Literarishe bleter · 1927-08-26 · 34 (26.8.1927) · p. Seite 657

<557 ליט ער*רישע בלערער 34 זא הונגעריקע, קראנקד, שכארבנדיקע און זינגענדיקע ברידער פין ױםםיה. אן דעם װאלפן אירע האנדלוננען נעבליבן בםיבאלאגיש שסארק נישט גערעכט. אבער איצט הײבט איר שוין ןןן צו פאר• שטײן. אםת, די פארשוינכע גופא זעט איר נאר פדאגםענטאריש■ אבער ארום איר איז געשאםן געװארן א סביבה. איר זענט געװארן ןןנםארטרויט. דער פחבר װערט אײך א גוםער באקאגטער. איר םארברענגס פיט אים צוזאפען. ער זיצס םים אייך בײ אײן סיש און ער װעם אײך קײן ליגן נישט זאנן... פאכירט ן$בער, אז דער שרײבער כאפט איבער די סאם םון פאמילאריטעט. ער םארלאזט זיך צוםיל, אז םיר װעלן שוין אלײן װיםן דאס איבעריקע. ער םיסברויכט םיט אונזער צוסרוי. װערן פיר אויםגערײצט, װאם איםיצער קלאפט אונז צו ןפט אויף דער פלײצע, װאס ער אױ שוין םיס אונז צוםיל פאן-בראט. אזוי איז דער סאל בײ זײן איבערגעבן די םיגור פון צמח דעם פאםטוך. מאנכע סון די קאלעגן שריםטשטעלער האבן, רעדנדיק מיט נײר, זיך פאסםאקעיעט, אױי שטארק הןןבן זײ הנאה םון צפחן• איך װעל אײך זןןגן דעם אמת: דער דןןזיקער סיפ הויבט םיר נישט אן נעפעלן צו װערן. ער איז ארויםגעקומען שלעכט, װײל דיכטעריש אומבאהןןלםן. אין זײן אסקעזע גלויב איך נישט. זײן צדקות איז אן אויפגעשריבענע. זײן משיחדיקײט איד כדי ױצא זײן דעם חוב פון םשיח מאדע אין דער ײדישער ליסעראסור םון דער לעצטער צײט און הגם עס רעדט זיך אזױ פיל דערפון װאס אםאל הןןט ער אזוי ככנת־נםשותדיק־דאנזשואניש נעהאט צו כון מיט װײבער און הײנט איז ער א פרוש, האב איך ןןבער א גרויסן חשד אז אט דער חברה-מאן האס אויף זײן לעבן קײן אײנציקע םרו, נישט געקענט (א חוץ דןןס אײנע מאל יענעם בײנאכס פיט שושנהן —אגער דןןם באװײזט דאך פונקט דעם היפך םון זײן פרישות..) אםילו װען ער װאלט עקזיםטירס. איך האב אבער אנכאלוט נישש די איבערבײגונג פון זײן עקזיםטענץ. ער איז אינגאנצן א טויכע זאך. װארסמעסיק. װאקכםינוריש. א ברעקל םון א םילועט. און םײנס נישט, אז םײן װידערװילן שטאמט דערםון, װאם איך בין סארליבט אין רעאליססישע העלרן און צמח האט צו סו1 פיט נסתרות. נײןן אדרבה. ער װאלט מיר זײער נאענט געװען׳ װען ער װאלט געװען, ער ״ א י ז * אבער נישט... דער םחבר װײזט ארוים באנאבונג אין רעאליםסיק. עד האט זײנע אײנםאלן װי אזוי זיך ארײנצוקריגן און װערן םאר אונז א נאענטער מענסש• םיר לאדן אים אײ;, און זײער גערן כרןןגן מיר אים אונטער 3יבוד. ער איז אן אנגעלײגטער גאסס אין אונזער צ־מער. ער דערצײלט שײנע םעדות. איז אבער די שטימונג, װעלכע ער רוםט ארוים, א הײטערע, אן ןןםענע, א געםישלעכע. און אז פלוצלינג םון דער העלער הויט נע ש ער ארויסריםן גײםטער, זאגן םיר אים: ברודערל, נײןי דןןס גײט נישט דא װעש שוין אינזער סאמיליא• ריטעט אויך גארנישש העלםן. דערצו איז נישס צוגעפאסט אונזער צימער. אויף םעדקפירערשײנונגען מוזטו דיר שאפן א ספעציעלן םפיריט־םטישן קאבינדט און דארסן װײזן דײנע םעאנסן... און צוליב דעכדאזיקן װילן םון מחבר, צי עקספלואסירן אונזער הײםישקײט געפעלש אונז אויך נישט די חברסע בדוריה סון דזשינדאר. אזעלכע םײדלעך װילן מיר בעסער זוכן בײ רו• םישע נןןװעליססן. װײל דארםן זענען נישסא קײן ס ל י א ד ן םון םענטשן, נןןר מענטשן... אין שושנה די יפה-סיה םין זכרון, װאם קענען אונז געבן די נעצײלטע שטריכן װענן איר? עס זענען םאראן אנדערע שװאכע ערטער אין דעם ראםאן. און אויב איך האב זײ םארשװינן איז עס כדי צו דערהאלטן גלײכגעװיכט, װײל אין בוך זענען נןןך דא זײער םיל שײנע זאכן, װעלכע איך הןןב אויך נישט דערםןןנט. מאירל װעט װידער צושכײן פיס כענות, װעס זײן די תשובה .