Literarishe bleter · 1927-08-19 · 33 (19.8.1927) · p. Seite 648

33 זא ליטערארישע בלעטער 646 ר ע צ ע ב ז י ע ס איר פארםאכטער הײם (אײנע פזן די שרעקלעכםסע סצענעם פון ביך) שרײבט לאגערלעף: .דער גאנצער מר, גיםער• ניש א.ץ שרעק, װאט א־ז א; אנדערשםןןל צעםײלט איבער גזך דער װעלס, אױ איצט געקראכן דא אהער צום דןןדקן אײנציקן לעבעדיקן פונקט׳. (צו סאריאנא סינקלער). די דןןדקע װערםער גיבן זײער גום איבער דעם גאנצן אינערלעכן בוי פון דא יקן בוך אלץ איז דא נעגעבן אינגא־.צן: דער גאנצער צער, די גאנצע ליבע, די גאנצע הײליקײט, די גאנצע גרויזאםקײט, די גאנצע גבורה אין טראגישע םזנטשן. שײנקײט, און איבער אלעם די גאנצע העראישע דערהויבנקײם פין געבענטשטע םענטשן. אץ דער דאזיקער כאראקטער פון בוך גיס אים צו א באזונדערן צ יבדר, כ׳װאלס געװאלט זאגן, אגעװיםע הײליקן׳שײן. די גאנצע םקאלא פין מענהשלעכע געפילן און איבערלעבענישן געםינען דא זײער װונדערבארן, פולן אויסדרוק. די זעלבע דיכטערין, װאס העט בא• זוננען ניאריאיאן פאד דער פארםאכטער טיר, האס אויך באזינגען לעיװענבארגן, װען ער שפילט אויפן טיש, — די'צארטםטע סצענע נישם נאר פין דעם אײן װונדערבארן בוך. בײם סוף בוך דערצײלם לאנערלעף סאלגנדיקס: דער ״קלײ• נער רוםטער האט אין יאר 1813 אלם פײקלער, בראש סון דער שװעדישער ארםײ, ארײנמארשירם קײן דײסשלאנד, און נאך זײן אהײמקופען, האט ער זיך אנדערצײלט נםים ונםלאות...: די םענסשן, האט ער געזאנט, זענען הויכע װי די קירכן-טורעמס, די שװאלבן זענען אועלכע גרויסע װי אדלערס, און די בינען זענען װי די נענז. — אבער די בינשטאקן,' װי גרױס זענען זײז—די ביגשסאקן זענען געװיינלעכע בינשטאקן. — םא װי אזױ חאבן די בינען גע• קאנט ארײנקומען אהינצו? — הם... דאם, זעט איר, איז שוין זײער זאך, האט דער קלײנער רוםטער נעענסםערט.* און לאנערלעף גיט צו; ״די ריזיקע בינען םזן דער םאנטאזיע... װי אזוי װעלן זײ ארײן אין בינשטאק סון דער װירקלעכקײטו דאס איז שוין... זײער זאך״... אבער מיר האבן קײן שװעריקײםן נישט געהאט. בײכ שאסן פיאר אונז און םאר זיך א נײע װירקלעכקײס, א װירקלעכערע װי די געװײנלעכע... די איבערזעצונג פון בוך איז א נוטע. זס אױ דא נישט נא־ שפראך, נאר אױך ריטם משפטנדיק םין לײענען (םארגלײכן פייטז אריגינאל יבין איך נישט ביכולת), איז עם אײנע פון די בעםםע איבערזעצונגען אונזערע. דעם ח׳ פארלערער קימט בארת א ײשר• כח, װאס ער האס גענעבן דעם ײדישן לעזער אײנעם םזן די װונדערבארסטע ביכער, װעלכע םענםשו םארפןןנן. י. רזיפ־ פא־ט פארלאנ ב. קלעצקי;, װילנע־װארשע שו־ן דעישינען ה• ל^ײװיק ארעמע מלוכד־ז זדראםע א־ן 4 ווקםן *י־יז 3.50 נוידן 13-196 .0 ,*2 .2(>(סק5 א• סטרינדבערג ח רת ו נ ה * ד־ז א ב ן זװאנציק חתונה־נעשיכשעם, אײסםערלישע דערזוילוננען 6ונם באריםשן שװעדישן שריפםשטעלער ײיי״: משה זילבורג פיײז 5• גיירן — _ די מענלעכע דיכטערין סןלם* לאנעילןף — די לענןנדע פון יןסטא בערלינג םון שװןדןס: מ. פ*ױלעדעי, ם*דל*נ .קולםור לינן־ װ*-שע 1927, 2 בןנד, 600 ז. זענען דא אײביקע קונםט־װערק׳ אדער אויך די גרעסטע שאםונגען זענען אונטערגעװארפן דעם טרויעריקן געזעץ פון סאר• עלטערט װערן? יעדעס װןןרט פון.