Literarishe bleter · 1927-08-19 · 33 (19.8.1927) · p. Seite 651

651 ליטערארישע בלעטער 33 זא לו םעאטער ארז קרנסט שעקםיירם .המפלעס״ א־־ז *יגס ארי6;ע- •ירס נעװןרץ אין ג סערקיסער אינעיזעגיננ אין *אקיער מיוכה־םעאםער. דןס װערק איז ניסס ניר איבערזעגט, נןר א1יך איבערגע6*סס געװןייין אין די ראמען צין א ןערםישער לעגענרע, כדי א1יף דעם או&ן נענסער גי זײן דעם מזרח םענטש עס זעגען א1יך ארײנגע&ירס נעײןין לןקןל״נןגיןנןלע סןלקס״ לידער. אין ריסלאנר װערס איגש גע6ײערס דער 25יסער י$רגײס מין ײריש ריםיסן סקילסםןר מארק *נטןקןלםקי. די סןװיעסיסע סרעסע װידפעס סיל ארסיקלען דעם דןזיקן יןרנײס. ••עגיעל װערס דערמןנס ןנטןקןלםקיס שװערע• קןמף סןר זײן קינס־ולערישער ןנערקעניננ מגד דער ריםיסער וקן״ דעמישער װעלס. ן געװיסער דזשןזעף לעןוןלר סןקס, אײי נער סין די נר1יםע ײדישע םעןסער״אינםערנעמער אין ענגלןנד, רןס ג• דער שטוינינג סין ןלע סרעסכ• טןרשסלדער דערקלערם גײ ן נעריכסס־םןרהןנדלינג װי ער איז געװעזן ןלס ערית, ןז ער קען נישט לעזן אין נישס שרייבן. היות םןקם טירס גרויסע געשע6םן, װןם בןםרע6ן הינרערםעי סויזנםער םיגםן, 6ןרנײכנס די נןנגע ענגלישע םרעסע דעם דןזיקן װינרערלעכן םןקס םיס ןן עגןלסןבעם. .*אי גײס מןסקװער קלי< .קןטיניסט* עקזיס- סירס ן ײדישער דרןמןסישער קרײז, װןס סירס ןן ן נרויסע םעןסער-ןרבעס. דער קרײז סירם אױף אויסשליסלעך נײע אין גים סײל אויך ססעגיעל סןר אים, דירך כןװיםטע ײרישע שריססשטעלער, גע• שרינענע שםיק. דעד עיקר נעםען די שסיק ןרים דןס נײע ײדישע לע*ן אין ריסלןנד אין אין די קריס-קןלןניעם. דער קרײז םןרמעםם זיך *קרוב גי 6ןרװןנדיען זיך אין ן נײעם ײדישן ןר*עסער• סעןסער. אין סןריז אין אין ןגדערע גרויסע אײרן״ סעיסע ששעס 6ירס םען אינם דירך נוזןםענשליםן סין סערערע סעןםערם, איגסער איין סירינג. נדי *װי ןױם רןניןנעלער גו קענען אױסנוגן די *רטיססישע נחות• אין װןרשע איז *שעיוו א1יך נעסלןנס געװןרן די ש*6ינג 6ון גװײ ײד. טעןםערם, ן ןסערעסן אין * דרןמןסישן סעןשער, אינסער אײן סירנגג. אינס װעין די •לענער *ןנײס. ם־איז געשסןרגן אין װןרשע דער בןרים• םער יידישער סידל-װירטיןז און קןמסןזיסןר אױי- דןר לןסן. נענוירן אין יןר 1840, הןס ער אין 1853 געעגויקס אין •*ריז די קןגסערוןןםןריע. סטןניסלןװ רעכסלע*ן,־ דער ןנםירעי־ 6ון דער אינסערנןניןנןלער רעסערםוןר״נױרן םןר סעןסער אין קן.גערס—הןס געעס.ס בײ□ בױדן ן •ידישע!•סײליננ םיטן *װעק <י *ןשיגן די רעכס 6ון די ײדישע םחברים. רעכסלעבן שסײס אין קןגסןקס סיס ןלע ײדישע סריאעס אין ■וילן• ער הןס זיך נעװענדעס סיס ןן א1י6ריף גי. ןלע ײרישע דרןמןםירגן. יעי• נחםן פײזיל כ ר א ב י ** 6ר1י לילי םרישמןן, די אלםנה נןך דור 6רישמןן, הןם איגס אץ ןמעריקע ןרויסנענענן ן *ןנד *ריװ 6ין איר סןרשסןרכענעס מןן. ד״ר יעקכ שןגקי הןס איגס 6ןרע6נס״ לעכס אין דער ןמעריקןנער .סרײע ןרבעזער״ שסיםע״ ו םעײע ןרסיקלען גים סלב״םן יןרגײט 6ין ב. שםינןזן אינסערן םיטל: .שיינןזן אין זײן םביכה״. ־״** אין לןקול 6ון די לינקע יועלי״גיון אין •*ריז איז בעעסנם געװןרן די ע ר ש ם ע ײד־שיסטישע װעלסלעכע קיבדער-שיל אץ ווןיױ. אױך די גרויסע ײדיש-ןמעריקןנישע שייױארוענונג הןש ײך *נגעהױבן ןרים. א*י ין*י 1926 זענען אין ■וילן דערשינען 6339 ביכער און *רןשירן. דעיםין 1096 אץ נישס ױילישע שםרןכן. דןס גרעסםע רוב 6ין די לעגסע זענען ײדישע און העברעישע *יכער. גים טײל א1יך אוקרןינישע. ** אין הןװןנ*, די הויסס-שםןס סין קיכן, הןש גוריק םים אײניקע װןבן ןנגעהויבן *ױײםגי• גײן ן ײײשן גײםינג, װןס הןט דך געשסעלס םןר * גיל גי 6*רסײדיקן די אינטערעםן 6ין די ײרישע אײנװןנדערער. די *רויסנעבער סץ דער גײסונג זעגען די בי-ידער װערניקער, דער רעדןקטןר הירש שןסירן. .