Literarishe bleter · 1927-08-26 · 34 (26.8.1927) · p. Seite 656

34 זא ליטערארישע בלעטער 656 זיך םםשותריקער טאלאנט. עבצר איז װידער אויסםאלנדיק דאס׳ װאס איך האב שױן אויבן באמערקט. אויך דא איז נישט אויםנע• שעפט אלץ, װןןס עס איז מעגלעך געװען. אײך דןן בזנט זיך, באדת, דא בעט זיך פשוט רחמ־ם בו געבן בילד-םארגרעםערונג, םער זי• כערקײט און ברײטקײט םון ליניע, מער געדינסקײט םון םארב און הארםאניע פין פארב. װײל דא אח ארײנגעשניטן אין א גע• שװיר אויף דעם םלײש םון אונזער ליבהארביקן אלטגײלאנד. און עס װאלם שוין געםענט זײן די העכסשע צײט עם זןןל קוםען 1 פ־עזאיקער מיט אן ענערגישער פען און אן שויגונג און םארגלעסונג אויפדעקן די אלע ענינים און עניניפלעך, טראנזאקביעס אץ םא• כערײקעס, װאס די םארשײרענע פענצאקס אין ד׳ר םירינאװםקיס קאםבינירן אויפן חשבון םון די הוננעריקע און בןןרװעסע פיןןנערן• א־דעאליםםן. בניםין רעסלער באננוגנט זיך םיס דעםאנסטרירן פענצאקן װען מער איז... םארטיםט אין בריװ לײענען. צענדליקער בריװ אין פארשײדעגע קאלירטע קאנװערטן און םארשײדענע סיןרפאטן*. איז גוט, װאס עס איז געלונגען אונשערצוצינדן דעם בעם בײם לעזער דורך פארבולטן די קאנטראסטן. פון אײן זײט: םאירל, דער רויער, אנקונצנדיקער ערלעכער ױננ, װעלכער איז צו יעדער צײס םוכן וםזוםן אויסצוזעצן זײן נםש אויף אלערלײ סכנות םאר יעדן דונאם ײדישע ערד; סון דער צװײטער זײם—סענצאק, דאם םענטשל מיטן נישש דערװאקםענעם מיניםטערקעפל, םיט דער אנ• געפראפטער טעקע און מ־ם דעם םאנצנדיקן חוזק אונסער די הײדאםאצקע װאנסעלעך. און אז דער ערשסער װעט נןזך צענדלי• קער יארן נע־ונדקײט און םםירת־גשש פאי אנדערע דך דערםאנען, אז שוין צײט ער זאל פאר זיך אלײן אויך עפעס זןןרגן, און קוםען װעם ער נאך אשטיקל באדן םאר זיך םים זײן אויםדער• װײלטער, ער זאל א הײזל אויסשטעלן. און א טענה װעט ער האבן א גערעכטע: מאיך בין םיד... איך װיל שױן רוען. כ׳װיל זיך בא• זעצן פאר זיך, און אן עק האט עס גענופען. כ׳םײן, אז מיר... םיר מאירלען... איך װער שױן א באװײבטער... כ׳האב םיר א בחורה אויםגעזוכס... הערסט פענצאק? אן אלסער סןןלדאס בין איך... מיר קומט שוין צו זײן... נײןו נישט דןןסו איך בין נןןך שטאלערן,. אבער איך האב שױןגעפנען, םארששײססק״ יןן,קײנער לײקנש נישס. אװדאי קוםט אים. ער הזןס כשר פארדינט. נןןר דער שכי זײנער װעש זײן: א םיםיק־פקידיש-בױראקראטישער ענסםער: ,אװדאי פארשסײ איך, נאר... אײף באדן, חב־בי, ארויסצוקומען גײט נישט אזוי גיך, ם׳דארף..." — ״װאס דארף מען?״ איר װערט געײאר שפעטער, אז םען דארף ״געלט... געלם..." װערט דןן עפעם דערגרײכס. עם רעגט אױף. דער לעזער װערט אױך קןןנפו• זירט װי דעד העלד םאירל, װעלכער שארט שוין אוםגעדולדיק מיט א פוס, דרײס זיך אהין און אהער אויםן בענקל, אין בײםט אײן אין דער אונסערשטער ליפ. ןןבער עס הןןט געקענט דערגרײכס װערן םיל פער. םיר באסראכטן גענויער אזעלכע סצענעס, מיר לײענען װי אונזערע םרישגעבאקענע בױראקראסלעך םון דעם ,באריםסן םאלקס-םאר• זןןרגער־הויז״ פטרן ןןפ זײערע סארדיגסטפולססע פעטענסן מיט תירוצים, װי לםשל עם איז^נישם ״אינגאנצן זײער רעסארט״, און, אז ער קען גןןר צוזאגן, אז בײ א געלעננהײט װעט ער איבער• רעדן םיטן דאקטןן־ פוריגאװסקי, אבער עס דארף דױערן, װײל יענער איז הײנט נישט הי. און באלד װעט זיך ארויםװײק דער ייגן. פענצאק ^װעט א שפרונג״טון װי א קאץ און א כאפ-טון דאס רערל פונם קלינגענדיקן םעלעפאן: ״האלאו װער רעדט דןןרפו הא, ד*ר פורינאװםקיז—יא, יןן. אין דערהײם בײ אײךז טובי נוז יא! מיר זןןלן זיך באלד טרעסןז א װוילער ענינדל, זאגט אירי סובו םשיקאװע, טאקע טשיקאװע. גוס!.