק די םראגע: — גי מוז די רעאלע עפישע דערגײלונג באמוז ב ל ו י ז געבן דאס בילד םארן אויגי און דער עיקר.■ צי קען מען טאק־ מיט בלויזע בילדער געבן דעם מענסש אזוי װי ער איז. מיט זײן גאנגער קאמפליגירטקײס? גי מוז נישט קימען גו אזא מאמענט, װען דער שרײבער מװ אװעקלײגן די םעדער פון האנט און זאגן: דאס, װאס איך װיל איצט געבן, קען מען אין קײן בילדער נישט אױסדריקן:—? עם איז די אײביקע טענה םון די קעגנער פון רעאליזם. סיאיז אבער אויך קײן ססק נישס. אז דער רעאליסס גופא איבערגײגט זיך, אז ער שטײט דא פאר א װאנט. די װיסנשאפט קען זיך באנוצן מיט דער גאנצער שפראך. זי שאפט פין טאג גו טאג אלץ נײערע, ארומנעמענדיקערע אבסטראקציעס. װען דער פסיכאלאג װיל רעדן װעגן דעד מענטשלעבער נשמה. קען ער זיך באנוצן מיט אלע װערטער סון װערטער בוך און אפילו שאפן נײע. ער קען כולל זײן טויזנט מאמענטן אין אײן באגריף, קען זײן קורץ װיסיל ער װיל נאר און איז ממילא א בעל הבית איבער זײן מאטעריאל. דער קינסטלער, װאס איז מחוײב אלץ צו געבן בילדלעך, איז זײער װײס פון אזא באקװעמלעכקײט. אמבעסטן װײסט עס דער שריפטשטעלער א״ײן. גוט באארבעםן די מינדסטע טעמע פאדערט שװערע ארבעט. די בליץ־שנעלע קינםטלערישע אידעע װערט צעצויגן און צעריסן. בעת מ־נעמט צו איר צוזוכן בילדער. טויזנסער איבעריקע געשטאלטן קומען צו און יעדע אײנע פאדערט *עבן און בארעכטיקונג. דער קינםסלער װיל גײן גלײך צום ציל, אבער די געשטאלטן שלעפן אים בײ די פאלעס, רײסן אים אװעק אויף צופעליקע װעגן. איז דען בײ דעם אלעמען א װונ דער. אז דער רעאליםט מוז הינקען אידעאישי די טענות זענען נישט קײן ליגנטע. עס װײסט עס דער שרײבער פון זײן אײגענער דערפארונג. װײל ס איז נישט אמת. אז מיקען אװעקשטעלן א מענטש אינגאנצן מיט דער הילף פון אויםערלעכע בילדער. װאס שטע*ן פאר דעם מענטש תמיד א טעטיקן. אלע מענטשן, און איבערהויפט אינטעליגענטן. טראכטן מער. װי זײ טוען. האנדלען אונטערן דרוק פון אינערלעכע װירקונגען. םון אײן זײט דער נערװעזער. דער מעלאנכאליק. די אלע לײס מיט זײערע מאניעם און מרה שהורהס. סון דער ציײיטער זײט די גאנצע אינטעליגענץ. װאס לעבט. לײדט אין דער שטיל, פלאנט און זוכט. זײערע פנימער זענען אממײנםטן מאט אין נישט כאראקטעריסטיש. זײ זשעסטיקולירן נישט. זענען נישט צערעמאניאל, נישט אויסערי• לעך — טיביש. אלץ טוט זיך אפ בײ זײ אינדערשטיל, הינטערן שארבן. מימװ די געבן קודם<כל טראכטנדיקע און רעדנדיקע (נישט אין קורצע דיאלאגן. נאר אין לאנגע שמועסן). אדער אינגאנצן נישט. אינגאנצן פון זײ נישט דערצײלן — הײסט: איגנארירן די מענמשן. װאס לעבן אמשטארקסטן, אמפאר- װיקלסטן. בלײבט איבער בלויז דער פאלקס-מענטש מיט זײנע עטנאגראפישע סמנים, מיט זײן הומ$ר. דער פאלקם-מענטש איז. װאם אמת. אממײנסטן צוגעפאסט צו דער עפיש-רעאלער דערצײלונג. ציגעפאסט איז אויך דער קלער אין בכלל אלע דןןס בילד, דער געשעענער םאקט איז אלעמזןל געװען דער אטריבוט פון דער עפישער רעאלער דערצײלונג. אקוראט