Literarishe bleter · 1927-08-19 · 33 (19.8.1927) · p. Seite 650

33 זא ליטעראריעע בלעטער 0צ6 וועלט־כראביל. טעאטער און קינ? ס דןןם *װרםן קונאילאנד טין דער ודןלט ארז איזם ד־טמ- ל*נד. *בןר עס שטייט נ*ך װיים *יריק ו>ין דעם •רט הלנטןר *םן■ ררקן. ארן רי טארייניקםן שםטטן עקױםםלרן 14,700 קינלס םיט 000 7,600 ןרםןר אין ארן דײטשלאנד ננלױז 600!'. קינ*ם םים 1,600,000 ןיםעד. און אין בײדן לענדןר האלט דאם קרנא אין אין װאקםן. ס דזשןיק קאנןן טרןט אר*ט אױף אין א #רלם, װאס שםןלם #א־ דר אםעלרקװנןר ננררדער*םלחםוח םון #אריקן יאיהונדןרם. קאנןן איז אבןר שױן לאננ נישט םער רןר ייננםטער קינא־אקטיאר •ון דןר װעלט. זיין ױננסםער קאנקירענם ארז א געװרםןר ם.ש, װאס איז *לױז *װײ יא־ אלט אין טרעם אײף נאר ארן קאםישן שםרק. ס דןר באדוסטןר ארטיםם אלןקםאנדןר גראנאך איז לע*פנס געדןזן ארן שםאניןן. נ־אנאך װעט *ום נײעם כןזאן שגרלן ארן אניןר דראםכ טון טאלןי .האםלא, םרר לןבן!* אננאזשררם האם אים רעי םאדןרנםטער *ין אלן דײםשן רןזשרבארן ןײװרן םיםקאםאר אין זין נײינענררנרעטן טןאםןי ארן בןרלין. 0 ארן א טיך נרשט װײט םון בערלרן ארז דע־םרונקען נעװא־ן דןר ארטרסם 6ון דןר ,הביםה׳ א ט ר ת י. דןר ם־אנרש איטנןקי• םזנ,ר ארטיכט האט נןהןרט *י דר בעםטן 6ון דןד .הביםה״. ס טון יאהאנעםבורנ אין דרופ אטררקן באקיטען םרד בריװ, אז דארט האבן נאסםרדט די אטעיעטן-ארםיםםן ■אול בדײטטאן און װיןרא קאנ־ןװםקא, און לן*םנם או ך דןר דראםאטרשןר ארכרםם און דעקלא׳ םאטאד הןרץ נ־אםבארט. דר קארןםםאנרןנטן אונזערן רררקן ירך אױם םים דןר ניןםטעי־ *יט־רינהים אין באגײםטןרוננ װענן הער׳ן נ־אםבארט און טאדלןן דר נאסטיאלן םון די ערשםע• .כרנקן-טינקע- קינםט•-טןנהן זײ פיט דןכם, .האבן םרר היםרשן אױך, װאס׳זשן דארטן םרי זר אוש בא*יןן #ונכ *#ונדיקן דאלב־קױל *ון דןר ערד*.. ס קײן װארשן ארז נןנ,וםען *י #ארן דןר באריםםער אםןרי קאנןר אקםיאר יאזעף קעכלןר אױף א ר״ן נאםטראלן. ס די װארשןװער קהילה האם באשםרםט #אר דר *װעקן טין ײדרשן דדאםאטרשן פעאטער אין װארשע דר םוםן #ין 6000 גרלדן. די םוםן װןט איבעדנענעבן װןרן ארן רסות #ין דןם נרי־נןשא#ןנעם םעאטןר־קאפרטןם ארן װןטעם שםרץ עם שבײעןי• ה. ד. נאכבע־ נ אלם םא־בטײןר טין לרטעראםן-#ארײן. ד ד םיכאל װײרןרם אלם טאר■ שטײןר טון א-טרםםן-#ארין און זיגעלבוים ארםור אלכ טארשסײןר טון דעס קולטור־אפט בי דר טרא#עםיאנןלן #ארײנען. דער ןרשטן־ אין רערװײל