א־ך האב דאך דיר געזאגט, אז פורינאװסקי איז גישט הי...* האט געקענט געשען, אז דער לעזער זאל ארײנםאלן אין א דעלירױם נישט װײניקער װי דער ,גזלן׳ גוםא, ,װאס זײן פנים װדרט רזיט און בלאס, בלאם און רויס; לעשט זיך אויס און א םײער ק בט םארסנײ, צינדט זיך אן, פארציט זיך אזש ביז האלבן קאפ, װאס איז נאקעט, און צו די שלײםן, װאס האפערן אנגעשהאלענע. אזױ װאלט געקענט געשען, װען פען דערצײלט אונז נישט בדרך רםז, אז יענער מיסן פארטסעל הערט נישט, װאם םען רעדט צו אים, זײענדיק םארזונקען אין אלערלײ קאליריקע קאנװערטן און םון אלע םארפאטן. אזוי האש געקענט זײן, װען םען זאל זיך םסריח זײן, ארױסשלעפן די פאפיר־בײגעלעך סון די קאנװערטן און מיר זאלן געװאר װערן אײנצלהײטלעך אוי אמרױתדיק רעיעל װעגן אלץ װאס דארט קומס-פאר. און אויב פאר דעם ,פאלקס• פארזארגער״ איז עם אזא .װוילער ענינדל״ און אזױ .טוב״ און .טאקע טשיקאװע״, איז עס פאר אונז נאך םער ,טשיקאװע״ און .טוב״ און .גוט״ צו װיםן . א םארגעםיל זאגס א-נז, אז םיר האבן דא צו טון םיס א םאדערנעם אױםקום פון טאקסעדיקײט און דא האט געקענט גע״ שאסן װערן אקלאסיש װערק. מ׳האט אבער געדארפט צו רעם ארסיסטישן געדולד, אױסדויער, ארבעטזאםקײמ, דרײסטקײס רעםלער םארםאגט עס נאך לעת עתה נישט. איך װיל אבער באפערקן, אז דאס װאס כ׳האב געזאגט, גד• הערט צו דעם םוג עסהאטגעקענםזײנקײםן. איך האלט אזעלכעס פאר אירראציאנעל. אלץ קען זײן. יעדע סארבלאזע נאװעלע קע1 זיך סארװאנדלען אין עפעס נרויסארטיקם, װען זי װעט ארײנפאלו אין די הענט םון א גוטן בעל-מלאכה. איך פײן אבער דא עפעס אנדערש. אין דלם ביך זענען נישסא קײן סעגער, װאם זאלן סאלש זײן. קײן ליניעס, װאס זאלן דעפארםירט זײן. אלץ, װאם איז פאראן, איז נישט שלעכם געגעבן, זןר צו װײניק גענעבן. צי איז צו׳קנאפם אץ קונםט נישט אידענטיש מיס שלעכםסי גא:ץ אסש—יא. אין דעם סאל—לאװ דװקא. אנדערשװו יא, מחמת אויב עפעס סעלט, אויב ס׳איז נישט דערנאנצט, נישש פא־רונדיקט׳ װעט זײן שװער צו דערקענעו דאם געבילדעטע, דער לע,־ער װעט עס נישט דערזען. עם װערט םון אים אפגערוקט. דערװײכערכ• דא — איז עס געראטעװעט דורך דער אינסיםקײט סץ םארטראג• דער װארעמער הויך דערװעקס אין אגעװיסער מאס צוטרוי. דער דיסטאנס װערט קירצער. דערצײלער און צוהערער םאיששײען זיך׳ כאסש םען דעררעדט נישט. דא רעדן דאך הײמישע םענטשן װעגי הײפישע גוםבאקאנסע ענינ־ם... דער םחבר האט עפעס א פ־טל, װאם העלםט אים גרינג או1 שנעל צו שאפן אשכאספערע. איז זי טאקע גאר אםט דער עיקר• דער סאן, אויף װעלכן?פ שפילן דך אפ די געשעענישן, איי חשיבותדיקער װי די געשעלנישן גופא. די לעצסע װערן שפילעװ, דיקער און אמתער א דאנק דאס ערשטע. דער טונקעלער הינסער גרונט אין דער שילדערונג פון דער קביצות״פארזאפלונג אין צוריה םארבילדלעכם, פאכט קלערער, סארװאם נחפה לאזס איבער אירע חררים און אםילו איר געליבסן און גײט אװעק םיט דעם אםערי, קאנער םיםטער ששיםעלמאן. פץ דער צװײסער זײט װידער די אנצוהערענישן װעגן ,מיר רײסן פעלזן פיט די צײנער און זינגען הינגעריקע׳, װעגן ,סיר בארװיסע כהנים׳, װעגן די אלע שוםרים• םענצלעך, די הורהס, די חסידישע ניגונים, די קאפארינםקייםוזשיק׳ לעך — םאכו באגרײפלעך, סארװאס די אײגענע נחםה ױארםט אװעק דעם אםעריקאנער םיט זײנע גוטס, םיט זײן יײכסום, םיס זײן לוקסום און קיפט צולויםן צוריק צו אירע בריססאײנגעקװארטע,