״' א ן א רגע שפעסער, אז םאר ז;ים קײן מכשול, קײן בארג, קײן צוים, קײן סעלזן. ער יאגט זיך װי א צעױשעטער שטורמװינט, און קומט־אן װוהין ער דארף. און אז ער קופט צוריק און גיט איבער, אז ער איז געװען און האט געזיגס און דער כבוד פון זײנע ברידער איז געראטעװעט, — איז דאך אזוי נאסירלעך, אז נחמה, אט די װױלע םײדל, זאל שטײן בײ אן אפענעם צריפל און שוידערן. עס איז נאסירלעך און מיר באגרײפן, םארװאס אירע קני װאקלען דך און אירע ליפן ציטערן: ״און װי אזוי־זשע װעט דאם זײז, און איך האב דאך טעג אויף אים געװארט... איך האב דאך די אויגן אויסגעקוקט און בין אין בענקשאפט אויסגעגאנגען... װי אזוי־זשעז — אויפגײן װעט דאך באלד דער מארגנשטערן און...' מיר גלויבן אין דעם, הגם דער מחבר האט נישט געװו־ נען אונזער פולן צוסרוי. דזן זענען געװען מעגלעכקײטן אויף א ברײטן לײװנט. װאלט דער דערצײלער אונז געװיזן דעם אנפאל גופא און די פארטײדיקונג גופא. און װאלט פון די אלע איבעריקע זיך ארויםגעשײלט דער הויפט־העלד מיט זײן מעכטיקײט, מיס זײן איבערװאג, װאלטן מיר געהאט םאד זיך פארנעמערישס, באדײטנדיקס, אין ■ זכרון זיך אײנקריצנדיקס, אםעמםול־עפישס. ער האט אבער אזוי נישם געטון. מיר שטײען באלד פאר א געשעענעם פאקט. דער ראמאן הויבם זיך אן מיט דעם גזלנס צוריקקער, װען ער קומט שוין מיט א פארטי־ קער בשורה װעגן געראטןיװעםן ײדישן פרעסטיזש. איז עם א פעלער און עס םארדריסט. און אויב מען איז דעם מחבר דאך מוחל, איז עס צוליב דעם טאן. צוליב דעם הײמישן, םאמיליערן. װארעמען טאן. דאס דערצײלן אין א הײמישער םביבה באסרײט פון עפעם. דאס נישט דערזאגטע דעקס זיך מיט דעם םארוים באקאנטן.' מען דארף נישס אנהויבן פון אלף. מען רעדט דאך צװישן הײמישע מענטשן. זײ װײםן שוין װאס מען םײנט... (דערמיט זאל אפשר זײן בארעכטיקס דאס, װאס עס קומס אפס אוים צו אבסערװירן, אז י ע ד ע ר מענטש איז ביי זיך איןשטוב אקינםטלע ר...) און װײל דא איז נוסחדיק געװארן געשאפן א םאמיליערע אסמאספערע, דערפאר װערט אונז מאירל נאענט און סימפאטיש. מיר פארלירן צו אים דעם אומצוטרוי, װעלכן מיר האבן גע־ װײנלעך צו א מענטש, װאס מיר טרעפן דאם ערשטע מאל אין גאס אדער אין בוך. װי מיר האבן שוין אמאל געהערט װעגן אים. און מיר זענען איבערצײגט, אז ער עקזיסטירט. הגם מיר הערן^אים דערװײל בלויז רעדנדיק און זעען אים נישט זיך באװײזנ־ דיק. און אזױ װי יעדע עקזיםטענץ האט אין זיך די פאטענץ פון ױירן און װאקסן, בכן זענען מיר אויך איבערצײגט אין זײן אױפגײן און זײן אויסקריםטאליזירן זיך. כאטש דער פראצעס פון זײן דײטלעכער און לעבעדיקער װערן שפילט זיך אויך אפ מיט די אײגענע חסרונות און מעלות. װי אזוי װאקםט ער אויס, דער העלד, װי אזוי װערט ער לעבנספולער און םלײשיקערי דאס באקומט זיך דענססמאל, װען דער שרײבער פירס אים צענויף םיט דער ארומיקײט. דענםטמאל געשעס, אז דאס פריערדיקע גרויסע נאר כאאטישע װערט איצט קלענער אבער קלארער. אנשטאט העראישע לאזונג — ראנגלענדיקער מענטש. דער פריערדיקער ״גזלך װערט איצט א נגזל. דער תקיסדיקער, םארהארטעװעטער, אוםבױגזאמער נפש הויבט־אן דערשלאגן־װערן און פארצװײםלען און זיך בויגן אונסער דער לאסט סון זײן צענויפטרעפן זיך מיט די אלע אדונים און אדונטשיקלעך, פקידים און פקידיםלעך, מים די כלל־ישראל־קאכלעפל אויף דער אלסער ערד. איז עם א סײנער בעלעסריםטישער צוג. דןן מאניפעסטירט