זי,ד בארײטוננבלאזןר שררם טון דןר װארשעװער קהילה 4אר דער םאדןרנןר רדישעד קולטור. טראקםרש האט, נאםרילעך. א סובסודין #ון 6000 נילדן א נאנ׳ן קנאטע באד־טוננ און דר קהילה װןט זר נןװום נאר בקרוב טיל טאל #ארנרעםערן. אבר דןר עקלהאט- םער שװארבער םרונ*י■ ארז נעבראכן, װןם שױן װיטןר דןר װעג זין א לײכטןרער. ס אין לו*קןר ,װאלרנער גןדאנק׳ #ון 29־טן ױלי אוז אטגע- דרוקם א שםוןם טרם ד־ר י*חק שוםןר, װןלכער האט ארן לי*ק בד- נןװױנט דו נאסטראלן טון לרדיא טאטא*קא. דןר דיר שרטןר #ארןנ- דוקט ז״ן שםיןם אזויז ,איך בו, אובןר*ײנם, אז דאם ארנםןלרנענםע ■ובלוק □ װעם אטאטןפןן און װעט באקיפןן טער בטחון *י ײריש םעאטער, װןן לידיא טאטא*קא װעט זרך םוט איר אנםאםבל באלריז; אץ װארשע. נאך ראװינא װאלט װארשע באקיטען די נןלעננהײם *י זןן אין טרוי טאטאגקא א *װיטן גרויםן שטןרן אויטן ײררשן טעאם ראלן הרטל■ װאם שןםערורט אםת םרט נאנץ אנדןרע #ארבן, אבןר נרשט װײנוקער בא*ױבןרנד;ק. ס װרדןר אםאל ײדרש-םע^םןר אונםןד א.דיפשער׳ #ירםע, און דאס םאל ארן ידרשן ארץ־ישראל: דר הןברעישע אקםיארן א-ן א*י לןפן אױף גרוים *רות. שטרלן ײדיש, בידין, איז םריף, האבן זײ אנ׳ נןהויבן *י שטןלן .דײטש• #אר דײםשן קאלאנוסםן. װײזטיאױם, ד־ .אונארא• נױן אש־ביאלרק האט *ו נא־נישט נעבראכש יד;ש ארן א- איז אל׳ן טארבאטן. דו דןח האם נרשט ביאליקי#יכטאן, נאר דןר.נדוד• ל־־ייטעראטור און קונםט ס אין רוםלאנד סאכט םען שוין די נרעםטן הכנות *ו #יןרן אין יאר 1928 דן□ הונדןרטסםן נעבירם-טאנ ■ון לעװ טאלסטאי. אי1 אלע, אן אױםנאם, שולן טון דוםלאנד װעלן אין פשך טין יאר 1928 א־נגע-־דדנם װןרן *ו ןטלעכע טאלםםאי־אויטקלןרוננסיאװנםן. אײנן #ון דן רוםישן הויכשולן װןם אננעדוטן װןרן אױף טאלםטאיס נאםןן• איבן־ דעם װעם דער רוםיסער םליכה-םארלאנ ארױכגןבן א בילוקן אױםנאבע #ין טאלםםאים װןרק #ארן פאלק און א קאטילעמן אויס• גאבע טין אלע װערק 6ון דןם ג־ױםן דיבטןד. ת:ץ דעם װעלן אױך אין דןר נרןסטן־ *אל ןקיןםבליארן #ארשטרײט דןרן לענינם אר־ םיקלןן װענן טאלכטאי אין א באזינדעדער בראשור... בדי דןר ןולכ זאל זיך דאך נישט *ו שטארק איבערנעפען סןט טאלסטאים שעדלעכן ■א*י6יזכ. 0 אץ יאיאן א־ו טא־באטן נעװארן ראס או-#*ירן םון םאליןרם טןאטןר-שטרק. סארװאסז װ״ל עם שאדט דע□ או־טאריםןט #ין די ןלטןרן אקענן רי קינדןר, װיל ער לאכט אוים די נןלערנטע. װיל ן־ איז אן אנהעננער 8ון דןד ם.