װי אין דער ליריק איז דאמינירנד דאס געפיל און געמיט צושטאנד. דער אביעקטיװער עפיקער דערצײלט נישס פון זײנע אײגענע איבערלעבונגען, אבער אויך צו די איבערלע בונגען םון זײן העלד גײט ער צו אנדערש, װי דער ליריקער. בעת דער ליריקער גיט דעם געמיט-צושטאנד, גיט דער עפי■ קער די םבה פון אט־דעס געמיט־צושטאנד. דער ליריקער ר ע א ג י ר ט אויף געשעענישן, אבער דער עפיקער-רקא״יםט שטעלס אװעק די געשעע.ישן גופא און לאזט רעאגירן דעם לעזער. דער ערשטער גיט דעם סך־הכל, דער צװײטער איז םארמשפט אויף פרטים, װאס םובטעלער םידארף זײן די שטי מונג, װעלכע ער װיל ארויסברענגען. אלץ מער פרטים און אלץ זעלטנערע בילדער דארף ער צונויפקאמבינירן. ס־איז במילא א זעלבםטפארשטענדלעכע זאך, אז ם׳מוז אמאל קומען א מאמענט, װען די הארמאניע צװישן דער קינסטלערישער אידעע און בילד װערט צעשטערט. די פרסים בלײבן הינטערשטעליק די אנפליסנדיקע שטימונגען םײ בכמות און סײ באיכות. סיאיז נישט קײן אויסגעטראכטע זאך, װען מ־זאגם, אז דער רעאיייזם האט בעיקר צו טון מים אויםערלעכע דערםא רונגען. ןןנהויבנדיק פון די סאמע ערשטע ביז די סאמע לעצטע רעאליםסן םילט איר פון ־עדן אײנעם ארויס די טענדענץ צו געבן די פאקטן װאס מער אין דעטאל, װאס מער אויסגע שײלט פון יעטװעדער אבסטראקציע. מישילדערט בײם העלד די אויגן און נאז, מ־גיט איבער תנועות און טאג טעגלעכע געװוינהײטן. א סך װײניקער װערט דערצײלט, װאס דער העלד טראכט און לעבט־איבער, זײנע אינערלעכע צושטאנדן און ססקות. םון אלע רעאליסטן םילס מען ארויס דיזעלבע מײ- נונג, אז: איבערצײגן דעם לעזער קען מען נאר מיט פאקטן. װעלכן סיקען זען דאס אויג. הערן — דאס אויער א. אז. װ. װאס מער כאראקסעריססישע פרםים—אלץ בעסער. דאס אײנ- ציקע פענסטערל פון דער נישט־געזעענער אינערלעכקײט אין דער רעאלער דערצײלונג איז דער דיאלאג. די רײד פון העלד. בײ דאסטאיעװסקין. למשל, דערגרײכט דער דיאלאג צו אזא מדרגה, אז ער װערס דער חוט־השדרה םון זײן גאנצן שאםן. מידארף דוקא הערן רעדן דאסטאיעװסקיס א העלד, כדי אים צו דערזען. פארנעמען טאקע ב־■ דאסטאיעװסקין דיאלאגן גאנצע צענדליקער זײטן. אבער דאסטאיעװםקי איז אין דעם פרט אן אויסנאם. בײ אנדערע רעאליסטן איז דער דיאלאג אן ענין, װןןס װערס באגרענעצט ביז גאר. די העלדן זענען מחוײב צו רעדן זײער װײניק. דער דיאלאג דינט כמעט בלויז פאר א פויזע צװישן אײן מאםע שילדערונגען און דער אנדע־ רער. דיאלאג איז אויף אזוי פיל בארעכטיקט, אויף װיסיל ער גיט עפעם צו צום בילד. דאםזעלבע איו מיט מחשבות און אינערלעכע איבערלעבענישן. זײ האבן בלויז אן ארט װי דער• גענצער פון בילד, נישט אן־און־פאר־זיך. אמת. אז נישט אלע רעאליסטן זענען אבסאלוס קאנסעקװענט. דאס איז א פראגע פון אויסגעהאלטנקײט און גאנצקײט. אנדרע רעאליססן האקן אפ סון צײס צו צײס מיט די אויםערלעכע בילדער. כדי א קוק צו םון אין דער .נשמה״. ןןבער מ׳דערםילט תיכף. אז דא איז באגאנגען געװןןרן א םארברעכן קעגן דער פארם םון דערצײלן.