יעסטא בערלינג׳ איז אזוי פריש, אזױ םעכשיק, אוױ םאנוםענשאל, אז ם׳גלויבט זיך נישט, עס זאל קאנען אײפהעין צו װירקי, כל-זםן מענסשן לעבן, ליבן, שטארבן, בענקען נאך גבירה אץ דערהויבנדיקער שײנקײט. א װערק םון 690 זײטן אוןיקײן איץ מאםענט פאלט די דיכטערין נישט אראפ םון די העכסםע פאטאס־הויכן, אויף װעלכע זי רײסט אונז מיס און האלט אינז פעסס ילאנג, לאנג נאכן אויםקליננען פון לעצסן ״יעסטא בערליננ׳־אקא־־ד. ״יעסטא בערלינג׳ איז א זאפלוננ לעגענדעס װענן מאנו■ םענמאלע געששאלטן, װאס דרײען זיך ארום יעסשא בערלינג, װי די פלאנעטן ארום דער זון. עס װײעט םון דאזיקן בוך מימן טיפסשן אטעם פין א גאנץ פאלק, עס איז דאס העלדן־ליד פין א פאלק. אכער די ערשט־רא:גיקע דיכטערין װערם נישט םארםאלן אין טיפן שאטן םץ דאס םאלקסשיכלעכע; אדרבד״ איר שעפערישע פערזענ• לעכק־יט איז דער גאלדענער שנור, אויף װעלכן ס׳זענען אנגע• צויגן, װי פרעכטיקע פערל, די װונדערבארע סיפן. די ערשפע פאדערונג םון א רעצענױע — איבערדערצײלן דעם אינהאלט פון בוך — איז נישט אױספירבאר אין דאזיקן פאל. יערע פערזאן אץ יעדע געשעעניש םץ דאזיקן בזך איז א ן ע י ק ר און נישש ק־ין וײטיקע עפיזאדן, װעלכע קעגען אראפנע• ש־ילט ־וערן פון תוך װי שא^עכשסןי פץ א קערן. דאס גאנצע בוך איז קאנדעגסידט, עקםשראקשמעסיק געשריבן אץ איבערגעבן דעם ספור״הפעשה אין א רעצענזיע פארםאט. איז אסדום־בעםל םארן בוך. װענן װעמען איבעררערצײילן? װענן יעםסא בערלינגז און אננא שערנהעק? און די מאיארין פון העקעבע׳ אין די צענדליקער אין אכער צענדליקער געשטאלטן, װעלכע זענען גישט װינציקער הו־פש ■ העלדן פין דאזיקן װ:נדערבאדן לעגענדעס בוך, װי דער אפיצ־עלער הױפש העלד יעסמא בערלינג? פיל לײכטער (און נאך װיכסיקער) איז אבער צו באשטימען דעם כאראקטער פון דעד דיכסערין לױטן דאײקן נוך. סעלמא לאנערלעף איז די מענלעכםטע דיכטערין פון אלע פרױען־שרײבערינס (און נישט גאר פץ זײ...). אין ״יעשטא בערלינג׳ זאגט זי: ״זעשטו, מײן שײנעריחודש פאי, אט אזא םין קינד בין איך. זאלן אנדערע דערצײלן װעגן בלופען און זונען־שײן. אבער םאר םיר קלײב איך תמיד אײם די פ־נםטערע נעכט, װאס זעגען פול םיט שדים און איפהדיקע איבערלעבוננען. פאר מיר קלײב איך אויס די האיטע, נרויזאפע שיקזאלן, אין די צערפולע לײדנ• שאםשן פון װילדע הערצער־. אפת, לאגערלעף טרײבט אביםל איבער: זי זינגט אויך װעגן םאי, — און אלץ הײסט זינגעך — אבער דער עיקר ציט איר צו אין לעבן דער קאפף׳עלעמענס, דאס מעכסיקע. אפילו דער רוב פרויען אירע :ענען מע;לעך. די מאיא• רין פון עקעבי, לםשל, װירקט װי מיקל אנדזשעלאס א םרױען• פיגור, פיט איר שטאלצעי־, מענלעכער קראפט אננא שערנהעק — א העראישע פיגור. יעםטא בערלינג פרעגט אננא שערוהעק: .צי איז דײן הארץ אװי גרויס, אז דו קאיסס ױך אלײן גובר זײן אץ דערבײ נאך שםײכלען?* אץ אננאי שעינהעק האט אזא גרויס הארץ. לאנערלעף װ־יס דעם סוד םץ העױאישן מענטשן: איבער טרעטן איבער זיך מיט אשמײכל. און זי םײלט אײן די דאײקע םענטשלעכסטע אײגנשאפט אירע םרויען - פיגורן מיט א ברײטע ה -ינט. אפילו די פרויאישסטע פין אירע פרויען, די צאיםע גרעפץ, איז מענלעכער אין אירע האנדליננען — װען זי בינדט יעסטא בערלינגען און זי בינדט אים דערנאך אפ, לאזנדיק אים אלײן אױסקעמפן דעם לעצטן קאפף םיסן גורל—װי די מענער פץ דעם רוב פארװײבערסע שרײבער. װען םאריאנא םינקלער ליגט אץ ברענענדיקן פראסט פאר