יױןן*עםאנגי#א*יע. ארן אלנןכין ארז די ׳אטאנישע *ןנזו־ א טאלןראנטן, נאר אין דעם 6אל מאליער האט זיך איר םארװאלם *י זײן דעאד*יאנן־. א־ננפלןך, ראם איז דא דןר חידוש אויף ׳א*אן1 אז די װארשןװער צןנזוד ראט ■ארבאטן •רץ״ םענ דר יאםאנישן *ןנזור #א־ברטן טאליןר. 0 ארן לײט*־ג קיםם או*ט טא־ די ארנםןרנאציאנאלע אויס־ שםןלוננ #ין ד-־ ביך-קינדט. אין דןר ראזיקןר אויכשםעלוננ זןנען פארטרעטן 20 נאציןם אחוץ.. דןר ײריש,ר. #אר רר ביעער פין נער־ האדד הויטטםאן איז אױפנעשםןלט נןװארן א באזינדערער טאװיליאן. װו עם איז גןזאםלט אלץ. װאם האט א שײכות *ו זײנע ביבער. עס א־ז או־ך דא א קאלןצ־ע טון הוייטםאנס ביכןר ארן אנדןרן שפראכן• * א איז דאיט דא די ידרסן א־בןרזע*וננ םון .פו#ר פין סאאנא״. די •ױלישן אסטילוננ האט נעליםןט דער באװיסטןד טארלןנןר יאקאב םא־טעאװיטש. ס ארן רוםלאנד א־ז דע־שרנען אר*ט א ביך טיט טןרערן אויטאביאנרא#־עם #ין די פארװארלאזטע קינדער. װאס װאלנןרן זוך דארט א־ן די גרויםן שטןט און װאם דר ןלטןין האבן ז• *יליב םאר■ שירענן םיבות #א־לאיט. רו ביאגראפיעם ואנן ןיות פין איבןדנא־ טירלןכע לײד, םון דר דאז-קן אוםנלרקלעכםטע קונדער• ס ארן איטאלין איבןרזע*ם כןן אי*ט א&ט שןקסוררס װערק ארן #א־שידןנע אוטאליןנישן דיאלןקטן. דער עיקר װןרן דו װןרק איבןרזןצט >.ין טאםקאנרשן אין רו־םושן דיאלעקט• ס א םרןםיע פין 000 10 דאלאד האט אן אסעריקאנןר ליב- האבןר פין םוזרק באשםיסט פאר דןר בןבטןר נארןנדוקונג פין שיבןוכם ,נרלט םארןנדקטנר״ כ-כגאניל. דו זשורי באשטיט #ון באררםטן טוזיקןר עסטרײכןר, דײםשן און ארםאליןנער. ס אץ םאםקװע איז ארן ןלםןר #ין 83 יאר נעשטארבן דןר םאלער װ• ד. פאליאנאװ. דןר עלםםםער רוםרשער טעאטער-םאיער• פאליאנאװ האט אננעהויבן זײן םאלןררשע קארין־ן *וזאטןן טרם רין- פ־נןן אלס אנזאנער פון דןר רעאלרכםרשןר ררכםוננ. ס לע*טנם האט אן אונגארושןר פידל־װררטואז אפנןקויפט א סםראדוװאדױס-פודל אין האם םאד איר בא*אלט גיפ*וק טױזנט דאלאר. *װרשן דר דאזוקע סודלען ארז דאם דןר שןנםטער ןקזעם״ פל־אר אין *וליב דר פ״עכםרקן ברלדעד, װאס זןנען אױף אים נעםאלט, האט ןר דעם נאםןן: םיקל אנדזסןלא. ס אץ דער דײםשער דםאט ןסען זענןן גןןטנט גןװארן אױם- בילריננכ-קו־כן פאר קררטיקןר פין קינםם, טןאטער אין םוזיק. ס דער סן#ע- טונ□ ײדרשן ארוגונעלן קינסט-באלןט בריך א נ ר ת י קיםא בקרוב קײן פױלן, װו ןר װעם אויםטרןטן םים עטלןכע ־עב־םאלן ארן װארשע קיאקע. רעםבעדנ, לאדז, װילנע אין כ־אליסטאק.