*אי געןרג כרןנדעס הןס א־גערבעלןזס *זײער רײכע ביבליןםעק, װןס ןנסהןלס העכער 10,000 בענדער. 6ין די 10,000 *ענדער זענען איגס *סײל איכערגעגעכן נעװןרן גיס 6ןרקויסן אין ן ןנסי• קװןרױס אין קןיעגװןבען. מ׳רעכגם ןז די *יכער װעלן דערברײכן ן גרויסן ■רײז, װײל זײ זענען ם׳רוב כןנײכנס 6ון ברןנדעםן מים סןרשידענע **• מערקינגען, געשריבן א1י6ן רןנד 6ינם *וך. דער איבעריקער סײל סון *רןגדעסעס בי*ליןסעק אין רעזערװירס 6ןר דער 6*מיליע אין דער קענעגלעכער נינליןסעק. ** עס דריקן זיך אין בקרוכ װעס דערשײנע• י1אל םןסס*1יסס ■ןעמע; און לידער אין ■רןזע. אין *יך נײען ןרײן ן רײע קריסישע *רסיקלען אי*ער סןססכוימען. .**י דןס כיןלער .■ןדליןםער לעבן־ הןט נןך ן לענגערער הססקה װידער ןנגעהויבן גידערשײגען. דער .יעןס״ אין װןרשע הוינם ןן ןרויס״ גוגענן * גװײ״װעכגםלעכן זשורנןל סיסן נןםען .ײדישע עםיגרןגיע״גײםיגג• סין 6יל שסעס אין גןליגיע כןקימען סיר לענסבם *סדר בריװ, אי, װעלכע רי ק*רעם*ןנרעגסן קלןגן זיך, ןז דןרם 6ןרם *רום * בעװיסער ד־ר 6ן2עלס*ן״קרןנעגכערג, הןלס סןרלע״ זינגען א1יף סעקסועגע אין ערןסישע סעםעס אין *ןהןנדלס זײ גרןכ״יינגיש אין ןן שיס װיסנשן6ס״ לעכער סןכקענסענ ש א. ןז. װ. סיר גע6יגען סןר אינזער חוב גי דער&ןנען וי ירןװינץ אין רי ןססע װןרגיגגען סןר דעס דער• םןנםן .דר־ — 1ןנעלמ*ן-קדןנענ<ערג — װןס הןס נישש םיס ״דישער ליסערןסור, זשורנןליססיק אין געזעלש*6ס?עכקײס קײן שוס שײכות. א1ינ די •רן״ װיגץ הערס זיך נישס גו גו די װןרענישן, קען זי ד?רנןך קײן סענות נישס הןבן. . לימזןראטור דעם 4״סן אויניסס איו אץ דיגע וןרנע• קיסען *ן ןװנם ■ין דור נערגעלםןץ. דער בןרימסעי שרײנער הןס געלײענס זײנע נײע, נןך נישס גע״ דרוקסע װערק. ג. *נד זײן נײע דרןםע. דעי דיכ״ םער איז דעם 10״סן אויביםם געקיםען קײן װילנע, װי ער הןס םןי׳כיעבנם עס־יעכע סעג. דער װילנער ליסערןסן - 6*רײן הןם אײגגען-דנס אין װילנע ן ברױסע *קןדעניע ינביר דעם כןרימםן שריסס• שםעיער. ן נענויעם בןריכס װעלןסיר נןךגרענגען. ** אין דעם ניס, ״עבעדיק אץ גײסינגסםעסיק <לה*#יך גים סר קענלם אץ שװעדן .עםעס״ 6ײ נין־ק־רע! רעדןגירסןזכאיקןװער ,דזשערן״ גע*ינע• *ומ*ע*ר 4״9ל8ל י־'יט^ז!/צ0 די גןל 6ץ ײדן אין אוקרןינע. םיר אינסערעסןנסע דיןגרןסעס םץ דער 6*רהעל• סעניש 6ין דער ײדישער *ן6עלקערינג גו דער נישס ײדישער אין אוקרןינע, װי אויך ן דיןנרןמע סין ײרן 66 *רןג. .איװרע-קעגע־״ אי, איק~>ינע איר .איװרע״קןנסשןפס׳ עס 8רײס אונז גו קןנ״ םסןס־ךן, *ז די ײדישע באםעלקערונג שםײס א1י6ן לעגסן ןרס גװישן די ןנ*ל6ןכעסן. אין די םןװיעסיש-ײיישע *ײשוגגען רריקן זיך ן6ס *ריװ ■ץ לעזער, אין װעלכע די לעגםע 6ןדערן, ןז מען זןל ןנהויבן ןרויםגוגע*[ אין ײדיש םיליסעיישע 6*ך ״ ליסערןםיר. גײםן נײםן זיך. םיס ■יל ןגערקעניגג װערס ג.שרינן אין פערערע ײדישע גײסונגען װעגן רעם נײעם ביך 8ין ם1ביח שןליס װעגן אײנשסײגס רעלןםיװיסעסס״ סעןריע. אין ריםעביען װײלס לעגסנס דער ױנגער ײריש״אמעריק:גנישער דיבסער אסריס אויערבאך. אין םאריאג ש. גןלד6איכ דרי,ם זיך אץ דערשײגס איגגיכן דןס נײע בוך סץ װיקםןר םאר״ נעריס: .דער קערסער א ז דיינער־. איבערזעגס א. אלסערין.